Afryka Dominika

AfrykaDominika na KOLOSACH!!!

2010-03-09T03:20:00.000-08:00

Na tegorocznych KOLOSACH będę miał przyjemność zaprezentować swoją podróż po Afryce Zachodniej. Zapraszam Wszystkich!!!

Gdynia, 13 marca godz. 13.20
Wstęp wolny

Linki

2009-07-03T04:20:00.000-07:00

Polecam obejrzenie diaporamy Valerie i Tony'ego, których spotkałem w Nioro (Mali):

www.radiomobil.org

.

Spotkanie ze slajdami

2009-05-12T03:23:00.000-07:00

Serdecznie zapraszam na pokaz slajdów z mojej podróży po Afryce - sobota 16 maja, Muzeum Etnograficzne, ul. Grobla 25, Poznań, godz. 20.00. (w ramach Nocy Muzeów).

Witamy w Kraju Dogonów - cz. II

2009-04-29T16:55:00.000-07:00

Aby wydostać się z Kraju Dogonów, muszę dotrzeć do Singha - dużej wioski na skraju łańcucha górskiego. O ile odcinek do Yendouma jest łatwy i ma tylko 8 km, to do Singha prowadzi droga, której pierwszy i zarazem najdłuższy etap jest podobno bardzo piaszczysty. Tubiné proponuje mi pomoc w jego pokonaniu. Mamy przełożyć znaczną część bagażu na jego motocykl i tym sposobem przedrzeć się przez piaski. Pomysł mi się podoba, bo nie wyobrażam sobie pchać roweru przez cały dzień, tak jak ostatnio. Tym niemniej, przeprawa zapowiada się bardzo ciężko, a jeśli mam dotrzeć do w ciągu jednego dnia do samej Bandiagary, to z Yendouma musimy wyjechać jeszcze przed wschodem słońca.

Przed wyjazdem postanawiam ustalić z Tubiné koszty jego pomocy. Sądzę, że to będzie kluczowy moment, wiele wyjaśniający w temacie prawdziwych intencji mojego dogońskiego opiekuna. Cały czas odnoszę wrażenie, że choć jesteśmy dla siebie bardzo mili, wręcz serdeczni, to serdeczność ta obliczona jest na lepszą pozycje negocjacyjną podczas końcowego rozliczenia. Obawiam się, że na koniec przyjdzie mi słono zapłacić za jego gościnę.
W duchu sobie myślę: zaprosił mnie do siebie, nic o pieniądzach nie wspominając, skorzystałem z jego dwóch posiłków, ale dwa razy jedliśmy też na mój koszt. Kupiłem także butelkę pastis’u, którą wypiliśmy wspólnie, a to co pozostało zostawiłem Tubiné. Także teoretycznie powinniśmy być kwita. Rozmowa ma więc dotyczyć rozliczenia za pomoc w transporcie do Singha oraz 500 CFA, które jestem winny jego szwagrowi za możliwość sfotografowania naskalnych ogrodów (w Kraju Dogonów konieczność uiszczenia opłaty za możliwość fotografowania wiosek jest powszechna). Tym niemniej jest to rozważanie Europejczyka, które tu w Afryce niekoniecznie musi mieć logiczne podstawy. Jestem mentalnie przygotowany na długie negocjacje...

W pierwszych słowach podkreślam, jak bardzo dziękuję Tubiné za okazaną BEZINTERESOWNĄ pomoc i gościnę, i proszę, aby mnie podliczył, ale tak „wszystko-wszystko”. Tubiné teatralnie marszczy czoło, spogląda w górę, zdaje się dokonywać w myślach skomplikowanych obliczeń. Nie trwa to jednak długo, i już po krótkiej chwili słyszę sumę, która jest trzykrotnie wyższa od tej, którą w swoich kalkulacjach uznałem za rozsądną. Zaczynamy negocjować.
Rozkładamy na czynniki pierwsze każdy element składowy końcowej sumy, ustalamy co ile kosztuje. Kwestie sporne spokojnie wyjaśniamy, stopniowo dążąc do kompromisowych sum. Tubine choć podkreśla, że za nocleg nie każe mi płacić, to przypomina o tym na każdym kroku. Nie obywa się także bez prób doliczenia kosztów wyżywienia, ale te skutecznie kontruję przypominając, że w tej materii obie strony brały przynajmniej równy udział. Gdy okazuje się, że końcowa suma robi się o wiele niższa od pierwotnie proponowanej, Tubiné stara się maksymalnie wywindować koszt jego pomocy, czyli czas i wysiłek, jaki musi poświęcić, abyśmy wspólnie dotarli jutro do Singha. Stoi to w pewnej sprzeczności ze sposobem, w jaki pierwotnie ofiarował mi swoją pomoc w tym zakresie, podkreślając siłę sympatii a wręcz przyjaźni jaka nim kieruje, i że nie zostawi mnie tak po prostu na pastwę losu. Na szczęście do takich deklaracji jestem już przyzwyczajony, byłbym raczej zaskoczony, gdyby deklarowana przyjaźń miała tu charakter rzeczywiście bezinteresowny.
Na sam koniec, gdy stanowczo upieram się przy swojej cenie, Tubiné używa argumentu, że on jest biedny, a ja bogaty... Ja mu na to, że nie może mnie traktować jak bogatego turystę z Francji, który przyjechał tu na tydzień lub dwa i nie liczy się z pieniędzmi. Podróżuję przez wiele miesięcy, muszę trzymać się dyscypliny budżetowej, sypiam najczęściej pod namiotem, nie jadam w restauracjach hotelowych. W końcu dochodzimy do porozumienia i planujemy wyjazd do Yendouma na dziś o godzinie 17.00, gdy upał staje się mniejszy.

Jadę za Tubiné bez wora transportowego, który przytroczyliśmy do jego motocykla. Droga jest niezła, ale są odcinki na tyle piaszczyste, że i tak muszę zsiadać z roweru i go pchać. Gdy tak pcham, rozmyślam na temat jutrzejszego dnia, jak to będzie, bo przecież ta droga to „pikuś” w porównaniu do istnego „ergu”, który czeka nas jutro. Nie wiem, nie wiem, boję się już teraz, czarno to widzę... Jest gorąco, pomimo późnej pory. Marzy mi się taka dżdżysta szaruga, jak na Śląsku…

Yendouma okazuje się dużą i gwarną wioską, spotykam małe grupki turystów, zawsze w towarzystwie lokalnego przewodnika. Francuzi na moto-side’ach w Douentza opowiadali, że wioska ta jest wyjątkowo mało turystyczna, więc mogę sobie wyobrazić, co się dzieje w południowej – najpopularniejszej części Kraju Dogonów.
Dotarliśmy tu krótko przed zmierzchem, więc po szybkim zakwaterowaniu w campement idę na fotograficzny spacer, wszak to jedyna okazja na zdjęcia z tego miejsca, skoro jutro mamy zamiar ruszyć o wschodzie słońca. Pomimo, że fotografuję jedynie baobaby, grupki dzieci podbiegają do mnie i próbują wyciągnąć ode mnie „opłatę fotograficzną”.

Szefem campement jest niejaki Emil - tutejszy lekarz i zarazem Dogon z krwi i kości, którego i Francuzi z Douentzy określili jako swojego serdecznego przyjaciela, którego poznali jeszcze we Francji. Emil faktycznie okazuje się bardzo serdecznym człowiekiem, fachowo opatruje moją ranę palca, nie chcąc nic w zamian. Cieszę się, bo konieczność pchania roweru w ostatnich dniach na nowo naruszyła dopiero co powoli gojącą się ranę.
Siedzimy z Tubiné na tarasie campement, jemy zakupione przeze mnie owoce mango, dzielę je równo – po trzy dla każdego.
– Kupimy pastis i napijemy się razem tak jak ostatnio? – pyta mnie z radością w głosie człowieka, który właśnie wpadł na doskonały pomysł. Słowo „kupimy” oznacza oczywiście, że ja kupię, tylko pić będziemy razem.
– Nie, nie kupimy, bo nie mam pieniędzy. Muszę je oszczędzać, żeby zapłacić Ci to, co wczoraj ustaliliśmy.
Właśnie przychodzi rodzinka Francuzów wraz ze swym przewodnikiem, zadowoleni, ale też piekielnie zmęczeni po całym dniu trekkingu, zamawiają kolację, a wcześniej zimne piwo.
– Patrz – mówię – Widzisz jak oni wydają pieniądze? Nie to co ja, mnie na to nie stać. Kolacje zjem na zewnątrz, trzy razy taniej.
Tubiné potakuje kiwając głową, nie odrywa się od jedzenia swojego mango. Gdy kończy, resztki owocu rzuca w kąt tarasu, jak zwykli to czynić wszyscy mieszkańcy wiosek w swoich podwórkach. Ale jak by nie było jesteśmy w hotelu i nie przechadzają się tu wszystkożerne kozy, dlatego wchodzę w rolę wychowawcy i delikatnie zwracam mu uwagę, żeby wyrzucił skórkę do kosza. Tubiné czyni to szybko i bez sprzeciwu.

Emil usłyszawszy o moim planie przedostania się do Singha, kręci głową powątpiewając w jego skuteczność. Twierdzi, że się namęczymy strasznie, a szansa dotarcia w ciągu jednego dnia do Singha jest znikoma. Jest jeszcze inna droga – prowadzący przez góry kamienisty szlak. Ale tam wchodzi w grę wyłącznie prowadzenie roweru, a przy licznych stromych podejściach pomoc będzie nieodzowna.
Zaczynam wątpić w sens pierwotnego planu. Przez góry mógłbym się przedostać, ale zajęłoby mi to co najmniej dwa dni. Nie mogę sobie na to pozwolić, nie zdążę przedłużyć wizy. Dzielę się swoimi wątpliwościami z Tubiné. Choć podtrzymuje swoją ofertę pomocy, to podpowiada mi alternatywne rozwiązanie – transport autem 4x4. Jego znajomy, którego z resztą poznałem wczoraj, a który posiada terenowe auto jest właśnie w Yendouma – decyduję się z nim pogadać. Sympatyczny Youssuf potwierdza zdanie Emila. Pierwszy etap do wioski Banani jest absolutnie piaszczysty i rowerem, nawet odciążonym nie ma co się tam pchać. Natomiast z Banani do Sangha prowadzi niezwykle stromy podjazd, po którym on sam niechętnie wjeżdża. Proponuje mi cenę 30 000 CFA, przy założeniu, że podwiezie mnie do Banani, a stamtąd opłaci dwóch tragarzy, którzy pomogą mi wejść do Sangha. Zarówno cena, jak i pomysł średnio mi się podobają. Jak już mam płacić takie pieniądze, to chcę wjechać na samą górę, a nie taszczyć rower niewiadomo jak długo.
Tubiné triumfuje, ponieważ na tle tej sumy jego 7500 CFA wygląda bardzo atrakcyjnie. Ale z pomysłu rowerowo-motorowego już zrezygnowałem. Idę porozmawiać z innym właścicielem terenowego auta, który zagadnął mnie podczas wieczornego spaceru. Mustafa proponuje mi za tą samą sumę podwózkę aż do Singha.
– Z Banani prowadzi tak długi i stromy podjazd, że nawet z tragarzami będziesz szedł kilka godzin!
Pozostaje więc wynegocjować możliwie najniższą cenę. Sposób obieram dość perfidny, ale jakże skuteczny. Chodzę od Youssufa do Mustafy informując każdego z nich o rezultacie negocjacji z konkurentem i stawiam sprawę na ostrzu noża: jak dasz mi lepszą cenę, to jadę z tobą, a jak nie – to z nim. Tym sposobem osiągam 22 500 CFA z podwózką do samej Singha i jadę z Mustafą jego białym Land Cruiserem jutro o ósmej rano.

Nie mogę jednak zostawić Tubiné tak całkiem na lodzie. Proponuję mu 3000 za dotychczasową pomoc, ale to go nie satysfakcjonuje zupełnie, jest załamany. Chce 6000. Staje na 4000, ale zastrzegam, że od tego momentu każdy płaci za siebie.
Okazuje się, że w Yendouma poza kilkoma campement nie ma żadnego miejsca, gdzie można by coś zjeść. Ale spacerując głównym traktem wioski natrafiłem na wracające z pola dogońskie kobiety, niosące na głowach misy z warzywami. Z pomocą Tubiné dogadujemy się z jedną z nich, że zrobi nam kolację w postaci dużej miski sałatki za 500 franków. Ustalam z Tubiné, żeby było jasne, że składamy się na to po połowie. Bynajmniej nie z powodu wysokości tej sumy, ale dla zasady, bo mam dość czucia się wykorzystywanym. Gdy kończymy jeść, płacę za całość, ponieważ Tubiné nie ma drobnych i chce mi oddać później, jak kupi benzynę, po którą właśnie idzie. Zaczynam wątpić w to, że mi odda te 250 franków, ale postanawiam mu nie przypominać, to będzie taki test na jego uczciwość.

Pół godziny później spotykamy się ostatni raz, Tubiné, pomimo całkowitego zmroku, postanowił wrócić do swojej wioski na noc. Długo przytrzymując moją dłoń w pożegnalnym uścisku mówi:
– Jest mi bardzo smutno, że wyjeżdżasz. Polubiłem Cię bardzo, jesteśmy przyjaciółmi, jest mi bardzo przykro…
Pomimo mroku dostrzegam, że jego oczy zaszkliły się. Nie wiem, co o tym myśleć. Jeszcze więcej mam wątpliwości gdy wręcza mi 250 franków za kolację. Aż głupio mi je przyjąć. Nie wiem, na ile jego smutek jest szczery. Pierwsza myśl jest taka, że to rozpacz po utracie białego źródła pieniędzy, ale to chyba nie do końca jest tak, sam nie wiem.

Resztę wieczoru spędzam na tarasie campement w towarzystwie Emila, który częstuje mnie pastis’em. Jest przyjemnie, ciepło, ale nie upalnie. Jego dwóch małych i nagich synków baraszkuje, wspinając się po ciele taty, ten podnosi ich w górę, a czasem „zgarnia” ich, gdy któryś z nich raczkując oddali się za daleko. Pytam o ich wiek – obydwaj mają koło roku, ale nie są bliźniakami. Emil ma dwie żony. Poznaję je chwilę później, gdy skończywszy swe codzienne obowiązki kładą się obok nas, dosiada się także przewodnik francuskiej rodzinki. Rozmawiają wszyscy po swojemu, najwyraźniej żartują sobie z czegoś. Przewodnik tłumaczy mi, że jego zdaniem Emil ma ochotę na wziąć sobie kolejną żonę, tym razem z jego (przewodnika) rodzinnej wioski, a więc ten stara się buntować jego obecne żony, aby zostawił jego wioskę w spokoju. Emil oczywiście zaprzecza, jego żony jednak obstają przy przewodniku, wszyscy się śmieją.
Robi się coraz później, jedna z żon zasypia ze swoim synkiem, drugie czarne ciałko śpi wtulone na piersiach Emila. Dopytuję go o baobaby, słyszałem, że ma bardzo dużą wiedzę na temat leczniczych właściwości wyciągów z tych pięknych drzew.
– To szeroki temat – odpowiada – szkoda, że wyjeżdżasz już jutro, poopowiadałbym ci o wszystkim, i o baobabach i o Dogonach, i o naszej wiosce…
Rozmawiamy także o życiu w tych stronach. Emil studiował we Francji, jeździł po Europie, ma porównanie. W pewnym momencie stwierdza:
– Wy w Europie jesteście bogaci, macie wszystko. Ale nie jesteście szczęśliwi. My mamy niewiele, ale i tak jesteśmy szczęśliwi…

Rano, zgodnie z planem, mój rower ląduje na dachu Toyoty Mustafy, ruszamy. Zaraz za wioską droga zmienia się piaszczysty trakt, to dobrze. Nie widzę tu siebie na rowerze, Anie nawet na motocyklu Tubiné. Pewnie przyszłoby mi pchać nie tylko rower, ale i jego motor. Upewnia mnie to w słuszności podjętej decyzji, ucisza wątpliwości, bo to w końcu miała być wyprawa rowerowa, a nie jakiś tam luksus z napędem na 4 koła. Ale mam za mało czasu, źle to wszystko rozplanowałem. Pojechałem na pół roku, żeby nie spieszyć się nigdzie, zostać dłużej w miejscach, które uznam za ciekawe, a tu okazuje się, że akurat na najciekawszą część mej afrykańskiej podróży zabrakło mi czasu. Rozmyślając o tym patrzę przez okno na mijane krajobrazy, na kamieniste zbocza usiane dziesiątkami nagich baobabów, na klify wysokich skał, z wykutymi w nich spichlerzami w tak niedostępnych miejscach, że swym przodkom Dogoni przypisują umiejętności magiczne. Kraj Dogonów to nie tylko wioski i pejzaże. To niezwykły świat legend, magicznych miejsc, totemów, czarowników… Ale ja nie mam czasu na to wszystko. Może tu kiedyś wrócę? Nie wiem, pewnie nieprędko.
Mijamy wioski, a w nich małe grupki białych turystów. Docieramy do wioski Banani. Wjeżdżamy na ów osławiony podjazd. Uff, co za szczęście, że nie zdecydowałem się na opcję z tragarzami. Podjazd jest tak stromy, że nawet zjechać, a w zasadzie zsunąć się z rowerem było by tu ciężko. Serpentyny wiją się wysoko w górę odsłaniając coraz to piękniejsze widoki. Żal mi, że nie zrobię tu więcej zdjęć, ale pocieszam się, że niebo i tak wciąż jest zamglone. Warto przyjechać tu jeszcze kiedyś, ale o innej porze roku.

To, co miało zająć mi cały dzień, samochodem zajęło półtorej godziny. Płacę, zakładam sakwy i ruszam do Bandiagary. Mam tylko 40 km do przejechania. Mijam wioski na obrzeżu kraju Dogonów, ale wciąż dogońskie. Znów robi się upalnie. Mijam piękne drzewa, pejzaże… ale nie chce mi się zatrzymywać na zdjęcia, mam dość. Jadę. Z naprzeciwka pozdrawiają mnie turyści z jadących w przeciwną stronę samochodów. Pewnie głowią się, a może i podziwiają, że rowerem dałem radę dogońskim górom.

Następnego dnia docieram do Mopti, przedłużam wizę, stąd do Bamako mam 600 km. Jechać rowerem szosą wzdłuż Nigru to bez sensu, szkoda czasu, wezmę autobus, chcę jak najszybciej dostać się do stolicy, przygotować się do podróży po Gwinei. Choć jak o tym myślę, o kolejnych setkach kilometrów w upale, to nie bardzo mi się chce. Wcześniej planowałem dotrzeć do Gwinei Bissau, gdzie miałem odpocząć na tamtejszych tropikalnych wyspach, ale w międzyczasie miał tam miejsce zamach stanu. Musiałem zmienić plany. Chcę dotrzeć do Senegalu, zabawić na sam koniec w prowincji Casamance, gdzie ponoć i dżungla, i rzeki, i plaże… Jest jeszcze Gambia, geograficznie śmieszny to kraj, ominąć go trudno, no i nie warto, bo ciekawy, ale wiza potrzebna. Muszę też załatwić bilet powrotny, z Dakaru. Dlatego nie mam wątpliwości, jadę do Bamako autobusem jeszcze tego samego dnia.

Bamako

Dworzec autobusowy w Bamako, na którym lądujemy po całonocnej jeździe, położony jest daleko w południowej części miasta. Ale jako, że wcześniej w stolicy Mali spędziłem tyle czasu ile spędziłem, to bez najmniejszych problemów docieram do oberży Jantiguiya, i czuję się tam jak u siebie w domu. Wchodzę po stromych stopniach ni to schodów, ni to drabiny na górny taras. Jeszcze nie tak dawno spędziłem tam miłe chwile w towarzystwie Nejada, dwóch dziewczyn z Quebec’u, kilku młodych Francuzów. Tu też ostatni raz widziałem się z Tony’m i Valerie. Teraz jest tu pusto, nie ma nikogo, jakoś mi smutno.

W Bamako nie ma ambasady Gambii, podobno w kwestii wiz reprezentuje ją ambasada Senegalu. Udaję się tam czym prędzej, ale okazuje się, że z Gambią nie mają nic wspólnego. Co gorsza, dowiaduję się, że aby wjechać do Senegalu obywatele Polski muszą mieć wizę! (w Lonely Planet stoi jak byk, że państwa UE są z tego obowiązku zwolnieni, ale jak widać – nie wszyscy). W sumie to całe szczęście, że tu trafiłem, bo gdybym dowiedział się o tym na granicy, to nie byłoby zabawnie. Składam wniosek o wizę, odbiór dopiero za kilka dni, bo weekend, a potem jakieś dni świąteczne. Trudno, przynajmniej mam sporo czasu na załatwienie innych spraw.

Łożysko w tylnym kole do wymiany. Tak przynajmniej sądzę, ponieważ koło od jakiegoś czasu obraca się z wyraźnym oporem. Trafiam do warsztatu rowerowego, moja diagnoza okazuje się trafiona. Wymiana łożysk i rower znów gotów do drogi. Z problemem dętki do przedniego koła też już rozwiązałem – dałem gumę do naprawy w jednym z licznych przydrożnych punktów wulkanizacji – nakleili mi łatki na gorąco – że też na to wcześniej nie wpadłem…

W moim hoteliku poznaję Julie – francuską dziewczynę, która opowiada mi mrożącą krew w żyłach historię o bandyckim napadzie, jakiego padła ofiarą. W zasadzie nie tyle ona, co jej grupa, grupa studentów i nauczycieli pewnej prywatnej francuskiej uczelni fotograficznej. Pojechali do Afryki Zachodniej dwiema ciężarówkami, takimi przystosowanymi do tego celu, z ciemnią, miejscami do spania i ze wszystkim co trzeba. Będąc w głębi kraju, zatrzymali się na nocleg gdzieś po drodze, w buszu. W nocy zaatakował ich jakiś człowiek na motorze. Nie chciał pieniędzy, to nie był złodziej. Po kliku słowach zamienionych z jednym z kierowców po prostu zaczął strzelać ze starej strzelby. Ranił dwie osoby, w tym jedną dość poważnie. Uciekł.
Wszyscy byli w wielkim szoku. Julie widziała całość zdarzenia na własne oczy. Zajęła się transportem i opieką w szpitalu ciężej ranionego, pozostali już są w drodze do Francji. Gdy stan rannego nieco się polepszył, Julie wsadziła go w samolot, a sama została w Bamako, musi bowiem załatwić środki finansowe na powrót do samolotem do Francji (ach te bezużyteczne tu karty Mastarcard…).

Wieczory spędzamy w trojkę – razem z Kansaye, młodym chłopakiem dorabiającym sobie pracując w tutejszym hotelu. Na co dzień Kansaye jest studentem anglistyki, pochodzi z tzw. dobrego domu. Chce być jednak niezależny od rodziców, stąd jego pomysł na pracę w tym miejscu.
Któregoś wieczoru wychodzimy razem na kolację – do Amandine (pamiętacie ten lokal?). Po kolacji zaczęła mnie boleć głowa, czas wracać do hotelu.

Rano nie przestaje boleć mnie głowa. Chyba mam gorączkę, czuję się kiepsko. Mam dreszcze. W nocy zakładam polar i dopiero tak chowam się do śpiwora – zimno mi. Kolejnego poranka postanawiam nie czekać dłużej i zrobić sobie test na malarię. Publiczna służba zdrowia działa całkiem sprawnie – w ciągu trzech godzin znam już wynik testu – negatywny. Ale lekarka i tak przepisuje mi lek antymalaryczny, bo z tymi testami nie ma stuprocentowej pewności. Do tego mocną dawkę paracetamolu, od którego pot leje się ze mnie litrami. Wynik testu jednak nie leczy mnie z choroby, wciąż trzyma mnie gorączka, wymiotuję, jestem osłabiony. Od trzech dni nic nie jadłem, nie mam apetytu. Nie martwi mnie to zbytnio – dobrze mi zrobi taka głodówka po okresie wiecznego przejadania się.
Wieczorem piątego dnia choroby czuję się fatalnie, leżę w łóżku i dygotam w dreszczach. Jestem tak słaby, że obawiam się zejścia po metalowej drabinie z tarasu do łazienki, gdy czuję, że będę wymiotować. Julie i Kansaye martwią się o mnie, wspólnie postanawiamy umieścić mnie na tą noc w pokoju z klimatyzacją. Pomaga – zasypiam, rano budzę się z nieco lepszym samopoczuciem, czyli moja choroba ma związek z upałem.

Podejmuję decyzję o wcześniejszym powrocie. Tak szybko jak się tylko da. Rodzice mi piszą, że w Polsce w ciągu dnia jest 3 stopnie ciepła, trudno mi sobie to wyobrazić, czysta abstrakcja. Tu jest 43.
Jeszcze przed południem wybieram się do miasta, żeby rozejrzeć się za biletem lotniczym. Biorę taksówkę, ale ta już ulicę dalej utyka w gigantycznym korku. I tak czegoś zapomniałem wziąć, więc wysiadam i wracam do hotelu. Wychodzę ponownie, tym razem idę pieszo na sam most i dopiero tam wsiądę do miejskiego busika, tak będzie najszybciej. Po drodze wymiotuję do przydrożnego rowu, ale jest to czynność w zasadzie czysto techniczna, nie wiąże się to z dyskomfortem, a wręcz jest mi lepiej zaraz po. Upał dokucza, ledwie trzymam się na nogach, ale nikt za mnie tego nie załatwi, muszę sam.
Wypadki toczą się w tempie zaskakująco błyskawicznym. W biurze z jednej z linii lotniczych trafiam na bardzo atrakcyjną cenę biletu do Europy. Wylot jeszcze dziś o północy. Decyzja, transakcja, stało się, nieodwracalne. Następnego dnia o 11.00 rano ląduję w Dusseldorfie.

Nie miałem czasu na przyzwyczajenie się do myśli o wcześniejszym powrocie, jestem w szoku. Nie negatywnym, cieszę się, czuję się znacznie lepiej, ale… Gdy rozglądam się dookoła, patrzę na otaczającą mnie teraz rzeczywistość, tak nierzeczywistą. Różnica jest ogromna. Mam wrażenie odbycia podróży w czasie, a nie w przestrzeni. Cała ta Afryka to był jakiś sen, wróciłem z niej tak szybko, jak wraca się za snu ma jawę…

http://filipspringer.com/blog/?p=629

http://rowertour.pl/

.

Witamy w Kraju Dogonów (cz. I)

2009-04-09T09:39:00.000-07:00

Po świecie, a nawet dookoła świata, jeździ wcale niemało ludzi. Do mojego hostelu w Douentz'y przyjechały dwie pary Francuzów, dla których Mali jest jednym z ostatnich etapów ich podróży dookoła świata. Na motorach, takich z miejscem dla pasażera z boku, „moto side”, nie wiem czy istnieje polska nazwa. Wspaniali ludzie, koło pięćdziesiątki, zamarzyli, zaplanowali i zrealizowali wielką przygodę. Cztery lata zajęły im przygotowania, pojazdy skonstruowali sami. Oto link do ich strony www.passagers-du-monde.net
Są bardzo serdeczni, Alain zaprasza mnie na piwo, przegadaliśmy całe popołudnie. O życiu przegadaliśmy. Wieczorem wspólna kolacja, nie pozwalają mi za siebie płacić. Właśnie wrócili z Kraju Dogonów, polecają mi swoją trasę.
Kraj Dogonów to najbardziej znana atrakcja turystyczna Mali. Podobno bardzo, bardzo turystyczna, ale pomimo to, warta odwiedzenia. Jednak miałem sporo wątpliwości, czy w ogóle tam jechać, z dwóch powodów. Po pierwsze Kraj Dogonów to łańcuch górski, idealny do uprawiania trekkingu, ale z pewnością nie rowerem. A po drugie, zwyczajowo wynajmuje się przewodnika, a to już nie tania imprezka, na trzydniowy trekking trzeba przeznaczyć ok 450 zł... Ale przewodnik nie jest obowiązkowy. Przydatny, 99% turystów korzysta z ich usług, ale przymusu nie ma. Jak nie ma, to spróbuję. Tylko co z rowerem? Jedyny szlak, który na mapie mojego przewodnika wygląda na przejezdny, to taki od drugiej – zachodniej strony. Myślałem, żeby pojechać nim z Douentzy do pierwszej wioski u podnóża gór i tam ewentualnie zostawić rower i wybrać się na trekking. Ale Francuzi polecają mi inny, dużo ciekawszy szlak, który na mojej mapce oznaczony jest jako „tylko dla pojazdów terenowych”. Twierdzą, że stopnień zapiaszczenia nie jest aż tak duży, być może momentami trzeba będzie popchać rower, ale tragedii nie ma. No cóż, skoro tak twierdzą, to zaryzykuję. Polecają mi także gorąco wizytę w wiosce Yendouma i odwiedziny ich serdecznego przyjaciela, którego znają jeszcze z Francji, niejakiego Emila, Dogona, który jest tam lekarzem i jednocześnie właścicielem campement (tak się nazywają hoteliki w dogońskich wioskach).

Pobudka o szóstej, śniadanie, wspólne zdjęcie i wyjazd na podbój „la falaise”.

Na początku jest dobrze. Uściślijmy - przez pierwsze 2 km jest dobrze. Potem jest... niedobrze jest, bo trza rower pchać. No trudno, może to taki fragment, pewnie nie cały czas tak będzie. No to pcham sobie. Bywają odcinki o nieco twardszym gruncie, ale tak krótkie, że nie opłaca się wsiadać na rower, bo ciągłe wsiadanie i zsiadanie męczy bardziej niż pchanie po twardym. Po godzince pchania docieram do rozwidlenia. Patrzę na mapkę – tak, to chyba to, choć pewności nie mam. Skręcam w prawo, lepiej być bliżej zbocza górskiego, lewym szlakiem mógłbym za bardzo się oddalić. Pcham dalej, jest coraz ciężej, koła grzęzną w piachu, przypominam sobie piaskową przygodę w Timbuktu. Hmm, czy to na pewno ta droga? Na szczęście jest kogo zapytać, co chwila mija mnie albo wóz zaprzęgnięty w osiołka albo idące gęsiego kobiety z miskami na głowach. Wszyscy w przeciwną stronę – do miasta. Mój pierwszy cel na trasie to wioska o nazwie Bamba, jakieś 20-25 km stąd. Pytam kobiet o Bambę, rozmawiamy na migi i domysły. Sugerują dotarcie do równoległej drogi po lewej stronie. Zdaje się, że jest mniej zapiaszczona. No to zwrot w lewo i przez pole, pod górkę, żeby nie było za łatwo. Odpoczywam kilka razy, ale w końcu docieram drogi, faktycznie, nieco lepsza. Niestety nie na tyle, żeby wsiąść na rower, ale pcha się łatwiej. Pytam się wszystkich o Bambę, wszyscy zgodnie pokazują, że prosto, ale że daleko. No to pcham. Znów głęboki piach, spróbuję pojechać obok drogi, prawą stroną, teren wydaje się twardy. Tak, to dobry pomysł, jadę sobie bezdrożami, staram się mieć kontakt wzrokowy z drogą, która podejrzanie ucieka bardzo na wschód. Mam wątpliwości, wg mapy wyglądać to powinno inaczej... A może to wina przejrzystości powietrza, górskie zbocze znika jak we mgle. Tak czy inaczej postanawiam mimo wszystko trzymać się bliżej gór, bo to większy pewnik, że w końcu dojadę do tej Bamby. Po kilku kilometrach grunt przestaje współpracować, znowu muszę pchać rower. Boję się o mój palec, że się rana zabrudzi, bo nie goi się najlepiej. Poza tym co chwila wpadają mi między sandał a stopę takie małe kłujące roślinki, uprzykrzając tym samym i tak niełatwą przeprawę. Decyduję się zmienić sandały na moje górskie buty, które wegetują na dnie sakwy od czasów Mauretanii. Na coś się w końcu przydały.
Docieram do kamienistego wzgórza, próbuję zorientować się gdzie jestem. Nic mi się nie zgadza, niech to szlag... Zmęczony jestem już nie na żarty, pcham ten rower już ze trzy godziny. Bamba powinna być nie dalej niż 10 km. No nic, ruszam.

W oddali przed sobą, dostrzegam jakiegoś chłopaka, zmierzającego w tym samym kierunku co ja. Wszyscy do tej pory napotkani ludzie szli w przeciwną. Postanawiam go dogonić. Nie jest to łatwe zadanie, wołam do niego, żeby się zatrzymał. Docieram do piaszczystej drogi, docieram do niego. Nie mówi po francusku, ale nazwę Bamba kojarzy.
- Bamba? - pokazuję kierunek w jakim prowadzi droga.
- Bamba – odpowiada potakując głową.
No to idziemy. Zakopuję się w piach, chłopak widząc to pomaga mi pchając rower od tyłu. Gdy grunt robi się twardszy, toczę swój pojazd bez jego pomocy, jednak nie trwa to nigdy zbyt długo. Tak więc idziemy razem, ja i mój nowy towarzysz - pchacz. Przypomina mi się zdjęcie Kazika Nowaka ze strony 148...
Jest już południe, upał w pełni, idziemy w milczeniu. Raz po raz musimy pokonywać przecinające drogę dna wyschniętych uedów, czyli takie piaskownice. Rozpędzamy się wtedy i pokonujemy je w biegu – tak jest najłatwiej. Zarządzam krótką przerwę na odpoczynek pod małym drzewkiem. Dzielę się wodą, pytam jak ma na imię. Abdul. Pytam o Bambę. Daleko? Pokazuje gest ręką, że jeszcze daleko. Ruszamy. Guma. Łatka się odkleiła. W Douentz'y kupiłem dwie dętki, zakładam więc nówkę-sztukę made in India. Pchamy dalej. Bywa, że są odcinki, które mógłbym popedałować, ale nie decyduję się na to, wolę się trzymać Abdula, to mi się zwyczajnie opłaca. Co chwila musiałbym zsiadać z roweru i mordować się w piachu. A tak, czuję się bezpiecznie, mam pomoc i przewodnika w jednym.
Po kilku godzinach wyczerpującego marszu docieramy do jakiejś wioski. Uzupełniam wodę w studni. Jak wszędzie na wioskach - gromada zaciekawionych dzieci podbiega do nas. Dla mnie to norma, dla Abdula nowość, skutecznie je przegania kilkoma słowami. Idąc przez wioskę przechodzimy obok miejsca, gdzie kilku mężczyzn siedzi w cieniu pod daszkiem. Abdul wyjaśnia co i jak, a ja się witam, po czym pytam o jedzenie, czy można coś tu kupić. Nie, kupić nie można, ale można zjeść. Po kilku chwilach zostajemy przedstawieni szefowi wioski, który proponuje wspólny posiłek.
- Makaroni? - Pyta, czy to znam i lubię. Pewnie, że tak!
Makaroni okazuje się być ryżem z tłuszczem i drobinami ryb, jaki jadłem na pinassie. Trudno-świetnie. Lepsze to niż nic. Jemy palcami, wszyscy z jednej miski, – szef wioski, my dwaj i jeszcze dwóch mężczyzn, z których jeden trochę zna francuski. Na koniec pytam go, ile się należy. Ten, po konsultacji z szefem wioski odpowiada, że co łaska. Daję monetę 500-frankową (ok. 3 zł). Na jej widok przez glinianą izbę przechodzi pomruk zadowolenia. Dziękuję za gościnę, żegnamy się i ruszamy w dalszą drogę. Do Bamby podobno już całkiem niedaleko, ale tak naprawdę to trudno tu komuś zaufać w tej kwestii.

Nie wiem jak i kiedy, ale w pewnym momencie zorientowałem się, że już nie jesteśmy na płaskiej, otwartej przestrzeni, po obu stronach są skały. Otoczenie jest niezwyczajne, bajkowe wręcz. Pośród obłych skał wyrastają strzeliste palmy kokosowe na przemian z niewielkimi baobabami. Niestety jestem tak wyczerpany ciągłym pchaniem roweru po piachu, że nie mam ochoty na robienie zdjęć, wręcz cieszę się, gdy słońce całkiem zaszło za chmurami, bo nie dosyć, że upał nieco mniejszy, to mam pretekst, usprawiedliwienie, bo zdjęcia i tak nie wyszłyby rewelacyjnie. Ograniczam się do podnoszenia raz po raz głowy, aby chociaż zapamiętać jak tu było.

Całe popołudnie to walka ze zmęczeniem, z upałem. Mniej więcej co pół godziny zarządzam krótki odpoczynek na napicie się i 5-minutową drzemkę w cieniu skały bądź drzewa. Zerkam na licznik kilometrów i nie mogę się nadziwić wielkości błędu w moich obliczeniach, bo według mapy przynajmniej od 10 km powinniśmy być już w Bambie. Tymczasem koło 16.00 docieramy do kolejnej wioski. Abdul pyta o drogę, a gdy słyszy odpowiedź, na jego twarzy maluje się wyraz rozczarowania, zdaje się, że do Bamby jest dalej niż myślał. A może pomyliliśmy drogę? Nie wiem, idziemy dalej. Szlak zmienił się, już nie brodzimy w piachu tylko posuwamy się do przodu kamienistą ścieżką, często przeciskając się między skałami, jesteśmy w prawdziwych górach. W pewnym momencie uderzam tylnym kołem w ostrą krawędź dużego kamienia – bum! A potem szybkie ssss... Opona nietknięta, ale świeżo założona dętka ma spore pęknięcie, spróbuje zakleić. Naprawiam, montuję koło, zakładam wszystkie sakwy, ale niepotrzebnie, łatka puściła, flak. Abdul załamany, ja robię dobrą minę do złej gry, nie mam wyjścia. Zakładam starą dętkę, całą połataną, może będzie trzymać. Trzyma, ciekawe jak długo.

Jest już późno, jakieś pół godziny przed zachodem słońca, gdy docieramy do kolejnej wioski. Mam wrażenie, że Abdul tu wszystkich zna, pewnie prowadzi mnie po labiryncie wioskowych ścieżek, w końcu wprowadza mnie na podwórko jednego z glinianych domostw i prosi, żebym tu zaczekał. Po chwili wraca w towarzystwie gościa, który okazuje się mówić biegle po francusku. Tłumaczy mi, że jesteśmy w wiosce Abdula, że dziś już nie ma sensu dalej iść, bo jest zbyt późno, spędzę noc u niego w domu, a jutro pójdziemy dalej. Ma na imię Amadou, jest studentem geografii, przyjdzie jeszcze wieczorem pogadać.

Tego dnia rower nakręcił 40 km, z czego wspólnie z Abdulem pchaliśmy go przez 35 km.

Mycie przy studni, potem kolacja którą Abdul przyniósł, prawdopodobnie z rodzinnego domu, bo tu mieszka w trójkę ze starszymi braćmi. Wygląda na zachwyconego, że mnie może u siebie gościć, zaprasza kolegów, rozmawiamy, popijamy... hmm, taki biały mączny płyn, na bazie prosa, z rozmiękłymi ziarenkami na dnie, nawet smaczne. Przez jakiś czas dotrzymuję towarzystwa, ale z czystej grzeczności, jestem tak zmęczony, że nie myślę o niczym innym jak o wejściu do namiotu i położeniu się spać, nie doczekam wizyty Amadou.

Nazajutrz Adbul przyniósł śniadanie – ryż z kurczakiem! Z tego co się zdążyłem zorientować, ludzie w takich wioskach rzadko jedzą mięso, to raczej rarytas, jadany nie z byle okazji. Jestem więc pod dużym wrażeniem gościnności tego młodego chłopaka.

Abdul idzie się przygotować do drogi, a ja zostaje na kilka chwil sam. Cały czas zaglądają do mnie tutejsze dzieci. Przyglądam się ich zabawom, tańczą w kółeczku, śpiewają przy tym, wyglądają na najszczęśliwsze dzieci świata, tu, na jego końcu...

W wiosce u Abdula:

Ruszamy po dziewiątej, kamienistym szlakiem kluczymy między skałami, Abdul wpycha mnie na stromych podjazdach. Patrzę na siebie z boku i sobie myślę, że to czysta głupota rowerem pchać się przez taki teren. To jakby pchać obładowany rower po tatrzańskich szlakach...

Wiosek jest coraz więcej, w jednej z nich dołącza do nas gromadka młodych chłopaków, żywo zainteresowanych niecodziennym gościem. Teraz szlak schodzi kilkusetmetrowym zjazdem ostro w dół. Abdul trzyma rower za wór transportowy, a ja prowadzę go mocno zaciskając dłonie na hamulcach. Chłopaki co chwila podpytują, czy mogą mi pomóc, ale trochę się obawiam oddać im w ich ręce kierownicę roweru, bo oprócz ciągłego hamowania trzeba jeszcze ciągle uważać na kamienie pod kołami. Jednak w końcu mam już dosyć tej mordęgi i ryzykuję – niech poprowadzą. Jedna wywrotka na samym początku, ale to dobra nauczka, teraz już wiedzą o co chodzi. Idę sobie swobodnie z boku, co za ulga! Tak mógłbym iść dzień i noc. Po zejściu z góry rozstajemy się z pomocnikami i idziemy dalej sami. Mijamy ogrody Dogonów, przy rzeczce. Zarówno mężczyźni jak i kobiety noszą wodę w wielkich bukłakach z tykwy, nawadniając zielone poletka.

Droga zrobiła się na tyle dobra, że decyduję się kontynuować samodzielnie. Żegnam się z Abdulem, wręczam mu w ramach wdzięczności za jego pomoc banknot 2000 CFA. To dużo i mało. Może 13, 14 zł, ale jak na tutejsze warunki to jednak dużo. Ale już w chwilę po rozstaniu mam mieszane uczucia, powinienem był mu dać więcej. Usprawiedliwiam się, że nie mogę być zbyt rozrzutny, bo jeszcze nie wiem, co mnie dalej czeka, czy nie przyjdzie mi zapłacić za jakiś transport.
Jedzie się znakomicie, tzn. sam fakt, że wreszcie mogę jechać a nie pchać jest znakomity. Ale szczęście nie trwa długo, muszę co chwilę zsiadać i pchać, piach na szczęście tylko miejscami jest głęboki. Tak czy inaczej męczę się dość szybko, a Bamby, do której miało być tylko 2 godziny drogi, jak nie było tak nie ma. Zaczynam kombinować, jak by się tu dostać jeszcze dziś do Yendouma, może wynajmę wóz? Taki z osiołkiem, dużo ich tu jeździ tymi drogami, im piasek niestraszny. Jedzie się bardzo powoli, ale zawsze to lepiej niż pchać. Pytam w pierwszej napotkanej wiosce.
Yendouma?! To bardzo daleko. 10 000 CFA.
Nie, to zdecydowanie za drogo. Nie chcą zejść poniżej 9000. Poza tym dziś jest już zbyt późno, nawet, jeśli dojedziemy na wieczór, to wóz z woźnicą będzie musiał zostać tam na noc. Idę dalej, zatrzymuję się przy sklepiku, obok którego kilku miejscowych dyskutuje w cieniu pod wiatą. Chyba wyglądam na bardzo zmęczonego, bo jeden z nich proponuje mi odpoczynek u niego w domu. Dostaję wodę do umycia się, kładę się w małej ciemnej, ale przyjemnej izbie, na macie na w specjalnej wnęce na podwyższeniu. Tak, mam ochotę się zdrzemnąć. Leżę na plecach, patrzę w ciemny sufit, potrzeba odpoczynku uświadamia mi jak bardzo jestem zmęczony. I nie jest to zmęczenie tylko dzisiejszego dnia, także wczorajszego, także poprzednich kilku, a może i kilku ostatnich tygodni, miesięcy... Jestem zmęczony nie tylko fizycznie, mam już trochę dość tej Afryki w ogóle. Pierwszy raz myślę o wcześniejszym powrocie.

Omar namawia mnie, żebym został na noc, a ruszył dalej dopiero jutro rano, ale na to nie mogę sobie pozwolić, muszę się znaleźć najdalej za trzy dni w Mopti, żeby przedłużyć wizę. Korzystam jednak z posiłku, na który mnie zaproszono po drzemce. Jemy taką papkę z prosa, w kolorze kaszy gryczanej. Po urobieniu w dłoni kulki macza się ją w brązowym sosie z owoców baobabu i taką wkłada do ust. Niezłe to nawet, zawsze jakaś odmiana po ryżu.

Do Bamby mam już tylko kawałek, ale nie ona jest moim dzisiejszym celem. Droga się nieco poprawia, mogę pedałować. Dołącza do mnie kilku chłopców na rowerze, jadą do Bamby, zagadują, jedziemy razem. Dogania nas motocykl. Zamieniam z kierowcą kilka słów, proponuje mi nocleg u siebie w domu, bo do Yendouma za daleko – dziś nie dojadę. Nie, nie bardzo mam ochotę, bardzo chcę dojechać dziś na miejsce. Choćby po ciemku. Mijamy Bambę – duża wieś, przepięknie położona na zboczu góry. Zatrzymuję się na chwilę, żeby zrobić przynajmniej jedno zdjęcie. Jedziemy dalej. W pewnym momencie motocyklista proponuje, że poprowadzi mnie inną drogą, bo ta za chwilę będzie bardzo piaszczysta. Tak, bardzo chętnie. Skręcamy w prawo, jedziemy wąską ścieżką prowadzącą w stronę zbocza góry. Ścieżka robi się coraz bardziej piaszczysta, raz po raz dla mnie nieprzejezdna, muszę zsiadać i pchać. Mój przewodnik czeka za mną kawałek dalej. Docieramy do wioski, przejeżdżamy przez sam jej środek piaszczystymi ścieżkami. Miało być lepiej a jest gorzej. Zostaję daleko z tyłu, wściekam się, głośno klnę po polsku wprawiając w osłupienie gromadkę biegnących do mnie wioskowych dzieci. W końcu dowlokłem się do motocyklisty, który ceremonialnie wita się z niemal wszystkimi mieszkańcami wioski.
- I to ma być mniej piaszczysta droga? - wybucham – poprowadziłeś mnie tędy, bo chciałeś odwiedzić swoją rodzinę!
- Nieprawda, zobaczysz za chwilę, jak dotrzemy do tamtej drogi, jaka będzie zapiaszczona.

Musiałem go bardzo urazić, bo gdy wkrótce dotarliśmy do poprzedniej drogi, która faktycznie okazała się piaskownicą, jeszcze długo w wielkim wzburzeniu prawił mi wykład na temat swojej uczciwości. Przeprosiłem go grzecznie, to ze zmęczenia, bylem wściekły, wyżyłem się trochę na nim.

Docieramy do jego wioski – Were. Tubiné – tak ma na imię – przez całą drogę namawiał mnie na nocleg u niego. Wioska okazuje się na tyle urokliwa, że w końcu postanawiam skorzystać z jego propozycji. Ma całkiem okazały dom, lokuję się z moim namiotem na zadaszonym tarasie. Tubiné od początku wyglądał mi na cwaniaka, mam jakieś uprzedzenie do tego człowieka, tak za twarz. No ale nic, będę ostrożny, czujny. Proponuję mu wspólną kolację, ale z moich zapasów. Mam jeszcze trochę starego chleba, sardynki w puszcze, ogórek i cebulę. Chcę odpocząć od ryżu i prosa, poza tym obawiam się, że za swoją gościnę Tubiné może mnie na koniec słono podliczyć. Przygotowałem jedzonko jak zwykle - w moim plastikowym pudełku. Wyciągam swoją łyżkę, widzę niepewność w oczach Dogona – jedz ręką, nie krępuj się – jego uśmiech wraca na twarz. Po kolacji mam ochotę na wizytę w miejscowym butiku, może znajdę coś słodkiego. Idziemy razem. W butiku nie ma żadnych słodyczy, ale jest za to pastis! No ładnie, Dogoni, choć muzułmanie, to od alkoholu nie stronią. Ku uciesze Tubiné kupuję pół litrowej butelki, ale wychodząc ze sklepiku ten dyskretnie chowa ją za pazuchę, czyli jednak tak otwarcie się tu nie pije.

Żona Tubiné przygotowała ryż, nie ma to-tamto, trzeba zjeść. Resztę wieczoru spędzamy na rozmowach o tym i o tamtym, on narzeka jaki to jest biedny, a ja komplementuję zarówno jego gościnność jak i okazałość jego domu oraz całej wioski. Czuję jak bardzo tym samym zaskarbiam sobie jego sympatię. Najchętniej zatrzymałby mnie na kilka dni. Pytam go o jego rodzinę, o dzieci. Odpowiada, że dzieci ma piątkę, w tym dwoje żyjących. W tym momencie przypominam sobie zatrważające statystyki dotyczące niezwykle dużej śmiertelności niemowląt w Mali w tym kraju. Pytam także o żonę, bo my tu na tarasie tak sami, a ona tam na dole, osobno, może też by chciała poznać jak by nie było egzotycznego gościa. Zagaduję więc ostrożnie, co z jego żoną, czy mówił jej o mnie, kim jestem i co tu robię. Tak, żona nie ma nic przeciwko mojej wizycie, mam się czuć jak u siebie. No cóż, chyba mnie nie zrozumiał, a raczej takie tu są zwyczaje, że on i jego żona to jeden świat, a on i ja tu na tarasie to drugi. I tych światów się tu nie miesza.

O dobrym wyspaniu się w dogońskich wioskach nie ma mowy. Przed czwartą nad ranem budzi mnie muezin z pobliskiego meczetu. Oprócz mnie budzi się także kogut, który pieje przez kolejną godzinę. O szóstej znów zmienia go muezin...
Poranek wykorzystuję na robienie zdjęć z tarasu. Jest tu naprawdę uroczo, szkoda tylko, że słońce takie blade, wciąż to przeżywam, wciąż nie mogę się z tym pogodzić. Na śniadanie proponuję, że kupię dla nas obu jakieś lokalne racuchy, w niemal każdej miejscowości o świcie można coś takiego kupić. Tak, tu też, ale okazuje się, że tutejsze „galetes” są inne – ciemne – z prosa. Wygląda na to, że proso to najpowszechniejszy składnik diety Dogonów. Dodaję do nich cukier, Tubiné z początku się temu trochę dziwi, ale w końcu sam je nim posypuje.
Po śniadaniu idziemy wspólnie zrobić zdjęcia, ale najpierw czeka nas zwyczajowa wizyta u szefa wioski, tak wypada. Tubiné jest na tyle ostrożny, że decyduje się najpierw samemu złożyć wizytę „sołtysowi”, aby zapowiedzieć nasze wspólne odwiedziny. Cyrki, ale szanuję. Kurtuazyjna wizyta w domu szefa wioski jest miła i nie trwa długo, wymiana uprzejmości, pytam o pozwolenie na robienie zdjęć, zostawiam zwyczajowy drobny datek. W końcu ruszamy na skaliste zbocze, robię zdjęcia, to moje ulubione chwile.

Tubiné na tarasie swojego domu

cdn...

A może by tak spocząć, znaleźć cień... (26/27-03-2009)

2009-03-26T15:08:00.000-07:00

Niełatwo jest pogodzić podróżowanie rowerem z robieniem zdjęć. Trzeba wszystko dobrze zaplanować. Chciałbym więcej czasu spędzić w Hombori i okolicy, skupić się na zdjęciach, ale nie mam czasu, gna mnie wygasający termin wizy, muszę ją przedłużyć. Nie sądziłem, że 2-miesięczna wiza mi nie wystarczy, nie planowałem poznać Mali aż tak dogłębnie. No ale tak wyszło, jakoś tak...

Z Hombori ruszam po siódmej, zdjęcia przy Ręce Fatimy to 2 cenne - „chłodne” poranne godziny, a i tak zdecydowanie za mało. Nie tak to powinno wyglądać, powinienem tu spędzić 3 dni, objechać te skały z każdej strony, zobaczyć jak wyglądają o różnych porach dnia... No ale wiza, a jeszcze Kraj Dogonów, do Burkina i tak nie jadę, nie po drodze, nie rozerwę się.
Jadę. Okolica przepiękna, skały mają ciągnąć się aż do Douentzy. Gapię się na nie non-stop, zadzieram wysoko głowę, dobrze, że mały ruch na drodze. Przychodzi upał, czas rozejrzeć się za miejscem na odpoczynek, w cieniu, gdzie będę mógł się zdrzemnąć, gdzie nikt mi nie będzie przeszkadzać. Niełatwo o takie miejsce. Dużych drzew niewiele, a te nieliczne zajęte – stadka kóz, krów, pasterze... Chcę się schować, chcę mieć trochę intymności. A może tu po lewej? Skała tworzy wielką pionową ścianę, u podnuża kilka drzewek. Zwalniam. Niestety – dostrzegam kilka glinianych domów, jakieś dzieci. Zauważyły mnie, zrywają się, cała chmara, zaczynają biec w moim kierunku krzycząc jak opętani: tubab! tubab!

Nie znajdę miejsca na odpoczynek, ale wkrótce dojadę do Boni, małej miejscowości w połowie drogi do Douentz'y, podobno dziś mają dzień targowy. Może się nie zdrzemnę, ale na pewno się dobrze najem.
Ohoho! Targ w Boni to widowisko nietuzinkowe. Miasteczko położone jest pomiędzy dwiema wielkimi skałami, targ odbywa się w labiryncie wąskich uliczek pomiędzy niskimi budynkami z pomarańczowej gliny. Widziałem już wiele targów, ale ten jest wyjątkowo barwny. Pamiętam, jak jeszcze w Djenné jeden z napotkanych turystów emocjonował się wycieczką do pobliskiej wsi zamieszkanej przez Fula, gdzie największą atrakcją miała być możliwość zobaczenia i zrobienia zdjęcia tamtejszym kobietom, które noszą charakterystyczne wielkie złote kolczyki. Wycieczka nie do końca się udała, bo tego dnia żadna z napotkanych kobiet takich kolczyków nie miała. Tu, na targu w Boni, co druga ma takie kolczyki.
Postanawiam spędzić tu całe popołudnie. Stawiam rower przy jednym z butików, właściciel obiecuje strzec go, choć i tak wiem, że tu w Mali, szczególnie na wiosce, nikomu nie przyjdzie do głowy, żeby zajrzeć do sakwy.
Idę na rekonesans, poszukać czegoś do jedzenia. Towarzyszy mi spora grupka dzieciaków, nie sposób je zgubić. Młode dziewczyny mają w miskach jakieś specjały, których tu jeszcze nie jadłem (kluseczki z jakąś zieleniną i przyprawami), postanawiam spróbować. Zarówno młode sprzedawczynie jak i tłumek towarzyszących mi dzieciaków wytrzeszczają oczy z niedowierzaniem, że tubab chce jeść takie rzeczy. Za ile chcę? Za 100 franków. Dziewczyna odlicza pojedyncze kluseczki, każda kosztuje 10. Robi się niezłe zamieszanie, bo chcę zjeść na miejscu, a uliczka jest wąska, ludzie chcą przejść, a tłum gapiów tamuje ruch. Tym niemniej dziewczyny są zachwycone, nawet łyżka się znalazła - specjalnie dla mnie. Gdy już zjadłem , jedna ze sprzedawczyń pyta mnie, czy chcę napić się mleka. Mleko? Toż to rarytas! W Mali dostępne zazwyczaj w proszku i to dość drogo, a świerze w kartonikach tylko w dużych miastach, w co lepszych sklepach. Pewnie, że chcę. Dziewczyna prowadzi mnie do starszej babki, która już po chwili z naczynia z tykwy przelewa mi mleko do plastikowego woreczka – śmiesznie tanio. Mleko okazuje się kwaśne, tzn zsiadłe, ale dobre. Trudno oczekiwać w tych temperaturach, żeby było inne. Najedzony odpoczywam na krześle przed butikiem, gdzie zostawiłem rower. Smsuję z Mirkiem – moim bratem – który właśnie odnalazł Boni w internecie i ogląda je na zdjęciach satelitarnych. Obaj jesteśmy ciekawi, co widzi każdy z nas.

Po całym dniu spędzonym w gwarnym Boni mam ochotę na znalezienie zacisznego miejsca na rozbicie namiotu, najlepiej gdzieś przy skałach. Z Boni do głównej szosy wiedzie kilkukilometrowa szutrówka, żeby dotrzeć pod skały, trzeba z niej zjechać i przedrzeć się piaszczystymi bezdrożami pomiędzy drzewami akacji. Dojeżdżam pod skałę, ale dostać się pomiędzy skały, gdzie będę mógł cieszyć się intymnością, nie jest łatwo. Muszę zdjąć sakwy i po kolei przenosić je wspinając się po głazach do małej polanki między nimi. Nie idzie mi to szybko, muszę uważać na mój palec, rana nie goi się najlepiej. Z zewnątrz moje zmagania muszą wyglądać co najmniej dziwnie, szczególnie wówczas, gdy tarabanię się po skałach z rowerem na plecach.
Gdy już wszystko przeniosłem, zabieram się do kolejnych rytualnych „czynności biwakowych” - rozbijam namiot, wkładam do środka sakwy, każdą w innym jego rogu, wyciągam zawczasu latarkę, żeby nie szukać jej po ciemku. Następnie zbieram drzewo na opał – w rękawiczkach rowerowych, żeby się nie pokłuć, bo najczęściej są to gałęzie akacji. Wybieram miejsce na ognisko – tu sprawa nie jest taka oczywista, ważne jest określenie kierunku wiatru, żeby dym nie wyciskał mi łez i żeby nie dostawał się do wnętrza namiotu, a jednocześnie nie za daleko, dokładnie na długość karimaty, na której będę siedzieć, a potem leżeć, gdy już zjem. Montuję także mój polowy „prysznic” - nie ma nic przyjemniejszego, jak zasiąść do kolacji umyty, wypłukany z afrykańskiego pyłu. A gdy sił brak, to chociaż stopy... I gdy już umyty, najedzony, nie wchodzę do namiotu, za ciepło. Tylko śpiwór na karimatę, wełniany kocyk pod głowę, notatki, książka... Ciemno dziś, od wielu dni nie widzę gwiazd, mrok zupełny, cisza. Wieczorami męczy mnie katar, kaszel, przeziębiony jestem od kilku dni, pewnie przez to ciągłe picie, pocenie się, i jazdę z wiatrem. A może przez harmattanowy pył w powietrzu, nawet w przewodniku o tym piszą. Poza tym nie czuję się najlepiej, przejadłem się dzisiaj, chciałem spróbować wszystkiego, chyba całe popołudnie coś wsuwałem. Po co ta kolacja teraz była? Chyba tylko dla rytuału, z przyzwyczajenia, dla przyjemności, z nałogu. Długo nie mogę zasnąć tej nocy.

Rano niemiła niespodzianka – flak. Kolec-gigant wszedł w bok opony – nie miała szans. Szkoda, bo czas tracę, czas chłodu. Naprawiam, znoszę po kolei wszystkie sakwy i rower z mojej kryjówki. Zakładam i ruszam, tzn pcham, bo piasku za dużo, to pole jakieś chyba. Co? Znowu flak, tym razem tylne koło. Całą operację wykonuję w towarzystwie młodego pasterza kóz, który bacznie przygląda się każdej czynności. Zdaje się, że łatka się odkleiła, zresztą podwójna. Wymieniam dętkę na inną, poklejoną w wielu miejscach, ale pewniejsze i szybsze to, niż zabawa z klejeniem pechowego miejsca. To przedostatnia „dobra” dętka, pozostałe już się chyba nie nadają. Kolejne pół godziny w plecy. W końcu ruszam, szutrówką, wkrótce będę na szosie, tam stoi mały domek z mini-barem, gdzie można wypić kawę, tam zaplanowałem śniadanie. Czy wyobrażacie sobie moją minę, gdy 300 metrów przed barem stwierdzam, że naprawione przed chwilą koło znowu nie ma powietrza?
Naprawiam. Nie mam wyjścia, muszę kleić. Tzn. odkleić starą łatę i nakleić nową. Martwię się tym, bo jak tak dalej pójdzie, to będzie źle. Co prawda mogę kupić nowe dętki, ale tutejsze pasują tylko do tylnego koła, bo przednie ma taką szeroką, wydłużoną felgę, a tutejsze dętki mają za krótkie wentyle – nie nadają się. Same problemy...

Zamiast o siódmej, w drogę wyruszam grubo po dziewiątej. Krajobrazy piękne, ale zatrzymywać na zdjęcia chce mi się coraz mniej, chcę dojechać do tej Douentzy, tam solidnie wypocząć, ze dwa dni chociaż. Nie dojadę jednym ciągiem, wczesnym popołudniem rozglądam się za miejscem na odpoczynek. Po prawej stronie dostrzegam miejsce doskonałe – kilka potężnych drzew stojących obok siebie. Zjeżdżam. Wielki powalony pień natychmiast zachęca mnie do wyjęcia aparatu. Ale jak spod ziemi pojawia się dwóch chłopców, naturalnie zainteresowanych kontaktem z tubabem. Staram się być miły, w końcu jestem na ich terenie, witam się uprzejmie, robię im zdjęcie. W końcu na migi tłumaczę im, że chcę się położyć, odpocząć. Wygląda na to, że rozumieją, ale nie odchodzą. Wyciągam karimatę i rozkładam się przy drzewie, zamykam oczy. Nie odchodzą. Gadają między sobą. Nie pozbędę się ich tak łatwo. Może zdrzemnę się naprawdę? Ale gadają, więc nie zasnę. Przykładam palec do ust pokazując, że proszę o ciszę. Skutkuje. Po chwili milczenia odchodzą. Czekam aż znikną po drugiej stronie szosy i zrywam się, bo to okazja, żeby zrobić zdjęcia. Jestem zmęczony, nie bardzo mi się się chce, ale miejsce jest naprawdę wyjątkowe, wyciągam statyw, Mamiyę, sesja na całego. Jednak szczęście nie trwa długo, wieść o postoju tubaba po drugiej stronie szosy rozniosła się szybko i po pół godzinie pokaźna gromadka chłopców przybiegła mi towarzyszyć. Pal licho zdjęcia, za chwilę naprawdę chciałem się przespać, potem coś zjeść. Co ja mam z nimi zrobić? Postanawiam pracować dalej, nie zwracając na nich uwagi, może zrozumieją, że niespecjalnie mam ochotę na towarzystwo. Robię swoje, nawet nie spoglądam w ich stronę. Szepczą coś między sobą, czuję ich spojrzenia na plecach. Po jakiejś chwili odwracam się żeby pójść po obiektyw, zerkam w ich stronę i... co widzę? Wszyscy stoją w równym szeregu, trzymają się za barki, niczym pozująca do zdjęcia drużyna piłkarzy. Rozbroili mnie, nie mogę powstrzymać uśmiechu, niech im będzie. Przestawiam ich przy „moim” pniaku, żeby było ciekawsze tło i robię zdjęcie moim młodym piłkarzom.

Do Douentz'y docieram o zmroku, kilometr przed miastem znowu flak.

Widzicie? Chciałem, ale nie dałem rady, nie skończę dzisiaj tego postu, rozciągnął mi się, ciągle coś, a najważniejsza przygoda dopiero przede mną. Jest środek nocy, dobranoc...

Złudzenie optyczne (25-03-2009)

2009-03-25T12:28:00.000-07:00

Jadę. Dużo piję, bo upał 40-stopniowy wyciąga wodę w szalonym tempie. Nigdy wcześniej nie przepuszczałem przez mój organizm tyle wody co teraz. Taka temperatura nienajlepiej też wpływa na kondycję, pomimo popołudniowej drzemki, pod koniec całego dnia jazdy jestem wykończony. Trzeba zmienić strategię, nie ma sensu się męczyć. Nazajutrz wstaję przed piątą rano, jeszcze po ciemku przy małym ognisku jem śniadanie. Po szóstej już w drodze. Do 7.30 temperatura idealna, nie przekracza 30 stopni. Potem robi się coraz cieplej, żeby ok. 11.00 osiągnąć 40. Wtedy trzeba sobie odpuścić, odpocząć, tak do 17.00, kiedy robi się znów nieco „chłodniej”.
Na nocleg zatrzymałem się jakieś 40 km przed Gossi, więc jeszcze przed 9.00 rano docieram do tego miasteczka. Na szczęście Gossi jest zupełnie inne niż Doro, to typowy przystanek dla autobusów, z licznymi knajpkami i stoiskami z jedzeniem przy szosie. Korzystam, siadam na słodką kawę. Zerkam co chwila na zegarek, kontroluję czas, przedpołudnie trzeba wykorzystać na jazdę. Dziś mam dotrzeć do słynnego Hombori – miejsca, dla którego tak bardzo zmieniłem plany, dla którego popłynąłem do Timbuktu i dalej do Gao, żeby stamtąd na spokojnie, szosą na wschód dotrzeć do skał, po których wspinali się Francuzi spotkani miesiąc temu w Segou. Pamiętacie?

Kolejną przerwę robię planowo – po jedenastej, gdy upał rozkręca się na dobre. Ale o dwunastej ruszam dalej, jako że do Hombori stąd już tylko kawałek, za dwie godzinki będę na miejscu, pośród strzelistych skał. Jakoś trudno mi sobie te skały wyobrazić, bo dookoła nic tylko płaska sawanna. Aż tu nagle... nie, niemożliwe, żeby to była góra. Taka wielka?! Toż to tło dla wszystkiego co jest przede mną. A jednak jest, choć potężna, to ledwie widoczna, jej kontury zlewają się z zamglonym niebem. To przez ten harmattan, wygląda, jak by była dziesiątki kilometrów stąd, ale przecież to niemożliwe, jest zbyt wielka. Potężna skała pojawiła się nagle, znikąd, niczym złudzenie optyczne.

W Hombori zatrzymuję się w pierwszej auberge przy drodze, wygląda sympatycznie, a zmęczony upałem jestem konkretnie. Choć zazwyczaj nie jadam posiłków w takich miejscach, bo przy ulicznych jadłodajniach jest dużo taniej, to tym razem mam ochotę zrobić wyjątek. Siadam wygodnie przy stole, spaghetti, tylko 1000 franków, tylko dwa razy drożej niż na ulicy, nie, nie ironizuję. Zamawiam. Kelner przynosi najpierw sztućce. W plastikowym koszyczku, na serwetce, co za luksus. Danie na błyszczącym chromowanym talerzu prezentuje się znakomicie. Na osobnym talerzyku pieczywo. Czuję się jak król.
Oprócz mnie, przy sąsiednich stolikach siedzi para Francuzów w średnim wieku oraz dwóch Tuaregów. Francuzi właśnie zjedli obiad, czekają na jeepa, którym mają jechać oglądać słonie. W tych okolicach co roku stada słoni wędrują tysiąc kilometrów z dalekiego południa w poszukiwaniu pożywienia. Prawdziwie dzikie stada tych niezwykłych zwierząt są prawdziwą atrakcją dla turystów, szczególnie dla tych, których stać na wynajęcie terenowego auta z przewodnikiem.

Skończyłem jeść, rozkoszuję się cieniem, wygodnym krzesłem, odpoczynkiem. Dostrzegłem jakiś interesujący detal przed sobą, podnoszę aparat, chcę zrobić zdjęcie. Jeden z Tuaregów w czarnym szeszu, myśląc, że to on będzie tematem mojego zdjęcia, naraz zwraca się w moim kierunku i ręką pokazuje gest protestu. Wkurzam się ostro - po tych wszystkich odmowach i pretensjach ludzi, którym chciałem zrobić zdjęcie, tym razem protest był kompletnie nieuzasadniony, przez myśl mi nie przyszło, żeby zrobić mu zdjęcie.
- O co ci chodzi, przecież nie tobie robię to zdjęcie – rzucam mało uprzejmie w jego kierunku.
Nic nie odpowiedział, odwrócił się bokiem. Mija parę chwil, przysłuchuję się sympatycznej rozmowie Francuzów z kelnerem, żartują sobie na temat afrykańskiej rzeczywistości, bo pani żona niecierpliwiła się za rachunkiem, a gdy kelner w końcu go przyniósł, tłumaczył się na wesoło, że jak się podróżuje po Afryce, to trzeba się wyluzować, że w tym cały urok.
Zerkam w stronę Tuarega – patrzy mi prosto w oczy bardzo pewnym spojrzeniem, czarny szesz zasłania resztę jego twarzy. Nie spuszcza wzroku, nawet po dobrej chwili. O stary – myślę sobie – jeżeli myślisz, że mnie speszysz.... Postanawiam przetrzymać jego spojrzenie. Niech sobie nie myśli, że trafił na leszcza. Patrzymy sobie w oczy długo, bardzo długo, nienaturalnie długo. Jest dość młody i butny, widzę to w jego spojrzeniu doskonale. Po naprawdę dłuższej chwili w końcu wymiękł - lekki uśmiech i gest głową w znaczeniu „no co się tak patrzysz”. Uśmiecham się także, teraz już mogę, wygrałem. Wyraźnie go zaintrygowałem, bo wstaje i siada szybko przy moim stoliku, naprzeciwko. Odsłania twarz.
- Jak masz na imię? - pyta.
Zamieniamy kilka słów, lody przełamane. Hamid zdejmuje całkowicie swój szesz i owiązuje nim moją głowę:
- Chcesz mieć zdjęcie Tuarega, to zaraz będziesz miał...

Hombori to urokliwe miasteczko położone na wzgórzu, u podnóża majestatycznych skał. Kilka kilometrów dalej jest jeszcze piękniej, a to za sprawą Ręki Fatimy, jak nazwano grupę pięciu gotyckich skał, będących miejscem pielgrzymek wspinaczy z Europy. Zresztą, co ja będę Wam opowiadał – popatrzcie sami...

Gao (23-03-2009)

2009-03-23T12:27:00.000-07:00

Przedpołudnie spędziłem na bieganiu po bankach z moją uszkodzoną kartą visa, w nadziei, że uda mi się wyciągnąć trochę gotówki poza bankomatem. Bez powodzenia. Na sam koniec postanawiam popracować trochę nad plastyką karty, kilka wygięć na zgięciu, pocierań paska magnetycznego o koszulkę i podejmuję ostatnią próbę w bankomacie, bez większych nadziei na powodzenie. Hurra! Karta działa! Wyciągam gotówkę, humor wraca, świat staje się znów piękniejszy. I jak tu wierzyć w to, że pieniądze szczęścia nie dają? Dają dają, nie wiem, czy szczęście, ale poczucie wolności z pewnością.

Wnoszę sakwy po schodach hotelu Atlantide. Potykam się, a że obie ręce mam zajete, to mało nie ląduję twarzą na schodach. Uderzam stopą w krawędź schodka, na tyle nieszczęśliwie, że ranię się duży palec od nogi, od spodu. Krew zalewa cały sandał, ostrożnie kuśtykam do łazienki żeby nie pobrudzić posadzki na czerwono. Rana nie jest groźna, ale kłopotliwa, będę miał problem z chodzeniem. Trudno.

Pomimo odniesionej kontuzji, dzień zaliczam do udanych – znajduję tani internet, mogę napisać zaległego posta. Kolejny dzień odbywam wycieczkę po nabrzeżnej części miasta, a to za sprawą młodego chłopaka oferującego wspólne odwiedzenie domostw Bozo przy nabrzeżu. Chętnie korzystam, bo to niepowtarzalna okazja, żeby zrobić zdjęcia wewnątrz gospodarstw. Bliskość rzeki umożliwia zakładanie ogrodów warzywnych, to największy skarb zapewniający źródło utrzymania tutejszych mieszkańców. Odwiedzamy dom po domu, mój przewodnik zna tu wszystkich. Pytam, czy on również jest Bozo, na co odpowiada retorycznie, czy nie widzę jego ciemnej karnacji. Bozo są najczarniejsi, robiąc portret wypełniający większość kadru w zasadzie należy skorygować ekspozycję, przynajmniej o jedną wartość przesłony.

Wycieczka jest ciekawa, robię dużo zdjęć, ale upał i moja stopa dają się mocno we znaki. Muszę podziękować mojemu przewodnikowi, rozliczam się i idę odpocząć. Odprowadza mnie jeszcze do hotelu, po drodze na targowisku chcę kupić mango, wynajduje mi stoisko z najdojrzalszymi owocami, żegnamy się.

Rano śniadanie w porcie, kupuję zapas dobrego tradycyjnego chleba i w drogę. Nareszcie, już bardzo stęskniłem się za wolnością, jaką w podróży daje rower. Z Gao wystrzeliłem niczym kamień z procy lub ptak z klatki. Mknę szosą wzdłuż Nigru, po 10 km przekraczam go nowym mostem, płatnym dla samochodów, dla rowerów gratis. Kierunek na zachód, wiatr w plecy, wszystko zgodnie z planem. Mijam ludzi zmierzających do Gao, niektórzy pieszo z wielkimi misami na głowach, inni na osiołkach, sami Tuaregowie. Po prawej stronie spomiędzy wydm wyłania się obrazek niczym z filmu kostiumowego – trzy wielbłądy, dwa osiołki, na tych drugich tuareskie kobiety odziane w tradycyjne stroje z chustami na głowach, na wielbłądach mężczyźni, wielkie turbany, zdobne kolorowe szaty powiewające na wietrze, każdy z długim mieczem przy boku. Pozdrawiam ich podnosząc rękę, natychmiast cała piątka odpowiada mi tym samym. Jadę dalej.

Jedzie się świetnie, choć im dalej od Nigru tym upał staje się coraz większy. Krajobraz pustynny, kamienisty, z nieodłącznymi drzewkami akacji. Nie ma wiosek, kilka małych domków dopiero po 60 km. Ale nie ma tam nawet miejsca na odpoczynek, jadę dalej, odpocznę pod jakimś drzewem. Rozglądam się za odpowiednim, ale tutejsze akacje są bezlistne, dają mało cienia. W końcu dostrzegam po lewej stronie kilka drzewek, akacja z listkami daje sporo cienia, rozkosz, odpocznę. Rozwijam karimatę, zarządzam sobie dłuższy – 1,5 godzinny odpoczynek, jem, śpię, ruszam po piętnastej. Po kolejnej godzinie docieram do pierwszej miejscowości zaznaczonej na mapie – Doro. Wypiłem dziś sporo wody, warto zatankować tutaj kanisterek, bo najbliższa miejscowość dopiero jutro koło południa. Pytam o wodę siedzących w cieniu mężczyzn, patrzą na mnie uważnie, ale nie reagują. Przede mną zatrzymał się pickup pełen Tuaregów, ale widzę, że zamierzają ruszać dalej. Jego kierowca pokazuje mi wymowny ruch ręką, żebym się tu nie zatrzymywał, żebym jechał dalej. Naraz przypomniały mi się przestrogi Cristiana na temat niebezpieczeństw jakie czyhają w tym regionie, opowieści o niedawno porwanych Kanadyjczykach w Kidal, o zarżniętych jak zwierzęta Francuzach rok temu pod granicą z Algierią. Nawet Gei mnie przestrzegał przed Tuaregami z Gao nazywając ich bandytami. Dociera do mnie, że może właśnie znalazłem się w bardzo niebezpiecznej sytuacji, poczułem się dziwnie, powoli naciskam na pedał i ruszam dalej w ślad za pickapem. Ale co z wodą? Po kilkudziesięciu metrach kolejna grupka ludzi, jeden z nich - ok 20-letni chłopak, macha przyjaźnie ręką, żebym się zatrzymał. Ryzykuję, pytam od razu o wodę. Mamy wodę, nie ma problemu, podaj kanisterek – mówi jeden z mężczyzn. Podaję, znika za budynkiem, pewnie tam jest studnia. Młody Tuareg podchodzi do mnie blisko, podaje mi rękę, ma pewne spojrzenie, pyta, czy nie mam nic na wymianę, nie, nie mam. To może kupisz srebrny pierścionek? Zobacz – bierze moją dłoń i próbuje mi wsunąć srebrną, drobną obrączkę z kilkoma wygrawerowanymi kreskami na któryś z palców, udaje się jedynie na najmniejszy. Nie dziękuję, nie jest mi potrzebny. Ależ bardzo ładnie ci w nim, sprzedam ci niedrogo, za 5000. Nie, dziękuję, nie potrzebuję, naprawdę. Jest bardzo ładny, ale nie. Próbuję zdjąć z palca, ale chłopak mi nie pozwala, przytrzymuje mi rękę i nalega, żebym podał swoją cenę. Ja nadal, że nie, on, że 4000, że 3000. W końcu trzymając mnie cały czas za rękę z pierścionkiem nachyla się i szepcze do mojego ucha 2000. W międzyczasie inny Tuareg przynosi mi napełniony wodą kanisterek. Głupio mi trochę, więc w końcu decyduję się kupić ten pierścionek. Ostatecznie 2000 CFA to koszt 3 butelek wody mineralnej, czyli tyle co mój kanisterek. Wręczam chłopakowi pieniądze. Nagle pojawia się starszy jegomość, widząc że właśnie dobiliśmy targu zaczyna zdrowo opieprzać chłopaka, pytam o co chodzi. Ano chodzi o to, że stary jest zły, że tak kiepski interes jego syn zrobił, i naraz wyciąga mi inne, dużo okazalsze pierścienie, w zasadzie sygnety. Jeden z nich wciska mi na rękę, targowanie od początku, ale tym razem nie mam najmniejszej ochoty na kolejny zakup. O ile ten skromny pierścionek może kiedyś sprezentuję jakiejś pannie, o tyle ten wielki sygnet nie przyda mi się kompletnie do niczego. Ale stary jest niezwykle zdeterminowany. Nie pozwala mi zdjąć z palca pierścienia, rzuca cenę 9000 i stopniowo z niej schodzi. Nie, nie chcę, dziękuję, próbuję zdjąć sygnet, nie jest łatwo, trochę się „zaciął” na moim serdecznym palcu, a że zaczynam się szamotać ze starym, to palec nieco puchnie i jest coraz gorzej. Stary, podobnie jak poprzednio jego syn, teatralnie szepce mi do ucha 5000 CFA, że niby to już cena zbyt niska, żeby proponować ją głośno, przy wszystkich, że to tak już zupełnie między nami. Przytrzymuje mnie przy tym cały czas, żebym nie zdjął pierścienia. Wcale nie podoba mi się ta agresja. Muszę zachować się stanowczo, wyszarpuję się w końcu, ściągam na siłę jego sygnet, oddaję, ale nie chce wziąć, teraz ja wciskam mu w dłoń na siłę. Chcę już odjeżdżać, ale młody mnie zatrzymuje, czy nie chcę pozbyć się zegarka. Chyba zwariował, pewnie że nie chcę, i żaden kolejny sygnet na wymianę mnie nie skusi. Chłopak jednak trzyma mnie za nadgarstek z zegarkiem, znów muszę użyć siły, żeby się uwolnić. Uff, wreszcie mi się udaję, ruszam z kopyta, oby jak najdalej od tej wioski.
Dobrze, że mam teraz dużo wody, nie będę się musiał zatrzymywać w kolejnej wiosce. Po kilku kilometrach poboczem idzie samotnie młody Tuareg, pędzi przed sobą kilka kóz. Ma miecz. Ryzyk-fizyk, może zgodzi się na zdjęcie – to może być ostatnia taka szansa. Zatrzymuję się, powitanie, pytam o możliwość zrobienia mu zdjęcie. Nie zgadza się. Wyciągam dwa banany, na wymianę. Też się nie zgadza. Woli 1000 CFA, ale zastrzega, że do zdjęcia i tak nie zapozuje. No trudno. Patrzę na niego i zastanawiam się, jak go przekonać. Przechylam na bok głowę w proszącym geście, że mi bardzo zależy. Po chwili milczenia pokazuje mi swój miecz i sugeruje, że mogę zrobić mu zdjęcie, tzn samemu mieczowi. Hmm, dobra, oddalam się na dwa kroki, szerokim kątem obejmę wszystko, nie zorientuje się. Ale chłopak czuje, że coś nie tak i mocno odchyla się ciałem w bok, eksponując w kierunku obiektywu jedynie miecz. Chce mi się śmiać z tego wszystkiego, ale postanawiam uszanować jego wybór...

IMPREZA POWITALNA

2009-03-23T06:15:00.000-07:00

Zapraszam ABSOLUTNIE WSZYSTKICH czytelników mojego bloga na spotkanie powitalne!

Piątek 27 marca 2009, godz. 20.00
Dragon

PS.
To nie koniec postów, zostały jeszcze dwa, może trzy, postaram się zdążyć z nimi do czwartku. Najbliższy jeszcze dziś wieczorem.

Łodzią przez Saharę (19-03-2009)

2009-03-19T10:17:00.000-07:00

Pod drodze do portu mija mnie na motorku pewien gość, zatrzymuje się, okazuje się, że rozmawialiśmy w porcie dniu mojego przybycia na temat ewentualnego rejsu do Gao. Rozpoznał mnie natychmiast i ma dla mnie konkretną ofertę. Pinassa do Gao odpływa jutro rano, cena dla mnie to 25000. Mam sporo czasu, więc na cenę się nie zgadzam, proponuję spotkanie w porcie nieco później, nie ma powodu, żebym targował się tu i teraz, popytam innych w porcie. Ale taka postawa okazuje się być najskuteczniejszym sposobem na zbicie ceny, gość ostatecznie schodzi do 20 000, ale i tak nie zamierzam przyklepywać. Umawiamy się na spotkanie w porcie.

Korzystając z wolnego czasu, odbijam do niewielkiej miejscowości Kabara. Nie zastaję tam nic specjalnie ciekawego, ale wykorzystuję czas na fotografowaniu gromadki otaczających mnie dzieci.

W porcie Karioumé okazuje się, że gość na motorku to nie lada szycha, bo na dźwięk jego imienia nikt już nie chce ze mną rozmawiać o cenie transportu do Gao. Pan Halber wraz ze swoim ojcem stanowią tu po prostu dyrekcję portu. Nie ma co rozmawiać nawet bezpośrednio z kapitanem pinassy, bo ten nie jest właścicielem jednostki, i nie decyduje o takich sprawach jak cena biletu dla tubaba.

Halber wita mnie więc w porcie ze spokojem i pewnością siebie, na dodatek częstuje mnie obiadem i proponuje darmowy nocleg u siebie w porcie, ale o cenie nie chce już dyskutować, Niech mu będzie, nie mam wyjścia, godzę się na jego 20 000 CFA.

Wieczorem na nabrzeżu portowym odbywam ciekawą rozmowę z grupką lokalnych mężczyzn. Choć we francuskim czuję się nieźle, to rozmowa wcale nie jest łatwa. Zacząłem żalić się na ceny dla białych, ale dla nich nie ma w tym nic szczególnie dziwnego

- To normalne, że płacicie więcej, przecież jesteście bogatsi, stać was.

- Nie, ja nie jestem wcale bogaty, dużo podróżuję, ale wydaję niewiele, nie sypiam w pokojach hotelowych, nie jadam w knajpach dla bogatych, jeżdżę rowerem, jem to co Wy. Inaczej już dawno bym stracił wszystkie pieniądze.

- To coś ty za jeden, trzeba będzie dobrze sprawdzić Twoje dokumenty - rzuca trochę młodszy od pozostałych gość siedzący nieco na uboczu. Wyczuwam w tym jednak pewien blef obliczony na sprawdzenie jak się zachowam, czy się nie przestraszę.

- A po co ci moje dokumenty? Co chcesz tam zobaczyć?

- Sprawdzimy, sprawdzimy! - kontynuuje.

- On naprawdę jest z policji! Zadaje pytania, ale na moje nie odpowiada! - Rzucam śmiejąc się do wszystkich i rozluźniam nieco zgęstniałą atmosferę.

Potem rozmawiamy o rzeczywistości życia w Europie, opowiadam im, jaką cenę płacimy za nasz poziom życia, jakie mamy problemy, które tu są zupełnie nieznane. W końcu biali turyści, przyjeżdżający tu na wakacje, urlopy, są zazwyczaj zrelaksowani, w dobrych humorach, niespecjalnie liczą się z wydatkami. Malijczycy właśnie taki obraz białych sobie utrwalają, więc tłumaczę im, jak bardzo różnimy się będąc u siebie w Europie przy codziennych obowiązkach, w pracy itd. Tu w Mali ludzie żyją skromnie, ale za to cały rok mają ciepło, nie ma konfliktów, życie jest spokojne. Wystarczy, że jest woda w studniach, a tu przy rzece to nawet to nie jest konieczne.

Potem rozmawiamy o polityce, o niedawnej wizycie szefa rządu chińskiego w Mali. Moi rozmówcy chwalą Chińczyków, że tyle tu inwestują. Ja natomiast nie podzielam ich entuzjazmu:

- Chińczycy w ogóle nie liczą się ze środowiskiem... - i tu napotykam na nieco zdziwione twarze. No tak, pojęcie ochrony środowiska jest w tej części świata to czysta abstrakcja. Przechodzimy na Obamę, który tu wzbudza wielkie nadzieje.

- Ale wy (biali) to chyba niespecjalnie za Obamą, co?

- Przeciwnie, ja się bardzo cieszę z tego wyboru.

- A dlaczego?

Hmm, tu trzeba dobrze i dyplomatycznie to uzasadnić. Przecież nie powiem, że czarny kolor skóry prezydenta USA wytrąca argumenty trzeciego świata o rasistowskiej postawie świata zachodniej cywilizacji.

- A dlatego, że czarny prezydent USA daje szansę na pokój między światem arabskim a zachodem.

No, ta odpowiedź podobała się bardzo. Ale mimo wszystko niedowierzali mi tak do końca, że jestem szczery. Twierdzili, że generalnie biali Obamy nie popierają. Musiałem tłumaczyć im matematycznie, że to właśnie głosami białych wyborców Obama wygrał wybory, z racji chociażby procentowego udziału białych w amerykańskim społeczeństwie. Dla moich rozmówców wcale nie było to takie oczywiste.

Na koniec o religii.

- Ale muzułmanów to wy chyba za bardzo nie lubicie, co?

- To nieprawda - znów kombinuję dyplomatycznie - Nie lubimy złych ludzi, np. terrorystów, którzy zabijają niewinnych. Alkaidy nie lubimy. Zarówno wśród muzułmanów jak i wśród chrześcijan są dobrzy i źli ludzie - tak, taka odpowiedź okazuje się bardzo celna, Malijczycy unoszą lekko swe głowy i uśmiechają się do siebie z uznaniem dla swojego białego rozmówcy, który nie dał się sprowokować ale też nie unikał odpowiedzi na podchwytliwe pytania.

Nazajutrz, tuż przed podróżą, kupuję u miejscowych handlarek świeży chleb. Upewniam się co do ceny, ale kobieta podaje mi o 100% wyższą. Protestuję, skutkuje – płacę jak miejscowi. Za chwilę wracam po pączki fru-fru. Ile za woreczek? 250?! Nie, to cena dla tubabów, nie, nielubię takiej ceny. Birę dwa woreczki i proponuję łącznie 400, wiedząc, że i tak przepłacam. Kobieta po chwili namysłu bierze pieniądze, ale po krotkiej chwili wybucha:

- Ty nie jesteś dobry! Ty bardzo kochasz pieniądze!

Bloki soli na nabrzeżu portu. Transportowane są na wielbłądach z odległej o 700 km na północ kopalni w Taoudenni

Halbert (z prawej) wraz z ojcem

REJS

Dzień I

Nie zawsze jest fajnie.

Tym razem na pokładzie nie mam wygodnej platformy, muszę się ulokować na niekształtnych twardych workach z ryżem. Na pinassie nie ma też dobrego towarzystwa. Jest co prawda dwóch młodych chłopaków, którzy są bardzo mnie ciekawi i korzystają z każdej okazji, żeby do mnie zagadać, ale nie mówią po francusku, znają jedynie pojedyncze słowa. Pokazują palcem na mój notatnik i mówią „książka”. Tak, książka – odpowiadam, ale na dłuższą metę taka rozmowa mnie bawi. Najlepiej po francusku mówi jeden z członków załogi, porozmawialiśmy chwilę. Bardzo by chciał wyjechać do europy, najlepiej do Hiszpanii, w ślad za swoim kuzynem, który tam jest już od trzech lat. Chciałby tam pracować, np. jako ogrodnik, zarobić dużo pieniędzy. Tu w Mali pracuje na pinassie, ale zarobki są niewielkie. Nie stać go na wizę, bo ta na czarnym rynku kosztuje trzy mln CFA (ok 20 000 zł), czyli jest dla niego nieosiągalna.

- A co byś zrobił z zarobionymi tam pieniędzmi? - pytam.

- Wróciłbym i kupiłbym motopompę. Mógłbym uprawiać ryż i warzywa.

Nie wiem, czy faktycznie by tak zrobił, ale faktem jest, że takich pomp na brzegu Nigru widziałem całkiem sporo. Podobno misja katolicka w Timbuktu prowadzi jakiś program finansujący te niezwykle pomocne urządzenia.

Na pokładzie wśród członków załogi jest jeszcze pewien chłopak – niemowa. Swe kalectwo nadrabia niezwykle aktywną gestykulacją i mimiką. Jest przy tym wiecznie uśmiechnięty i radosny. Gdy zauważy w wodzie hipopotamy, natychmiast daje mi o tym znać, pokazując wymowny gest rękoma imitujący szeroko rozdziawioną paszczę tego wielkiego „przyjemniaczka”.

Niestety mijane przez nas hipopotamy rzadko kiedy otwierają swe paszcze. Zdjęcia, które udaje mi się im zrobić, to raczej dowody na ich obecność niż ciekawe pamiątki z Afryki.

Rejs jest poza tym jest nudny, pejzaże się nie zmieniają. Na przemian po jednej stronie brzeg jest piaszczysty z pojedynczymi drzewami, po drugiej porośnięty trawą, którą pożywiają się liczne stada pasących się krów. Nie ma też słońca, nie ma barw, nie ma kontrastów, nie ma dobrych zdjęć. Ratują mnie książki – przewodnik Lonely Planet i Rowerem... Czytam rozdziały o Egipcie i Sudanie, gdy jechał wzdłuż Nilu. Cały czas przypatruję się brzegom, upewniając się, że pomysł przedarcia się rowerem wzdłuż brzegu był błędny. Co prawda bywają odcinki przejezdne, ale poruszałbym się bardzo powoli, w najlepszym wypadku 30 km dziennie, częściej pchając rower niż niż jadąc. Tyle czasu to ja nie mam, malijska wiza kończy mi się za 20 dni, a czeka mnie jeszcze Hombori, Kraj Dogonów, Burkinafaso...

Dzień II

Wczesnym popołudniem dotarliśmy do Gourma Rharous, bodaj największej miejscowości na całej trasie do Gao, leżącej w 1/3 drogi. O Timbuktu mówi się, e leży na końcu świata, to co dopiero Gourma R. Cumujemy przy gwarnym nabrzeżu, jest okazja, żeby kupić coś świeżego do jedzenia. Nie wiem, czy to dzień targowy, ale ryneczek przy głównej ulicy jest zaskakująco ożywiony. Nie mogę się nadziwić rozmiarom pomidorów – są gigantyczne, a wyhodowane na piasku przecież... Na targu kupić można także dawno niewidziane przeze mnie daktyle i to w cenie kilkukrotnie niższej niż w Mauretanii (2 zł/kg), mniam...

W Gourma Rharous dosiada dwóch pasażerów w turbanach, lokują się obok mnie. Do tej pory sądziłem, że najreligijniejszą osobą na pokładzie jest kapitan, który przynajmniej 7 razy w ciągu doby modli się na dachu. Jednak ci nowi modlą się jeszcze częściej, a jeden z nich w zasadzie większość czasu poświęca na modlitwę, modli się również w nocy. Jedynymi przerwami w modlitwie oprócz snu stanowią posiłki oraz krótkie pogawędki to ze swoim znajomym współpasażerem, to z kapitanem. Nie wiem, czy nie jest przypadkiem imamem. Zazwyczaj siedzi on po turecku, wyprostowany, z głową wielokrotnie owiniętą czarnym szeszem. Jego twarz ma szlachetne, ostre rysy, w dłoniach cały czas trzyma arabski różaniec, wygląda niesamowicie posągowo. Nie, nie odważę się zapytać o możliwość zrobienia zdjęcia. W ogóle najtrudniej przychodzi mi fotografowanie starszych mężczyzn, oni też najczęściej odmawiają. A szkoda, bo Tuaregowie są wyglądają często jak z bajki. Może w Gao się odważę.

Przystanek Gourma-Rharous:

Dzień III

Na brzegach ukazały się długo wyczekiwane przeze mnie wydmy. Patrząc na mapę, ta potężna afrykańska rzeka na tym odcinku wcina się daleko w głąb Sahary, zataczając kilkuset-kilometrowy półokrąg. Byłem ciekaw jak to wygląda w rzeczywistości, czy faktycznie rzeka wcina się między góry piachu? Tak, rzeczywiście, są takie fragmenty, choć wydmy nie są zbyt wysokie. W każdym razie Tuareg może napoić w rzece swojego wielbłąda nie opuszczając pustyni.

Koło południa mglista łuna niesiona przez harmattan nieco opadła i pozwoliła słońcu poświecić nad tutejszym światem. Idę na dach zamontować panele słoneczne, podładuję komórkę i baterię do aparatu. Aż dziw bierze, w jak wielu nieoczekiwanych miejscach, tu, w dzikiej Afryce jest zasięg. Wysokie wieże telekomunikacyjne są w każdej znaczniejszej wiosce, nawet tu, na pustyni. Telefon komórkowy jest tu chyba powszechniejszy niż w Polsce. Również na tej łodzi, przynajmniej połowa dorosłych osób używa swojego telefonu. Załoga ładuje swoje baterie poprzez akumulator silnika łodzi. Rozmowy w Mali są bardzo tanie, dobrze sprawdza się system płatności na kartę, na każdym kroku można dokupić kredyt na rozmowy. Smsy to żadkość, w końcu lokalne języki są niepiśmienne, nie każdy włada francuskim. Malijczycy, gdy widzą jak wyciągam telefon często proszą mnie o wymienienie się numerami, choć nie znają mnie wcale, lub prawie wcale. Mam wrażenie, że to dla nich powód do satysfakcji – posiadanie numeru do białego. Czasem chwalą mi się takimi numerami, pokazując w komórce nr nawet do Polaków. Ja nie dzwonię ze swojego telefonu ani nie odbieram, to zbyt drogie z polską kartą sim. Za to wysyłam smsy. Ratują mnie one w chwilach gorszych, gdy brakuje mi dobrego towarzystwa, gdy czuję się samotnie. Wtedy każda wiadomość z kraju cieszy mnie ogromnie.

Dzień IV

Nooo! Wreszcie jakiś porządny wschód słońca. Niebo nie jest może krystalicznie czyste, ale i tak pozwala słońcu utworzyć na wodzie solidny odblask. Nie wieje za bardzo, nie ma fal, korzystają na tym zdjęcia. Z przyjemnością spędzam cały poranek na dachu. Na brzegach robi się coraz ciekawiej – wydmy robią się coraz wyższe, po lewej stronie utworzył się kilkumetrowy gliniasty klif. Koło południa przepływamy obok wielkich skał, jedna z nich wyrasta prosto z wody dzieląc rzekę na dwie części.

Wiatr się wzmaga, łodzią steruje się coraz ciężej, trzeba uważać, aby wiatr nie obrócił łodzi w poprzek fal. Zatrzymujemy się przy brzegu, aby przeczekać wichurę. Idę na spacer wzdłuż piaszczysto-gliniastego brzegu. Bawię się miękką gliną, która wybija się spomiędzy palców u nóg, mam zabawę jak małe dziecko.

Wiatr nie ustaje, ale nie ma czasu, ruszamy dalej w drogę. Dowiaduję się, że jest mało prawdopodobne, że dopłyniemy dzisiaj do Gao. Wkrótce cumujemy w rybackiej wiosce, wyładowujemy jakieś 100 worków ryżu, ich właściciela oraz imama. Już po ciemku docieramy do Bourem, ostatniej większej miejscowości przed Gao. Zostajemy tu nac. Na placyku przed portem mieści się knajpka, hm, właściwie trudno to tak nazwać, bo nie ma ani dachu ani ścian, jedynie stół z jedzeniem i piciem, ławki po bokach i telewizor. Taki mały, czarno-biały. Leci malijska telenowela. Aktorzy rozmawiają po francusku, ale nie w czystym francuskim, tylko w jego zachodnio-afrykańskiej odmianie. Siadam, oglądam wraz z grupką tubylców. Po filmie reklama jakiegoś kosmetyku, coś w stylu naszych pierwszych reklam – prusakolep, gerda. Następnie krótki filmik propagujący korzystanie z wiedzy jaką daje znajomość cyklu menstruacyjnego. Wymowa neutralna – zarówno jako środek antykoncepcyjny jak i pomoc w zajściu w ciążę. Potem wiadomości, newsy głównie lokalne, afrykańskie. Relacja z konferencji poświęconej rozwiązywaniu problemów produkcji żywności w Afryce. Kolejny news z przejęcia przemytu przeterminowanej żywności. Urzędnik ichniego sanepidu przestrzega: Zawsze sprawdzajcie datę ważności produktów żywieniowych na opakowaniu. Jeżeli jej nie ma oznacza niebezpieczeństwo dla waszego zdrowia! Swoją drogą ciekaw jestem co powiedziałby ten urzędnik mieszkańcom wybrzeży Nigru, którzy piją wodę prosto z rzeki, nawet tu w porcie w Bourem.

Ładowanie...

Dzień V

Tu w Bourem mamy wyładować większość towaru, zejdzie do południa. Idę w teren robić zdjęcia, tym bardziej, że poranek znów jest pogodny. Miejscowość jest całkiem interesująca, zatapiam się w labirynt uliczek prowadzących pomiędzy zabudowaniami z gliny, które tak bardzo lubię. Dochodzę do wzgórza, skąd rozpościera się piękny widok na okolicę. Oj, bateria siada w aparacie, nie mam przy sobie drugiej, muszę wrócić się na pinassę. W trakcie drogi powrotnej pogoda nagle zaczęła się zmieniać, silny wiatr wzbił tumany piachu, nic nie szkodzi, zrobimy Bourem we mgle.

Bourem przed burzą piaskową:

Bourem w trakcie burzy piaskowej:

Powrót na łódź, ruszamy, to już ostatni odcinek, wieczorem mamy dotrzeć do Gao. Cieszę się, szczerze mówiąc nie mogę się doczekać, kiedy znów wsiądę na rower. Zasiedziałem się konkretnie na tych łodziach. Toż to przecież łącznie 11 dni na wodzie.

Zdarza się, że łapiemy pojedynczych pasażerów nawet nie cumując przy brzegu. Podpływa do nas mała piroga z dwójką osób na pokładzie, gość z walizką przesiada się w biegu na nasz pokład. Wysiądzie już wkrótce, w małej wiosce rybackiej na wyspie. Ale nie płaci za przewóz gotówką – jego rodzina na brzegu przekazuje kapitanowi spory półmisek smażonych ryb.

Do Gao docieramy całkiem po ciemku, na brzegu najlepiej widoczny jest niebieski neon banku. Tę noc spędzę jeszcze na pokładzie, za darmoszkę, nie ma sensu szukać teraz hotelu. Ale jest sens wyjścia na brzeg, podobno w Gao jest bankomat na moją kartę Visa. Rzeczywiście jest, właśnie w tym banku z neonem, ale niestety moja karta nie działa. Zauważyłem niewielkie zgięcie na pasku magnetycznym, to pewnie dlatego. Musiała się zgiąć w kieszeni, gdy spałem. Szkoda wielka, choć tragedii nie ma. Mam jeszcze spory zapas gotówki w euro, tyle, że trzeba będzie od teraz zacisnąć pasa. Przed snem przeliczam gotówkę dzieląc na dni pobytu – przy oszczędnym życiu powinno wystarczyć do Senegalu. A tam już działa Maestro. Pamiętajcie – w Afryce Zachodniej pożytek z kart Maestro jest niewielki – działają tylko w Senegalu.

Ułożywszy sobie legowisko na dachu, zasypiam w ogłuszającym rechocie żab, dobiegającym z pobliskich rozlewisk rzecznych.

Rodzina jednego z pasażerów płynie po swojego wraz z półmiskiem smażonych ryb na zapłatę

Załoga pinassy. Kapitan nie chciał być na zdjęciu. Im ktoś bardziej religijny tym mniej skory do pozowania. Pierwszy z lewej plemienia Bozo - mają wyraźnie ciemniejszą skórę od pozostałych - Songhai.

Na zapych... (16-03-2009)

2009-03-16T09:17:00.000-07:00

Do Timbuktu docieram po niecałej godzinie relaksującej jazdy asfaltówką z portu w Karioumé. Mam dużo czasu na znalezienie hotelu, ogladam wiele miejsc, korzystam w tym celu z usług przewodników-naganiaczy. Jednak żadne z miejsc nie przypada mi do gustu, postanawiam sprawdzić jeszcze rozejrzeć się samodzielnie. Na sam koniec trafiam idealnie. Auberges Caravancerail nie jest możne tania, ale… ale za rozbicie namiotu płace niewiele. A miejsce jest świetnie urządzone, z gustem, z dbałością o szczegóły. Podoba mi się, zostaje. Co prawda na kolacje w przepięknym patio mnie nie stać, ale nie obędzie mnie, jeśli stołować się będę na ulicy.

Czas najwyższy uzupełnić bloga, udaje się do kafejki internetowej. Niestety – droga koszmarnie, a przy tym połączenie skandalicznie słabe. Co najwyżej mogę wysłać maila. Moja komórka nie ma zasięgu, nie wiem dlaczego, maszt telekomunikacyjny jest tuz obok, zdarza mi się to coraz częściej - lokalne telefony działają, a mój nie. No cóż, z drugiej strony jestem w mieście określanym przydomkiem „na końcu Świata”, wiec nie powinienem narzekać na brak należytej łączności. Psuje mi to jednak humor, ani walentynek stos powysyłać, ani życzenia urodzinowe odebrać, eh… Idę za miasto pochodzić po wydmach, ciekawe czy są inne niż w Chinguitti…

Następnego dnia do hotelu zjeżdżają się brytyjscy motocykliści. Choć stanowią jedna 9-osobowa grupę, to przyjeżdżają osobno, po kolei, w godzinnych odstępach czasu. Okazuje się, ze każdy motocykl wymaga większej lub mniejszej naprawy. Ostatni off-road’owy odcinek z Douentzy niezłe dal im się we znaki. A to i tak najlepsza i najpopularniejsza droga do Timbuktu. Oprócz rzeki, istnieją jeszcze dwa szlaki łączące to pustynne miasto z reszta kraju – b. kiepska i niepewna gruntówka od strony zachodniej oraz pustynny szlak wschodni, wiodący północnym brzegiem Nigru aż do odległego o 450 km Gao. i właśnie to miasto stanowi dla mnie kolejny cel podroży. Droga dla terenówek raczej nie wchodzi w rachubę, przez wydmy rowerem się nie przedrę. Rozważam jednak rajd bezpośrednio przy brzegu rzeki, choć nie do końca jestem pewien, ze to możliwe. Brzeg najczęściej jest piaszczysty, ale piasek nie jest zbyt sypki, a przynajmniej chciałbym, żeby taki był. Rozmawiałem o tym z pewnym pracownikiem Auberge, który jest doświadczonym przewodnikiem, zna teren świetnie i nie daje mi większych szans. Podobno jest na to za wcześnie, poziom wody w rzece jest zbyt wysoki, brzegi zbyt wilgotne. Postanawiam jednak spróbować, najwyżej zawrócę i popłynę znów łodzią.
Timbuktu nie jest najlepszym miejscem na zakupy spożywcze, ceny są tu wyższe niż gdziekolwiek indziej w Mali, penie za sprawa drogiego transportu. Ale na jedzeniu oszczędzać nie zamierzam, czeka mnie długa i wyczerpująca droga. Kupuje drogocenny dżem i miód. Uświadamiam sobie, jak rzadko w Polsce jem jedno i drugie, a tu, choć wybór jest żaden, a ceny dużo wyższe, to produkty te stanowią dla mnie prawdziwy przysmak. Obiecuje sobie po powrocie do kraju jeść dużo dżemów i miodów.
W afrykańskich miastach wszędzie jest mnóstwo kurzu, wszystko kurzy się błyskawicznie, nawet pranie trzeba ściągać ze sznurka zaraz po wyschnięciu, żeby nie musieć prac rzeczy od nowa. Produkty w sklepach wyglądają jak by leżały na polkach nie ruszane od wielu lat. Sprzedawca starannie czyści słoik dżemu zanim mi go wręczy.

Ulice Timbuktu

Dzieci Timbuktu

W dniu wyjazdu wstaje bardzo wcześnie, przed szósta. Kupuje zapas tradycyjnego chleba w upatrzonej uprzednio ulicznej piekarni (coś jak w Tirjit). Wody mam więcej niż kiedykolwiek wcześniej, ta z Nigru zamierzam pic w ostateczności, ozywając pigułek uzdatniających wodę. Tak ciężko obładowany ruszam w stronę portu. Po drodze mijam drogowskaz – tu odbija droga przez pustynie do Gao. Zwalniam, robie zdjęcie tablicy z nazwami odległych miejscowości znanych mi z mapy. Przyglądam się nawierzchni, jest całkiem przyzwoita. Co prawda drogi nie ocenia się po tym jak się zaczyna, ale kusi mnie, żeby spróbować, dojechać choćby do Ber, pierwszej wioski nad samym Nigrem, 57 km stąd, byłby to znakomity skrót. Zjeżdżam z asfaltówki, jadę kawałek, mijam po drodze placyk z kilkoma starymi Land Rowerami i motocyklami, kierowcy i pasażerowie w turbanach gromadzą się przy garkuchni. Zagaduje jednego gościa na motorku przejeżdżającego obok mnie, czy ta droga jest taka cały czas aż do Ber. Twierdzi, ze tylko miejscami jest piasek, ale można przepchnąć rower i jechać dalej. No to jadę. Nawierzchnia świetna, jedzie się prawie jak szosa. Jadę tak 5 km, tylko raz po raz jest więcej piasku. To raz po raz robi się coraz częściej, aż w końcu pcham rower przez piach, którego nie widać końca. Zatrzymuje przejeżdżającego LandCruizera, kierowca upewnia mnie, ze dalsza podroż ta droga rowerem nie ma najmniejszego sensu. Wracam. Nie jest jeszcze zbyt późno, dopiero przed dziewiąta, pojadę do portu i zacznę brzegiem. Zawracam rower i pcham jakieś 200 m, nieoczekiwanie natrafiam na rozjazd. Dziwne – nie zauważyłem go uprzednio. Po chwili wahania wybieram ta, która wydaje mi się bardziej główna. Piasek powinien zaraz się skończyć, ale coś długo się nie kończy. Tak, pamiętam, częściowo jechałem bokiem, obok drogi, tak, to chyba tedy, tu jest na tyle twardo, ze pcha się łatwiej. Ale z czasem i pobocze staje się nieprzejezdne, coś długo nie widać utwardzonej nawierzchni, po której tak niedawno jechałem w przeciwna stronę. Chyba pomyliłem drogę, wybrałem źle na rozjeździe. Ale przepchałem rower przez piach na tyle daleko, ze już nie chce mi się wracać ta sama droga do rozjazdu. Ta droga powinna być równoległa do poprzedniej, teren dookoła taki sam, wiec pewni z czasem i nawierzchnia się poprawi. Pcham kolejne pól godziny, ale nawierzchnia się nie poprawia. Posuwam się mozolnie prowadząc kola w głębokich na łokieć piaszczystych koleinach, lewa ręką trzymając kierownice, a prawa ciągnąc za siodełko roweru. Jak Kazik z okładki książki. To jedyny sposób na tak obciążony bagażem rower. Przypominam sobie, jak czytałem krotki artykuł na temat przygotowania roweru na pustynne szlaki – rower powinien mieć tyle bagażu, żeby prowadzący go był w stanie go unieść i przenieść go 100 metrów. O ile swój jestem w stanie unieść na krotka chwile, to o przeniesieniu go choćby 5 metrów nie ma mowy.

Gdy prawa ręka zaczyna mi drętwieć, zmieniam stronę. Odpoczywam co kilkanaście metrów minutkę i pcham dalej.
W końcu mam już dość. Wypiłem cala butelkę wody, a posunąłem się możne kilometr. Do szosy zostały mi jakieś cztery. Postanawiam zboczyć z drogi i przedrzeć się w poprzek przez piaszczyste pagórki do właściwej drogi. Korzystam z twardej płaszczyzny miedzy wydmami I szybko posuwam się w obranym kierunku. Płaszczyzna się kończy, ale za mała górka jest kolejna, wystarczy przepchnąć rower pod górkę kilka metrów, co czynie z największym wysiłkiem. Osiągam cel, pcha się znów łatwiej, posuwam się tak przez jakiś czas do przodu, ale w końcu te twarde płaszczyzny się kończą, pozostaje mi drałować przez miękki piach. Pcham. Posuwam się baaaardzo powoli, ale siłą woli przepchałem rower całkiem spory kawal, ale poszukiwanej drogi nie widzę. Zaczynam wątpić, czy to aby na pewno wybrałem prawa a nie lewa drogę, czy w ogóle brnę we właściwym kierunku. Kładę rower na piachu i postanawiam przejść się bez niego, żeby sprawdzić gdzie ta droga jest. Idę przez małe wydmy porośnięte krzakami akacji, mijam pasące się pośród nich kozy. Po przejściu jakiś 300 m i nie natrafiwszy na drogę, postanawiam zawrócić w kierunku roweru. Nie jest to wcale łatwe, bo zostawione przeze mnie ślady mieszają się ze śladami kozich racic. Przez głowę szybko przebiega myśl co by było, gdybym nie odnalazł roweru. Na szczęście czerwony wór transportowy widoczny jest z daleka.
Co robić? Iść dalej w tym kierunku nie ma sensu, w kierunku na zachód to pewnik, ze czeka mnie 4 km piachu. Najrozsądniej będzie wrócić do tej piaszczystej drogi, którą opuściłem, bo inaczej utknę tu na zawsze. Pcham. Czas opływa, mdleją mi ręce i nogi, pije kolejna butelkę wody. Wściekam się na siebie, na piasek, na pustynie. Co ja tu właściwie robie? To pułapka jakaś, pomimo, ze cały czas widzę wysoka wieżę pobliskiego lotniska, to nie jestem w stanie się stąd wydostać. Z oddali dochodzi do mnie hałas silnika, po chwili widzę samolot pasażerski, który właśnie wystartował z lotniska. Wycieram pot z czoła, zadzieram głowę w gore i patrze na jego obłą sylwetkę, mknąca coraz wyżej nad pustynia. Samolot po chwili znika w zamglonym płaszczu nieba, a ja wciąż tkwię w tym piachu po uszy.

W końcu docieram do tej piaszczystej drogi, ale jest już dobrze popołudniu, stąd jeszcze ze trzy kilometry, czyli w takim tempie ze trzy godziny czasu, a to wszystko przez jedna małą pomyłkę, wszystkiego mi się odechciewa. Odpoczywam pod akacja, jest skłonny zapłacić za podwiezienie, może złapie jakaś okazje. Coś jedzie, ale w przeciwna stronę. Pytam o odległość, o piasek – do lepszej drogi dzieli mnie juz tylko 1.5 km. Pcham. Ostatnie 200 m pomaga mi przejeżdżający obok na osiołku miejscowy chłopak. Wręczam mu na koniec 100-frankowa monetę, bieżne ja w obie dłonie i spogląda wysoko w niebo wymawiając w swoim języku coś w rodzaju „Bóg zapłać”. Nie wiem, kto jest bardziej wdzięczny…

Znów jestem w Timbuktu, jadę w stronę portu po raz drugi dzisiaj. Zapytam o pinasse do Gao, dość mam eksperymentowania z piaskiem.

Notka powrotka (14-03-2009)

2009-03-14T13:01:00.001-07:00

Kochani, postanowilem wrocic. Jutro bede juz w Poznaniu. Ale od ostatniego posta wydarzylo sie jeszcze wiele w mojej podrozy, a o tym wszystkim jak i o przyczynach powrotu napisze w kolejnych kilku postach.

Wasz szczesliwy cyklista z Poznania

Mielizna (10-03-2009)

2009-03-10T05:10:00.000-07:00

Przed poludniem zarezerwowalem bilet na pinasse do Timbuktu, mam sie stawic w porcie nazajutrz o 10 rano. Cena dla miejscowych to 10 000 CFA (4 dni rejsu), ale biali zwykli grubo przeplacac. Po dlugich targach udalo mi sie wynegocjowac 17 500 CFA (ok 100 zl), nie jest to tanio, ale tez nie koszmarnie drogo. Dodatkowo musze wyposazyc sie w zywnosc na ten czas, bo cena z wyzywieniem jest absurdalnie wysoka.
Podczas pozegnania z towarzystwem wszyscy sie martwia moimi dalszymi planami, planuje bowiem kolejny odcinek z Timbuktu do Gao pokonac rowerem. Co prawda szlak dla terenowek jest zbyt piaszczysty dla cyklistow, jednak chce dobrze przyjrzec sie brzegom Nigru, byc moze sa waskie sciezki, ktorymi moglbym popedalowac.

Nazajutrz stawiam sie o dziesiatej, ale szef pinassy mowi, zebym przyszedl w poludnie. Zalatwiam wiec ostatnie zakupy, wysylam maila i jestem z powrotem o 12.00. Czas zaladowac moje bagaze. Tyle sie nasluchalem o kradziezach na pinassach, ze zamierzam sie dobrze zorganizowac, ukladajac lozko z wlasnych sakw, aby nikt mi niczego w nocy nie ukradl. Ale dostac sie na poklad statku to nie takie hop-siup. Trzeba oplacic tragaza i transport mala piroga na pinasse zacumowana doslownie kilka metrow od brzegu. Tym biznesem szefuje tu pewien mlody chlopak, ktoremu podlegaja inni - zupelnie mali chlopcy na pirogach. Pytam wiec go o cene – 4000 CFA (!!!). Chyba oszalal, bez slowa odwracam sie na piecie i ide poskarzyc sie kapitanowi. Chlopak mnie dogania i juz proponuje 500 CFA, ale tak nikczemna proba oszukania tubaba nie ujdzie mu plazem. Chlopak dostaje ostry opr od kapitana i szefa biura sprzedajacego bilety. Oni tez sugeruja mi zaplate 500 CFA, co w dalszym ciagu wydaje mi sie za duzo. Wyszarpuje chlopakom z rak moje sakwy, przeciez sam moge je zaniesc na nabrzeze, po co za to placic. Ale szef tragarzy zmienia stratgie, podchodzi mnie z innej strony, obiecuje ulokowac mnie w mozliwie jak najlepszym miejscu na pinassie, z dala od motoru, na wygodnej platformie, ze niby od niego to zalezy, a dla mnie to przeciez wazne. Ostatecznie godze sie na te 500 CFA, pomimo pelnej swiadomosci, ze to cena za moj kolor skory. Na pokladzie okazuje sie, ze mam pelna swobode w wyborze miejsca dla siebie, a to glownie za sprawa nielicznej grupy pasazerow. Niemal cala pinasse wypelniaja biale worki z ryzem. Po srodku lodzi jest garkuchnia okupowana przez kobiety i ich dzieci, zdaje sie, ze czesc z nich to rodzina zalogi. Jedna z kobiet, przechodzac obok mnie, zwraca sie do mnie z wyrazna pewnoscia siebie w glosie:
- tubab, cadeau? (bialy, prezent?)
- dlaczego prezent – odpowiadam udajac zaskoczenie.
- Cedeau! – odpowiada pokazujac gest reka, ktory sugeruje, ze to oczywiste, ze nalezy jej sie jakis prezent. Widzi, ze mam kilka owocow mango w siatce. Wskazuje wiec na nie palcem:
- Mango cadeau?!

Nie bedzie zadnego cadeau, wsciekam sie wewnetrznie, ze traktuja mnie wszedzie jak Swietego Mikolaja. Chwile pozniej widzialem, jak ta sama kobieta wraz ze swoimi dziecmi zajadali sie wlasnie owocami mango wyciagajac je raz za razem z wielkiego brezentowego worka.
Ostatecznie na lodzi laduje jakies 15 osob, przy czym polowa to zaloga. W mojej czesci oprocz mnie jest jeszcze tylko trzech pasazerow.
Kiedy ruszamy? – Kolo 14.00 – bez przekonania w glosie odpowiada jeden z zalogantow. Ale gdzie tam. Cale popoludnie przesiedzialem na lodzi. Okazalo sie, ze czekamy na jakis ladunek, ktory jeszcze nie dotarl do portu. Wozek z workami dociera dopiero wieczorem, ale lodz po zmroku nie plynie, wiec czekamy do rana, mamy ruszyc o 7.00. Ostatecznie ruszamy o 9.00, ale jeszcze dobrze nie opuscilismy portu, a utknelismy na mieliznie. Przed nami w tym samym miejscu walcza o wydostanie sie na glebsza wode jeszcze trzy inne jednostki. Czekamy w kolejce. Korzystajac z chwili czasu, wraz z Geiem opuszczamy lodz zeby udac sie na kawe do budki przy nabrzezu. Korzystamy z malej pirogi, ktorej wlasciciel podplywa natychmiast, gdy widzi nasze zainteresowanie znalezienia sie na brzegu. W budce, obok kilku innych plakatow o tematyce pilkarskiej, wisi wielki afisz z wizerunkiem Drogby. Widzac to, Gei glosno protestuje, sprzedawca broni sie, ze to nie on go tu powiesil.
- Dobra, dobra. Na Wybrzezu (Kosci Sloniowej) nikt by nie powiesil plakatu z naszym Kounaté.

Dopytuje Geia czym sie zajmuje – uczy sie w szkole technicznej ksztalcacej kadry dla przetworni owocow coli – to duzy przemysl na Wybrzezu K. S. Teraz ma przerwe wakacyjna, wraca na 3 miesiace odwiedzic rodzinny dom.
Gdy przychodzi do placenia za kawe, Gei nie pozwala mi wyciagnac portfela, bierze jeszcze w plastikowy woreczek kawe dla swojego brata i placi za wszystko. Wychodzimy razem, ale urywam sie jeszcze w bok zeby kupic cieple racuszki I dopiero wtedy, juz sam wracam na poklad. Gdy zblizam sie do brzegu, natychmiast podplywa piroga, zeby zabrac mnie na pinasse. Gdy wysiadalismy zaplacilismy po 50 frankow, ale przy wsiadaniu pytam o cene dla pewnosci, pokazujac 50-frankowa monete.
- Nie, 1000 frankow.
- Co?! Nigdy w zyciu . Zaplace ci tylko 50, to wlasciwa cena.
Wysiadam do pinassy, podajac pirogazowi pokazana wczesniej monete. Ten jednak jej nie chce, ale nie mowi po francusku (poza „1000 frankow”), wiec stoi przy mnie na swojej pirodze i porozumiewa sie z moimi towarzyszami podrozy, w tym z Geiem.
- Dlaczego nie chce wziac ode mnie pieniedzy? – pytam.
- On chce wiecej. Daj mu 100 frankow, bedzie ok.
No niech bedzie, daje mu 100-frankowa monete, ale tej tez nie chce przyjac. Chce tysiac. Nie to nie. Nie chcesz stowy, to nie dostaniesz nic. Ukladam sie wygodnie i wyjmuje ksiazke. Gosc od pirogi wciaz czeka i rozmawia z Geiem i Alim, ktorzy zaczynaja sie smiac. On – przeciwnie, burknal cos pod nosem, i wyciagnal w koncu reke po moje 100 frankow. Gdy odplynal, Gei mi opowiedzial, o co naprawde chodzilo:
On wraz z kilkoma czlonkami zalogi gdy skorzystali z jego pirogi przede mna, chcieli mu dac 250 frankow. Ale ten nie chcial wziac pieniedzy. Powiedzial, ze jak przyjdzie bialy, to zaplaci za wszystkich 1000 frankow. Na nic zdaly sie przekonywania Geia, ze bialy nie taki glupi!

Walka o uwolnienie lodzi z mielizny trwa. Czesc zalogi stoi na dziobie i rufie i wbiwszy dlugie, 5-metrowe bambusowe kije pod katem w dno, napieraja na nie z calych sil, aby obrocic lodz. Inni, stojacy po pas w wodzie, przy pomocy grubych dragow probuja podwazyc dno lodzi i tym sposobem przepchnac pinasse przez mielizne. Jeszcze inni brodza w wodzie badajac glebokosc dna w poszczegolnych miejscach i nakierowuja swoich kolegow na wlasciwy tor. Zalogi wszystkich trzech pinass przekrzykuja sie przy tym wzajemnie. Nieosloniete silniki ulokowane w okolicach rufy wzniecaja raz po raz chmury czarnych spalin. Jedna z lodzi w pewnym momencie podplywa swoja burta do naszej, a jej wsciekle dymiaca rura wydechowa zaczyna tloczyc spaliny bezposrednio pod dach naszej jednostki. W srodku robi sie ciemno, ratujemy sie przed zaczadzeniem wdrapujac sie czem predzej na dach.
Na wodzie jest spore zamieszanie, wydaje sie, ze zalogi poszczegolnych lodzi ze soba wspolpracuja, ale naraz wybucha dzika awantura, omal nie dochodzi do rekoczynow. Pomimo staran, nie udaje mi sie ustalic przyczyny, ale zdaje sie, ze chodzi to, kto pierwszy ma obrac dobry (gleboki) tor na wydostanie sie z mielizny.
Po godzinie jednej z lodzi udaje sie uwolnic i odplywa. Po kolejnych dwoch godzinach uwalnia sie druga lodz, patrze na nia z zazdroscia. My uwalniamy sie dopiero po 14.00, i to tylko dlatego, ze wyladowalismy czesc ladunku przy pomocy innej mniejszej lodzi. Teraz tylko pozostalo zaladowac worki z powrotem z nabrzeza i mozemy ruszac w dalsza droge. Ale szczescie trwa krotko, po kolejnej godzinie znow utykamy, walka trwa jednak „tylko” godzine, ale po kolejnej robi sie juz ciemno i cumujemy przy brzegu przeplynawszy tego dnia lacznie dwie godziny.
Rano ruszamy skoro swit, ale po godzinie utykamy w korku: przed nami cztery pinassy walczace o wydostanie sie z mielizny, w tym dwie znajome, ktore opuscily port w mopti tuz przed nami. Walka wraz z cala procedura przeladunkowa trwa do wczesnego przedpoludnia. Po poludniu utykamy juz tylko raz i to na krotko. Zal mi zalogi – przemoczeni, przemarznieci, robia co moga, podczas gdy my – pasazerowie – wygodnie lezac na matach zlorzeczymy na nieprzewidziane opoznienie. Wiadomo juz, ze w cztery dni to my na pewno nie doplyniemy do Timbuktu.

Pasazerowie ulokowani w mojej czesci lodzi to rozmowny mlody chopak o imieniu Gei, jego milczacy brat oraz pewien nieco starszy gosc w turbanie i czarnych okularach przeciwslonecznych z niezdjeta zlota naklejka w rogu lewego szkla. Gei nawiazuje kontakt z jednym z czlonkow zalogi – z Ali’m, ale ze sam pochodzi z tuareskiej wioski z okolic Timbuktu, wiec nie rozumie jezyka bozo, jakim posluguja sie zaloganci, rozmawiaja wiec po francusku. Korzystam z tego z zainteresowaniem przysluchujac sie ich rozmowie. Gei pyta Alego o jego status prywatny. Ali ma narzeczona w odleglym Gao, widuja sie niezbyt czesto, przecietnie raz na dwa miesiace. Gei sugeruje, ze majac taka prace, Ali moglby miec zone w kazdym porcie, a z kazda z nich kilkoro dzieci.Ten z kolei odpowiada, ze coz warte jest posiadanie dzieci, ktore ojca widuja okazyjnie. Ali zapala papierosa.
- Czyli palisz? To nie jest dobre dla twojego zdrowia – reaguje Gei.
- Wiem, masz racje. Probowalem rzucic, nie palilem dwa miesiace. Ale zaczalem znowu.
- Ja tez kiedys palilem, ale rzucilem. Wiem jak to jest, jak zapalasz papierosa, to przestajesz myslec o problemach, wszystko jest ok. Prawda?
- Tak, to prawda, ale nie latwo…
- Sluchaj – przerywa mu Gei – musisz podjac decyzje. Ja podjalem decyzje I rzucilem palanie.

Innym razem rozmawiaja o Ivoranczykach (mieszkancach Wybrzeza Kosci Sloniowej – Cote d’Ivoir). Gei mieszka tam od kilku lat, zna dobrze tych ludzi, ale wyraznie nie darzy ich sympatia:
- Oni sa glupi, zbyt glupi, zeby sie z nimi porozumiec. Oni nie sa nawet afrykanscy…

Musze przyznac, ze podroz tym stateczkiem jest bardzo wygodna, usadowilem sie na platformie zrobionej z bambusowych rzerdzi, ktora lezy bezposrednio na workach z ryzem tuz przy lewej burcie, z dala od silnika znajdujacego sie przy rufie. Na platformie jest miejsca akurat na karimate i rozne moje drobiazgi. Leze sobie wygodnie, czytam, pisze, Gei czestuje mnie arabska herbata. Gdy na zewnatrz dzieje sie cos ciekawego, wartego sfotografowania, to wchodez na dach. Niestety nie za wiele sie dzieje, krajobraz jest monotonny, pewnie rowniez dlatego, ze posuwamy sie w zolwim tempie. Podobno mielizny maja sie skonczyc wraz z doplynieciem do jezora Debo, ktore Niger tworzy rozlewajac sie w tym miejscu w szerz na wiele kilometrow. Tam tez maja byc hipopotamy. Tymczasem utykamy na kolejnej mieliznie, przed nami juz trzy pinassy walcza z plytkim dnem. To ma byc ostatnie takie miejsce.
Zapasy zywnosci przewidziane na cztery dni powoli mi sie koncza, ale na szczescie rano, w jednej z rybackich wiosek mozna bylo kupic swierzy chleb i smazone ryby. Niestety pozbylem sie tym samym oststnich drobnych i zostaly mi same 10-tysieczne banknoty nie do rozmienienia na pokladzie.
W pewnej odleglosci mija nas plynaca w przeciwna strone niewielka turystyczna piroga, jakich wiele na tych wodach. Ale wsrod kilku pasazerow dostrzegam znajoma postac – to Buba! On dostrzega mnie niemal jednoczesnie. A gosc w turbanie siedzacy okrakiem na dachu to Jean-François. Co za spotkanie! Podplywaja do mnie, nie moga sie nadziwic, ze to juz czwartek, a ja dopiero tutaj. Jean-François ratuje mnie drobnymi rozmieniajac moj banknot. Pyta, czy niczego mi nie brakuje, czy na pokladzie wszystko w porzadku. Podobno faktycznie, az do samego jeziora nie widzieli zadnych zblokowanych lodzi, a nad jeziorem ogladanie hipopotamow gwarantowane. Zgnamy sie serdecznie, J-F obiecuje sledzic moje losy na blogu.

Wczesnym popoludniem uwalniamy sie z uwiezi, ale nie ruszamy od razu. W zwiazku z tym, ze wiecej przeszkod ma nie byc, kapitan zdecydowal przejac ladunki i pasazerow z dwoch innych, nieco mniejszych lodzi. Ma sie to wszystkim oplacic. Wszystkim, poza mna i moim wspolpasazerom, bo zaladunek trwa i trwa. Worki z cementem made in Togo jeden po drugim laduja na naszym pokladzie, stopniowo przykrywajac wszystkie biale worki z ryzem. Ale to nie koniec – przy drugiej burcie juz czeka piroga pelna workow ze zbozem. Zaloga uklada je mozolnie na cemencie tworzac kolejna warstwe.

Korzystam z okazji i postanawiam sie wreszcie wykapac w tej rzece. Teraz tubab zdajmuje koszulke i spodnie i zaprezentuje swe prawdziwie tubabow cialo, o kolorze zupelnie innym niz ogladane do tej pory rece, twarz i stopy. Cala wioska przyglada sie z brzegu i komentuje miedzy soba moje plywackie popisy. Woda jest, no, powiedzmy rzezka, ale idzie sie przyzwyczaic i juz po chwili jest naprawde przyjemnie. Jakies pol godzinki po mojej kapieli, na brzegu poruszenie, ktos rzuca kamieniami w wode, ludzie pokazuja sobie palcami na jakis punkt w wodzie. Pytam o co chodzi, chodzi o hipopotama. Juz odplynal. Ja go co prawda nie widzialem, ale wole nie myslec, co by bylo, gdybym na kapiel zdecydowal sie pol godziny pozniej.

Zaladunek wciaz trwa, siedze na dachu, zeby nie przeszkadzac. Na koniec kapitanowie wszystkich trzech lodzi podliczaja wszystko z pomoca kalkulatora. Podobno transport jednego 100-kilowego worka kosztuje 1500 frankow. Szybko podliczam, ze moja wartosc to jakies 11.5 worka. Po zaladunku burty lodzi obnizyly sie wzglzdem lustra wody o dobre pol metra. Obnizyl sie takze komfort poruszania sie po pokladzie. Musze troche powalczyc o zachowanie mojej platformy I ulozenie jej w mozliwie najdogodniejszym miejscu, ale nie mam skrupulow, place wiecej niz inni wiec wolno mi wiecej wymagac.
Jest juz pozno, dzis juz daleko nie zajedziemy. Plyniemy tylko godzine, a wraz z nastaniem zmierzchu cumujemy przy brzegu zeby spedzic noc. Jednak co jakis czas obok nas przplywaja inne lodzie, dla ktorych noc widocznie nie jest przeszkoda w kontynuowaniu zeglugi. Gei zazyna sie zalic Aliemu, ze w ten sposob, to my nigdy nie doplyniemy do celu. Ali broni sie twierdzac, ze podrozowanie noca jest bardzo ryzykowne, mozna latwo poprzecinac sieci rybakom, a to rodzi powazdne konsekwencje finansowe. Poza tym latwo o zdezenie z inna ladzia – opowiada o wypadku dwoch lodzi, ktory mial miejsce 2 tygodnie temu. W jego wyniku jedna z lodzi zatonela wraz c calym ladunkiem. Na szczescie nikt nie zginal. Poza tym tak kapitan jak i zaloganci w okresie niskiego poziomu rzeki najchetniej w ogole by nie zabierali pasazerow, to portowe biuro wciska im nas na sile z checi zysku. Tym sposobem wszyscy sa zestresowani, zarowno pasazerowie jak i zaloga, ktora musi pracowac pod presja, spieszyc sie, ryzykujac bezpieczenstwo i tracac sily na szybkie wydostanie sie z mielizn. Gdyby nie my, to plyneliby sobie spokojnie, nawet 10 dni.

Biuro portowe

W piatek ruszamy bardzo wczesnie, jeszcze po ciemku, przed szosta. Doplywamy do jeziora ok. 7.00. Sa hipopotamy, wchodze na dach. Niestety plyniemy daleko od nich, ledwie dostrzegam ich lby wystajace z wody. Ok. 9.30 przystanek w jakiejs wiekszej wiosce – trzeba sie zarejestrowac w punkcie zandarmerii. Korzystam – kupuje paczki, rybe smazona i puszke kawy rozpuszczalnej – bede mial czym owdzieczac sie Geiowi za herbate. Gdy wracam na statek s siatkami zakupow, wszystkie dzieci na pokladzie zaczynaja wolac w moja strone: tubab-cadeau! (bialy-prezent!). Siadam spokojnie, odwracam sie do nich i mowie glosno i wyraznie, zeby slyszeli i rozumieli mnie wszyscy, tonem uprzejmym acz pouczajacym: „Bialy nie ma na imie cadeau, bialy ma na imie Dominik”.

Wieczorem siadamy w trojke z Alim i Geiem na dachu, rozmawiamy o hipopotamach. Sporo ich zyje w wodach Nigru, sa pod ochrona, nie wolno na nie polowac. No chyba, ze pojawi sie jakis zlosliwy osobnik, wtedy miejscowi rybacy otrzymuja jednorazowe pozwolenie na odstrzal. Podobno w wyniku atakow hipopotamow ginie w Afryce wiecej ludzi niz z powodu wszystkich innych razem wzietych duzych zwierzat. Ali opowiada o ciekawych zachowaniach tych niebezpiecznych zwierzat. W stadzie jest tylko jeden samiec, zazdrosnie strzeze swego haremu. Nawet dzieci o meskiej plci nie sa przez samca tolerowane. Zeby wychowac swojego „chlopca”, matka musi oddalic sie od stada i samotnie spedza z nim jego okres dzieciecy. Ali opowiada takze o ludziach-zaklinaczach hipopotamow. Potrafia onie porozumiewac sie z tymi zwierzetani, kazac im np. Sie oddalic. Ale sa takie osobniki, ktore niechetnie poddaja sie ich sugestia – strzyga wtedy uszami (!).

Na pokladzie trzy razy dziennie serwowany jest ryz. To taki zwykly ryz z drobinami smazonej ryby i przyprawami. Pomimo , ze niezdecydowalem sie na opcje z wyzywieniem, to i tak zawsze jestem zapraszany do posilku. Ale odmawiam, bo w Mopti kupilem tyle chleba, ze jesli bede jadl ryz, to ten sie zmarnuje. Poza tym raz go sprobowalem i byl wyjatkowo niesmaczny. Gei zaczal glosno narzekac na tutejsza kuchnie.Na poczatku podrozy zaplacil za siebie i za brata po 1500 frankow, a jedzenie jest po prostu liche. Ali bierze na bok Geia i tlumaczy mu, ze zalodze tez nie smakuje, ale nie bardzo moga narzekac, bo kucharka jest zona jednago z zalogantow. Geia jednak to nie przekonuje i zali sie bezposrednio kucharce. Wywiazuje sie z tego niezla awantura, bo ta ujawnia, ze od kapitana dostaje tylko niewielka czesc sumy, jaka placa pasazerowie za jedzenie, a z tego to ona zbyt wiele nie wyczaruje. Ostatecznie kapitan kapituluje i dzieli sie z kucharka w nieco lepszych proporcjach, a smak ryzu wkrotce sie poprawia, z czego i ja w koncu korzystam.

Tak w ogole, na pinassie zlapalem gume i rybe. Gume zlapalem na dachu, tzn. Moj rower zlapal. Przednie kolo. Juz zaczalem podejrzewac, ze ktos zlosliwie przebil mi dentke lub spuscil powietrze, ale okazazalo sie, ze latka na dentce sie odkleila – z powodu nagrzania od slonca. Od tej pory przednie kolo podrozuje pod dachem – obok mnie. A ryba to sie sama zlapala. Wieczorem po prostu wyskoczyla z rzeki I spadla prosto na moja karimate. Skonczyla jako znakomity dodatek do ryzu.

Sobota to szosty i zarazem ostatni dzien zeglugi. Kapitan od rana osobiscie zszywa worki z ryzem uszkodzone podczas przeladunkow. Wczesnym popoludniem Gei wraz ze swoim bratem opuszczaja poklad – wysiadaja w swej rodzinnej miejscowosci Diré. Troche mi smutno, polubilem tego serdecznego chlopaka. Wiele czasu spedzilismy na rozmowach. Gei wypytywal mnie o zycie w moim kraju i w Europie, byl takze ciekawy moich opinii na tematy afrykanskie. Mial takze ze soba radio, sluchalismy serwisow informacyjnych RFI (Radio France International – popularna francuska stacja odbierana w wielu krajach Afryki), a potem komentowalismy wydarzenia. Niech mu sie w zyciu wiedzie!Potem zatrzymujemy sie jeszcze w malenkiej wiosce na wyspie, tu wysiadaja inni pasazerowie. Silny wiatr, ktory wiejac od rana zmusil na do opuszczenia bocznych plandek ucichl wraz z nastaniem wieczoru, doplywamy do docelowego portu w ciszy, po ciemku. Te noc spedzam na lodzi, nie ma sensu pchac sie po nocy do miasta, hotelu poszukam jutro z samego rana.

„Pulapki” na ryby

Meczet w jednej z licznych wiosek rybackich

Zimbu - wiecznie usmiechniety chlopiec, czesto towarzyszyl mi na dachu pinassy

Pasazerowie w czesci dla matek z dziecmi:

Gei

Rzeka, wiatr i dobre towarzystwo (6-03-2009)

2009-02-27T07:39:00.000-08:00

Do Djenné przyjechalem w czwartek, ale chcialem zostac az do poniedzialku, ktory jest tu dniem targowym. Bowiem poniedzialkowy targ w Djenné jest jedna z turystycznych ikon Mali. Jednak tak w zyciu jak i w mojej podrozy, nie wszystko uda sie zrealizowac, czasem trzeba z czegos zrezygnowac na rzecz czegos innego. Nadarzyla sie okazja – ktos daje mi cynk, ze grupka turystow z sasiedniego hotelu wybiera sie w sobote do Mopti wynajeta piroga. O tej porze roku sezon zeglugi na Bani juz sie skonczyl, poziom wody jest zbyt niski na wieksze jednostki, wiec takie okazje sa rzadkoscia. Okazje, poniewaz wynajecie niewielkiej pirogi turystycznej jest niezwykle kosztowne, a ze ta jest juz oplacona, to cena dla mnie moze okazac sie atracyjna. W pierwszej rozmowie przewodnik grupy schodzi z 25000 CFA na 15000, ale umawiamy sie na spotkanie z grupa wieczorem u nich w hotelu, wtedy podejme decyzje. Waham sie, bo swobodnie moge pokonac ten odcinek rowerem jak dotychczas, zajmie mi to ze dwa dni (lodzia 1 dzien). Poza tym poniedzialkowy targ. Z drugiej strony mam troche malo czasu, poniewaz w Ségou zmienilem plany dalszej podrozy, poznalem tam bowiem grupe francuskich wspinczy, ktorzy pokazali mi zdjecia z Hombori – fantastyczne skaly strzeliscie wyrastajace wprost z plaskiej pustyni… Tyle, ze to daleko, a na dodatek pod wiatr. Ale jezeli poplyne Nigrem z Mopti do Timbuktu i dalej do Gao, ta z tamtad szosa i wiatr w plecy pozwola mi znalezc sie w Hombori niewielkim nakladem sil. Tyle, ze czasu malo, 30-dniowa wiza do Gwinei juz wbita w paszporcie z data wjazdu 5 marca, a jeszcze Burkinafaso czeka…. Trzeba dobrze to wszystko zaplanowac.

Tak wiec skrocenie pobytu w Djenné i szybkie dotarcie do Mopti nabiera sensu. Postanawiam, ze jesli zaakceptuja cene 10 000 CFA to plyne z nimi.

Towarzystwo okazuje sie bardzo bardzo : Liza – Austriaczka, na co dzien pracuje dla organizacji pomagajacej imigrantom – uczy jezyka. Ma wlasnie przerwe miedzy projektami. Meriem – piekna Marokanka, swiezo po studiach prawniczych na Sorbonie, nie mysli jeszcze o pracy, podrozuje. Jean-François – zawodowy fotograf, w Mali jest juz po raz trzeci, robi cz/b zdjecia Hasselbladem. To on wynajal Bube – sympatycznego malijskiego przewodnika, ktory organizuje jego pobyt pod dyktando pomyslow fotograficznych Jean-François. Wszyscy razem spotkali sie niedawno przypadkiem, kazdy podrozuje samodzielnie.

Moja „dyszka” zaakceptowana, dolaczam do towarzystwa, wyjazd jutro z samego rana.

Rejs nie jest specjalnie przyjemny, a to za sprawa silnego przeciwnego wiatru. To harmattan – wiejacy od stycznia do konca pory suchej w calej Afryce Zachodniej. To takze on jest sprawca braku blekitnego nieba, wzbija bowiem pustynny piasek wysoko w powietrze dajac wrazenie mglistej niezdecydowanej aury, ktora zapewne towarzyszyc mi bedzie juz do konca wyjazdu.

Tego dnia wieje wyjatkowo porywiscie, nieraz dostaje sie nam bryzgami wody. Razem z Jean-François wskakujemy na dach, gdzie jest nie tylko przyjemniej, ale jest to najlepsze stanowisko do robienia zdjec. Moj towarzysz jest zachwycony pogoda, wyczekuje co mocniejszych podmuchow wiatru, ktory na brzegu wzbija tlumany piasku, co faktycznie daje interesujacy potencjal zdjeciowy. Zachecony entuzjazmem J-F stopnio sie wczuwam w klimat i strzelam wyjatkowo czesto. W trakcie rozmawiamy o bogatej kulturze tego kraju, J-F dobrze zna temat, chetnie dzieli sie ze mna informacjami. Wyobazcie sobie, ze w kraju tym zyje obok siebie ok. 6 grup etnicznych, kazda mowiaca innym jezykiem. Tu nad Nigrem zyja obok siebie Bozo – trudniacy sie rybolostwem, Fulani – hodowcy bydla oraz Songhai – rolnicy uprawiajacy zboza, ryz i warzywa. Bywa tak, ze jedna mala wioska jest podzielona na dwie czesci etniczne, i tylko kilka osob wlada oboma jezykami. Na ogol koegzystuja zgodnie, np Bozo wymieniaja zlowione przez siebie ryby na mleko od Fulani. Nie do pomyslenia jednak, zeby Bozo hodowal krowy lub Fulani lowil ryby.

Jako ze lodz jest wynajeta tylko dla nas, mamy pelna swobode w decydowaniu o przystankach. J-F decyduje, zeby zatrzymac sie w jednej z wiosek. Natychmiast otacza nas chmara radosnych dzieciakow, krzycza tubab! tubab!, ale nikt nie wyciaga reki po pieniadze – znak, ze turysci nie trafiaja tu zbyt czesto. Za to kazdy pcha sie przed nasze obiektywy. Po krotkim spacerze wsiadamy do lodzi, a Lisa na pozegnanie zostawia dzieciakom pusta butelke po wodzie mineralnej, nieswiadoma tego, co sie w wyniku tej lekkomyslnosci wydarzy. W ulamku sekundy rozszalala sie dzika wojna o butelke, dzieci niczym gracze rugby utworzyly wysoka gore swoich czarnych cialek, walczac o przechwycenie zdobyczy. Patrzymy na ta scene z niedowierzaniem, Lisa jest przerazona, szczerze zaluje swojego „gestu dobroci”.

Obiad mamy na lodzi – Buba swietnie gotuje, zajadamy sie kus kusem z gotowana w warzywach ryba zakupiona od jednego z mijanych rybakow.

Z powodu silnego wiatru mamy spore opoznienie, robi sie coraz ciemniej, chlodniej, dziewczyny marzna, my z reszta tez, ubieramy na siebie cieple ciuchy. Przemarznieci docieramy do Mopti dlugo po zmroku, ladujemy prosto do wczesniej zarezerwowanego hotelu „Ya pas de probleme”. Jest to nieco wyzszy standard niz ten, do ktorego przywyklem, ale wyzsza cene noclegu wynagradza przyjemny basenik. Na kolacje w eleganckiej hotelowej restauracji na tarasie to juz mnie nie stac, dlatego w czasie gdy inni biora cieply prysznic w swoich pokojach, robie krotki wypad, zeby zjesc cos na szybko na ulicy. Dolaczam potem do towarzystwa, zamawiajac juz tylko butelke piwa.

Nastepnego dnia do hotelu przyjezdza sporo gosci, we Francji rozpoczal sie wlasnie okres ferii zimowych. Oczywiscie nie sa to podroznicy, ale typowi zachodni wczasowicze, nobliwi, w srednim wieku. Tak, my na ferie jezdzimy do nich na narty, a oni – wygrzac sie w Mali, gdzie na dodatek mowi sie w ich jezyku.

Najwieksza atrakcja Mopti jest port rzeczny, bodaj najwiekszy i najwazniejszy na calym odcinku malijskiego odcinka Nigru. Zgodnie z tym jak sie wyrazil Jean-François – gdy zapomni sie o panujacym tu brudzie i smrodzie (handel wedzonymi rybami), to miejsce to jest arcyciekawe. Nabrzeze portowe gromadzi liczne pirogi, te wieksze to pinasses. Duze statki firmy Comanav stoja zaokretowane nieco na uboczu, dla nich sezon zeglowny skonczyl sie juz w grudniu, a rozpocznie dopiero w sierpniu, gdy woda osiagnie wystarcajacy dla nich poziom. Najlepszym miejscem na obserwowanie zycia portowego jest taras restauracji Café Bozo. Wejscia strzeze ochrona, w przeciwnym razie sprzedawcy pamiatek nie pozwoliliby przybylym tu turystom spokojnie zjesc czy napic sie zimnego Castela. Nabrzezne targowisko skupione wokol kolistej zatoczki sluzy glownie handlowi wedzonymi rybami. Wypelniaja one wielkie blaszane misy, pomiedzy ktorymi trzeba sie mocno przeciskac, aby posuwac sie do przodu. Poza tym mozna tu kupic prawie wszystko. Oryginalnie prezentuja sie sprzedawcy lekarstw – to istne chodzace apteki. Na barku nosza karton o walcowatym ksztalcie, do ktorego przyczepione sa blistry najrozniejszych lekarstw, ciasno jeden obok drugiego. Recepty nie sa wymagane. Pomiedzy kramami przechodza zalogi pirogow niosac na swych barkach ciezkie worki z ryzem i zbozem oraz inne ladunki, ktorymi wypelniaja po brzegi swoje pirogi.

Wieczorem, na tarasie hotelowej restauracji „Ya pas de probleme” wszystkie stoliki sa zajete, dosiadamy sie do goscia samotnie pijacego cole, zajetego lektura ksiazki. Dziewczyny szybko nawiazuja kontakt, jest Amerykaninem, ma na imie Avner, a gdy okazuje sie byc fotografem, J-F i ja przejmujemy paleczke w prowadzeniu rozmowy. Podrozuje po calym swiecie, swoje zdjecia sprzedaje directly into the market jak sie wyrazil. Kiedys wspolpracowal z czasopismami, nawet pisal artykuly, ale uznal to za zbyt pracochlonne. Teraz ma stalych odbiorcow, a czasem jedno naprawde udane zdjecie zwraca mu koszt calej podrozy wraz z wysokim naddatkiem. To jego pierwsza wyprawa wylacznie z cyfrowka, robi zdjecia Nikonem D300. Obecna podroz rozpoczal od Nigru, po Mali ma zamiar udac sie do Mauretanii. Z wielkim zainteresowaniem oglada moje zdjecia na wyswietlaczu aparatu. Rewanzuje mi sie swoimi – zrobionymi kilka dni temu w okolicach Hombori, tym slynnym strzelistym skalom. Laczy nas jeszcze jedno – podobnie jak ja – korzysta z najtanszej opcji noclegu na materacu na dachu, a je na zewnatrz. A oto link do jego strony: http://www.avnerofer.com/

Tego wieczoru dosiada sie do nas przedstawiciel jeszcze jednego kraju – Jose, Kubanczyk, lekarz pediatra bedacy na dwu-letnim kontrakcie. Siada obok Avnera. Zatem jest nas 7 osob, kazdy z innego kraju. Avner byl kiedys na Kubie (nielegalnie, bo Amerykanie nie bardzo moga), podobalo mu sie ogromnie. Wznosi toast za Kube, sciskaja sie z Jose, Jean-François krzyczy, ze to obraz niezwykly, gdzie jest aparat?! trzeba zrobic zdjecie!!!

Sciezkami wzdluz Nigru (17-02-2009)

2009-02-08T08:07:00.000-08:00

UWAGA!

Poprzedni post z przyczyn technicznych poszedl bez zdjec, teraz jest juz ok. Przepraszam za zamieszanie i poprosze raz jeszcze o komentarze!

Do Segou

Chytry plan sie nie powiodl. Wysylka opon pocztexem do Bamako zamiast zwykla poczta do Ouagadougou, to nie byl dobry pomysl. Kwitne w tym miescie juz blisko dwa tygodnie – wystarczy. Na szczescie wraz z przyjazdem, a w zasadzie wyjazdem, a tak naprawde odlotem Cristiana, pojawilo sie nowe rozwiazanie. Cristian sprzedal mi swoje opony (Marathon’y XR 2.0 prosto ze Szwajcarii), wraz ze specjalnymi wkladkami antyprzebiciowymi. Teraz bezdroza Sahelu nie beda mi straszne, jestem czolg. A po swoje opony wroce za miesiac, w drodze powrotnej z Burkinafaso do Gwinei. Od przybytku glowa nie boli. Pod warunkiem, ze przybytek w ogole tu dotrze.
Ciesze sie, ze wrezszcie wyjezdzam. Czuje sie troche jak marynarz – gdy jestem od kilku dni w trasie, w warunkach polowych, zaczynam tesknic za ladem, tzn za miastem, za atrakcjami, jakie ze soba niesie (biezaca woda, dostatek i roznorodnosc pozywienia, piwo itp.). Natomiast po jakims czasie znow ciagnie mnie w trase, w nieznane.
W srode rano zegnam sie z milym towarzystwem, Andrianne i Melanie (dziewczyny z Quebec’u) za dwa dni odlatuja do Casablanki, Nejad juz w niedziele pojechal do Segou, Julie, Max i Boubou (Francuzi podrozojacy razem swoim autem) wyjezdzaja takze do Segou jeszcze dzisiaj. Tyle, ze im to zajmie pol dnia, a mi ze trzy, wiec niewiadomo, czy bedzie nam dane sie tam spotkac.
Na wylotowce z miasta funduje sobie pozegnalne sniadanie w libanskiej kawiarni, od teraz trzeba bedzie zacisnac pasa, pobyt w Bamako wyrzadzil sporo zamieszania na moim koncie.Pierwszy odcinek do Kulikoro to latwa szosa, po poludniu odbijam w prawo, zaraz za miejscowoscia asfalt w koncu przechodzi w droge pylista, w droge polna… No i pieknie! Dosc mialem smogu w Bamako, teraz slonce swieci pelna para, a niebo niebiesciusienkie. Jade wzdloz Nigru, od polnocnej strony, raz po raz pojawia sie blyszczeca w sloncu wstega rzeki, na niej charakterystyczne podlozne pirogi. A w glebi ladu pozdrawiaja mnie moje ulubione olbrzymy – baobaby. Ten w towarzystwie palm kokosowych wyglada szczegolnie atrakcyjnie. O! Obok jest drugi, porosniety czyms w rodzaju bluszczu, a tuz obok niego trzeci brat, wylaniajacy sie spomiedzy krzewow i mniejszych drzew. Czyzbym znalazl miejsce na nocleg? Od drogi bliziutko, ale dobrze ukryty gestymi zaroslami. Spogladam na zegarek – przed 17.00, wystarczy, zostaje. Swietne swiatlo jest o tej porze, wiec sesja zdjeciowa jeszcze przed rozbiciem namiotu.

Nazajutrz ruszam kolo dziewiatej. Oczywiscie wczesniej celebruje sniadanie, z obowiazkowa goraca kawa z mlekiem (w proszku, ale zawsze). Po krotkiej jezdzie natrafiam na przeszkode – kanal rzeczny, jakby odnoga Nigru. Na szczesnie czeka na mnie prom w postaci pirogi wraz z usmiechnietym kapitanem. Tak serdecznie sie pozdrawiamy i zegnamy, ze przewoznik musi mi przypomniec o zaplacie za przewoz. Ruszam dalej.
Ta droga to wlasciwie szeroka sciezka, samochod raczej tedy nie przejedzie. Jedynie male dwukolowe wozy zaprzegniete w osiolki daja sobie tu rade. Oprocz moich baobabow mijam takze motocyklistow oraz lokalnych rowerzystow, oczywiscie nie brak pieszych, transportujacych na glowach pakunki z wioski do wioski. Wszyscy na moj widok mnie pozdrawiaja, usmiechaja sie, machaja reka na powitanie. Co ciekawe, dzieci w mijanych wioskach jedynie wolaja za mna przyjaznie tubabu (bialy), do czego przywyklem juz od samej Mauretani, natomiast nikt nie chce cadeau. Dziwne, prawda?
Pewnym problem jest zakup chleba. Od wczoraj nie moge go dostac w zadnej wiosce. Docieram do nieco wiekszej, pytam, ale tu tez juz sie skonczyl. Jednak pewien wlasciciel sklepiku twierdzi, ze jezeli zaczekam godzine, to chleb bedzie. Pewnie, ze zaczekam, chetnie sobie odpoczne. Siadam na podstawionym krzesle przed sklepikiem, ku uciesze sporej gromadki dzieci. Gdy wyciagam aparat, wszyscy natychmiast ustawiaja sie obok siebi i pozuja na bacznosc. Ale juz po chwili osmielaja sie calkowicie i niemal wchodza mi na glowe. Jeden z chlopcow pokazuje mi zeszyt z rysunkami pilkarzy. Jest i Bekham i inni znani, ale mi spodobal sie najbardziej niejaki Diouf. Moze ktos z kolegow bardziej zaangazowanych w tematy pilkarskie bedzie wiedzial kto zacz.
Po godzinie i kwadransie chleba nadal nie ma. Sklapikarz prosi, zeby jeszcze zaczekac, na pewno dojedzie. Pewnie, zaczekam, i dobrze, bo za pol godziny podjechal motocykl z kufrem pelnym goracych bagietek.Ruszam dalej, czas znalezc miejsce na nocleg. Moich ulubiencow po drodze sporo, nie bedzie z tym problemu. Byle gdzies z dala od drogi, gdzie bede zupelnie sam. Oho! Jest, piekna sylwetka wieloramiennego okazu wylania sie kilkaset metrow po prawej stronie. Trzeba bedzie tylko tam dotrzec, przez chaszcze jakos, mam nadzieje, ze moge zaufac moim pancernym oponom. Przedarlem sie, warto bylo. Olbrzym stoi dostojnie na placyku wolnym od trawy i krzewow, na lekkim wzniesieniu. Najpierw pozowanie z rowerem, potem rower opieram o krzak i sesji ciag dalszy, z zachodem slonca w tle, tak jat tamte wielblady w Saharze Zachodniej. W nocy tez nie proznuje. Wymyslilem sposob na dlugoe czasy z Mamyia: oplatam aparat guma do upinania bagazu, a jej koncowke z haczykiem naciagam tak, aby zahaczyc spust migawki. Czas ustawiam na bulb i juz – moge naswietlac godzinami. Robie w sumie dwa zdjecia nocne, kazde ok. 45 min. Przy drugim zasypiam, budze sie po polnocy, zeby zdjac hczyk ze spustu i dalej spie, juz do rana. A rano, no zgadnijcie – co rano? Zdjecia oczywiscie, tym razem w pelnym sloncu, czarno-biale, z czerwonym filtrem. Najpierw zawsze cyfrakiem, a najlepsze kadry powtarzam Mamcia. Wyruszam dalej dopiero kolo poludnia, ale po drodze zatrzymuje mnie inne ciekawe uschniete drzewo, po to tu jestem, korzystam.

tych to tu pelno... A jak on sie nazywa?

Pod koniec dnia docieram do prostej czerwonawej szutrowki, utworzonej na nasypie, to taka autostrada wsrod polnych drog. Sensowniej by bylo spedzic noc przed dotarciem do Segou, ale szutrowka jedzie sie tak szybko, ze decyduje sie jednak dotrzec do miasta jeszcze tego samego dnia. Tuz przed zachodem slonca docieram do wioski z przystania, skad odplywaja tzw. pinasses do polozonego po drugiej stronie rzeki Segou. Jedna odplywa cala obladowana ludzmi i skuterami, ale druga juz czeka na kolejnych pasazerow. Pytam o cene przewozu – mill frac. Hmm, dosc sporo. Lodz zapelnia sie dopiero po pol godzinie, odplywamy juz po zachodzie slonca. Po drodze pytam jednego z lokalnych pasazerow, ile placi za przewoz wraz ze swoim motocyklem – czterysta. No prosze… Po dotarciu na druga strone wyklocam sie, ostatecznie place 500.Jest juz ciemno, ale miasto nie spi, oj nie. Wczoraj rozpoczal sie doroczny Festival Sur le Niger – jedna z dwoch najwazniejszych imprez muzycznych w kraju, o ktorej wspominal nawet Benjamin w Chinguitti. Wcale nie planowalem pojawic sie na festiwalu, chocby ze wzgledu na jego cene – 100 euro. Pikanterii dodaje fakt, ze dla miejscowych cena jest inna – 6000 CFA, czyli ok. 9 euro. Temat ten poruszany bedzie jeszcze nie raz w gronie podroznikow. Drugi powod, dla ktorego chcialem uniknac pobytu w Segou podczas festiwalu byla obawa przed trudnoscia ze znalezieniem noclegu. Tuz przed wyjazdem zajrzalem jednak na oficjalna strone imprezy, gdzie organizatorzy zapewniali wiele dodatkowych mozliwosci noclegowych, lacznie ze specjalna wioska turystyczna dla gosci festiwalu. Tak wiec chcac nie chcac, trafiam w sam srodek imprezy. Rozgladam sie troche, ale ostatecznie szybko korzystam z oferty jednego z wlascicieli oberzy. Niestety draluje za jego motorkiem ponad dwa kilometry, ale cena i warunki na miejscu niezle, jutro zawsze mozna sie gdzies przeniesc.

Nejad

W sobote spotykam wszystkich, tzn francuskich znajomych z Bamako i Nejada. Ten ostatni zaszalal z wlosami – warkoczyki. No no, nie poznaje kolegi!
Na temat Nejada chcialbym przy tej okazji napisac cos wiecej. Jak juz wspominalem wczesniej, z pochodzenia jest Iranczykiem, ale po rewolucji w 1979 r. wyjechal do Francji, gdzie mieszka do dzis. Mysli jednak o powrocie, snuje plany, zeby otworzyc hostel, gdzies w pieknym miejscu na iranskiej pustyni. Byloby to wyjatkowe miejsce, dla prawdziwych podroznikow, czy jak sie wyrazil - „touristes de qualité”, np. z codzinna projekcja filmow mistrzow iranskiego kina. Bede mu kibicowal w tym przedsiewzieciu.
Nejad jest czlowiekiem spokojnym i bardzo serdecznym, a jednoczesnie bardzo uwaznym. Mysle, ze bardziej niz inni jest skoncentrowany na drugim czlowieku, na rozmowie. Gdy mu powiedzialem o moim krotkim pobycie w Iranie wiele lat temu, tak sie zainteresowal moimi wrazeniami, ze poprosil mnie o mozliwosc zarejestrowania moich slow przy pomocy swojego kopaktowego aparatu. Nejad bardzo sobie ceni czas spedzony przy herbacie z mieszkancami Mauretani. Kraj ten wspomina przez pryzmat stacji Al-Djazira, ktora w Mauretanii wszyscy ogladaja namietnie, gigantycznych anten satelitarnych sluzacych do jej odbioru, oraz dlugich rozmow przy ubostwianej przez niego arabskiej herbacie. Twierdzi, ze kobiety przyzadzaja ja lepiej niz mezczyzni.
W Nioro, gdy spotkalismy sie po raz pierwszy, Valerie i Tony oraz ja poszlismy spac kolo 22.00. Jednak dla Nejada to byl dopiero poczatek wieczoru, ruszyl w miasto. Rano przy sniadaniu powiedzial nam, ze spedzil pol nocy na niezwykle interesujacej rozmowie z wlascicielem miejscowej kawiarenki. Przy herbacie mieli poruszac tematy bardzo powazne, a tresc rozmowy pozostanie gleboko w Nejadowej pamieci...
Musze przyznac, ze po spedzeniu ponad dwoch miesiecy w Afryce nabralem pewnego dystansu do tutejszych ludzi, wytworzylem pewnego rodzaju pancerz ochronny. Zaczepiany przez miejscowych jestem tu wielokrotnie w ciagu dnia, a niemal kazda rozmowa, chocby najmilej sie rozpoczynajaca, wczesniej czy pozniej prowadzi do proby sprzedazy czegos lub jakiejs uslugi. Dlatego w relacjach z Malijczykami stalem sie bardziej stanowczy, mniej uprzejmy, z gory przewiduje, do czego rozmowa bedzie zmierzac i po prostu szkoda mi na nia czasu. Nie znaczy to, ze jestem niemily, po prostu mowie przepraszam, ale nie interesuje mnie to, wybacz, ale spiesze sie, innym razem itp. Na pytanie dokad idziesz, lub czego szukasz, zaczalem odpowiadac - dlaczego pytasz? Nawet takie proby szybkiego ucinania zaczepek czesto koncza sie obraza, ze tak sie nie traktuje ludzi. Ciezko mi sie przez to przegryzc.
Z kolei Nejad zawsze jest bardzo uprzejmy, a wrecz serdeczny, co nie znaczy, ze jest naiwny i daje sie naciagac nie wiadomo na co. Rozmawia z kazdym kto go o to poprosi, chocby krotka chwile. W Bamako, gdy wchodzimy razem do pelnego ludzi busa, Nejad wita sie glosnym dzien dobry, serdecznie usmiecha sie do wszystkich, zagaduje starsza pania siedzaca obok, jak sie miewa, czy wszystko w porzadku. Ludzie odwzajemniaja jego serdecznosc, atmosfera w busie jest przemila. Zaintrygowal mnie jego sposob bycia, zaczalem go nasladowac. I wierzcie mi, ze to sie sprawdza! Co prawda trace sie przez to troche czasu, ale w koncu jestem w Afryce, tu czas traktuje sie inaczej.
W Afryce ludzie nieco inaczej rozpoczynaja rozmowe, chocby najkrotsza. Nikt od razu nie przechodzi do tematu, najpierw jest powitanie, ktore trwa dobra chwile. Po dzien dobry nastepuje cala seria wzajemnych pytan o samopoczucie, i dopiero gdy grzecznosciowe zwroty sie wyczerpia i atmosfera staje sie wysoce przyjazna, mozna przejsc do meritum. Dla nas - bialych - zwyczaj ten na poczatku wydaje sie dziwny, irytujacy wrecz, no bo po co w nieskonczonosc drazyc temat samopoczucia? Ale warto sie tego tu nauczyc, wysilek jest niewielki, a zyskuje sie wiele - lepsze relacje z ludzmi. Na zaczepy stalem sie otwarty, odpowiadam niezwykle serdecznie, tak jak oni - reke w uscisku przytrzymuje dluzej niz zwykle, poklepuje przyjacielsko po ramieniu. Rozmawiamy sobie, gawedzimy, a gdy pojawia sie propozycja handlowa, to ze szczerym usmiechem i serdecznoscia dziekuje, glebokim spojrzeniem upewniajac sie, ze nie urazilem rozmowcy. Nigdy nie wiadomo, kogo przyjdzie mi poznac. Nie chcialbym stracic spotkania z kims wyjatkowym.

Festival

Miasto zyje festivalem, mnostwo kramow z pamiatkami, knajpki z muzyka, sporo turystow, takze afrykanskich. Teren, na ktorym znajduje sie kilka scen festiwalowych jest ogrodzony i pilnie strzezony, ale w ciagu dnia kazdy moze tam wejsc bez przeszkod. Dopiero od 17.00, gdy na sceny wchodza festivalowe gwiazdy, wpuszczani sa tylko posiadacze opasek na nadgarstkach. 100 euro za taka opaske to cena z kosmosu nawet dla tubabow. Sposrod moich znajomych nikt jej nie kupil. Nie moge sie nadziwic, skad pomysl na taka cene. Zdaje sie, ze to typowa lokalna krotkowzrocznosc, chec szybkiego zysku. Dziwi to tym bardziej, ze festiwal przedstawiany jest jako promocja nie tylko malijskich gwiazd estrady, ktorzy sa w koncu i tak znani na swiecie, ale takze jako promocja calego regionu Segou. Wszyscy zgodnie twierdzimy, ze gdyby bilety wstepu byly w rozsadnej cenie, to przyjechaloby wielokrotnie wiecej bialych turystow, ktorzy wydaliby wielokrotnie wiecej pieniedzy na miejscu. Moim zdaniem najgorsze jest zroznicowanie cen biletow - dla miejscowych cena jest ponad 10-krotnie nizsza. Takie rozwiazanie tylko zacheca miejscowych do roznicowania cen w zaleznosci od koloru skory w hotelach, sklepach i wszelkich uslugach. Czyz to nie rasizm w najczystszej postaci??? Na szczescie w wielu lokalnych knajpach mozna uczestniczyc w koncertach mniej znanych muzykow, z czego korzystamy kazdego wieczoru.

Niespodzianka

Pewnego popoludnia postanawiam zrobic sobie przejazdzke rowerowa, zobaczyc jak wyglada stara czesc miasta na zachod od festiwalowego nabrzeza. Calkiem przypadkiem natrafiam na oberze, a w zasadzie rodzinny mini-hotelik, gdzie ulokowal sie Nejad. Rozmawiam z pewna mloda Niemka, od slowa do slowa, czym sie zajmuje, drukujecie ksiazki? A z nami mieszka taki Sloweniec, pisze ksiazki dla dzieci... Gregora tu byc nie powinno, z maila, ktorego mi wyslal miesiac temu wynikalo, ze powinien teraz byc juz w Togo. Ale jest, tak najzwyczajniej w swiecie mieszka tu w Segou, doslownie pod Nejadem. To Ci dopiero niespodzianka. Okazalo sie, ze utknal tu od dwoch tygodni, poniewaz mial maly wypadek, wylal sobie wrzatek na stope i rana goi sie bardzo powoli. Gdyby nie komputer i tym samym mozliwosc spokojej pracy, zawinalby sie z tad prosto do domu. A tak - w zaciszu swojego przytulnego pokoiku plodzi kolejne historie dla dzieci.

Obama

Zaprzysiezenie Obamy ogladalem w Bamako. Na ulicy grupki ludzi wpatrywaly sie w ekrany telewizorow wystawionych przed butiki oraz na sklepowych witrynach, co bardziej majetni popoludniowa transmisje ogladali w libanskich kawiarniach. Na twarzach Malijczykow widac bylo wzruszenie i optymizm, tuz po przysiedze jeden z nich podniosl w gore reke z zacisnieta piescia w gescie triumfu. Taksowkarze ponaklejali sobie na kokpit naklejki z wizerunkiem nowozaprzysiezonego prezydenta z podpisem HOPE. W Segou uliczny sprzedawca sprzedaje t-shirty z Obama, chetnie pozuje do zdjecia, pytam go co o nim sadzi, Nejad filmuje swoim aparatem dluga wypowiedz sprzedawcy-rasty przepelniona wielka nadzieja i zaufaniem dla Obamy.

Odjazd

W Segou, miescie owladnietym festiwalowym szalenstwem, trudno jest mi utrzymac ramy budzetowe w zaplanowanych granicach, uratowac mnie moze jedynie skrocenie pobytu w tym miescie, a wlasciwie nieprzedluzanie go. Wszyscy probuja mnie zatrzymac, bo festiwal jutro sie konczy, teraz bedzie spokojnie, ale nie, trzy noce wystarcza, uciekam. Ruszam w droge do Djenné, miasta nad rzeka Bani, slynnego z powodu fantastycznego meczetu oraz poniedzialkowego targu. Oczywiscie decyduje sie dotrzec tam polnymi sciezkami, a nie wygodna, acz nudna szosa. Trzymam sie poludniowego brzegu Nigru, po jakichs 170 km trzeba bedzie odbic na poludnie. Tym razem nie znam trasy zupelnie, na moich mapach za bardzo polegac tu nie moge, ale szacuje, ze pewnie zejdzie mi ze trzy dni. Znow mijam ciekawe wioski, a w nich coraz to ciekawsze meczety, bedace jakby miniaturkami slynnego meczetu w Djenne, ktorego wizerunek znam juz z pocztowek.
Bliskosc rzeki jest kuszaca, chetnie bym sie wykapal. Trzymam sie sciezek blisko brzegu, pod koniec dnia zaczynam sie rozgladac za miejscem na nocleg. Nie jest latwo, bo co chwile wioska, a ja szukam cichego miejsca, tylko dla siebie. Yvette zawsze noce na trasie spedzala w wioskach, nigdy nie bylo z tym problemu, ludzie chetnie udostepniali jej miesce w swoim obejsciu na rozbicie namiotu. Mnie taka perspektywa krepuje, nie mam ochoty spedzac calego wieczoru z lokalna rodzinka. Wszyscy tu sa mili i serdeczni, ale co wolnosc to wolnosc.
Dlugo nie moge sie zdecydowac na odpowiednie miejsce, w koncu przedzieram sie do bardziej niedostepnego brzegu, jest calkiem niezle, ale na kapiel sie nie decyduje. Brzeg gliniasty, woda metnawa, po powierzchni plywaja kepki traw... Nie tym razem. Za to na kolacje bedzie ryz z bananami. Pisalem juz o tym? Takie moje ulubione danie, z dodatkiem cukru i mleka w proszku. A tak przy okazji moze maly konkurs kulinarny dla drogich czytelnikow mojego bloga: poprosze Was o przeslanie w komentarzach do tego postu przepisu na potrawe, ktora moglbym przyrzadzic sobie w polowych warunkach. Przepis, ktory spodoba mi sie najbardziej wciele w czyn w jakims egzotycznym miejscu, oraz udokumentuje fotograficznie.
Noc spedzam na zewnatrz, nie wchodze do namiotu. Jest cieplo, przyjemnie, komarow brak, mimo bliskosci wody.
Kolejny dzien znow pod znakiem pieknych drzew i polnych traktow. Od wioski do wioski. Pytam o droge, do Djenné, oj, wszyscy z niedowierzaniem usmiechaja sie i kreca glowami, chcac powiedziec: to przeciez strasznie daleko!
Z braku chleba, na obiad gotuje sobie makaron. Gdy juz koncze jesc, ciekawski tubylec podjezdza do mnie rowerem zaladowanym wielka fura galezi z zielonymi liscmi. Dogadujemy sie nawet co nie co. Na widok mojej mocno osmalonej menazki, pokazuje, ze to niedobrze, bieze ja i pedzi co sil w nogach do malej polnej studzienki, jakies 100m dalej. Po pieciu minutach przybiega usmiechniety z wyczyszczonym garnkiem. Musial natrudzic sie mocno, wiem, bo sam probowalem ja wyczyscic, ale szlo mi tak ciezko, ze dalem sobie spokoj. W menazce przyniosj jeszcze wode, napilismy sie wspolnie. Czym by tu sie odwdzieczyc? Co by tu mu dac? Jedyne co mi przychodzi do glowy, to woreczek z resztka daktyli. Dlugo wzbrania sie, zanim z usmiechem pelnym wdziecznosci w koncu przyjmuje drobny prezent. Zaprasza mnie do swojej wioski, dobra, jedziemy, to po drodze. Ladujemy w jego zagrodzie, nie ma nikogo. Pokazuje mi zdjecia, rodzinne, oraz z wycieczki do Lagos, na mecz pilkarski. Na koniec, gdy postanawiam go opuscic, wyciaga z kornika trzy swieze jajka i wciska mi je do sakwy...
Nie wiem czy jade dobrze, odbilem juz od rzeki spory kawalek, kieruje sie jedynie stronami swiata, bowiem droga rozwidla sie i krzyzuje z innymi w nieskonczonosc. O droge pytam w kazdej wiosce. Pytam takze o chleb, ktorego nigdzie nie moge dostac. W koncu w pewnej nieco wiekszej miejscowosci, oswieca mnie zandarm na posterunku zandarmerii: tu nie ma chleba, bo tu sie chleba nie je. Tu sie je fru-fru. A fru fru to jest to - pokazuje mi miseczke z moimi ulubionymi poczkami smazonymi na glebokim tluszczu. Tak wiec juz po chwili udaje mi sie zakupic spory woreczek fru fru, w odmianie z cebulka i przyrawami. Nie, nie w sklepie, tylko u pewnej gospodyni, wszyscy tu u niej kupuja.
Kolejny nocleg w buszu, kolejny goracy dzien, docieram do czerwonej szutrowki, musi, ze to juz blisko. Po drodze w jednej z wiosek trafiam na dzien tagowy. W kazdej z wiekszych wiosek raz w tygodniu odbywa sie targ, wtedy miejscowosc przeistacza sie z sennej wioski w tetniace zyciem kolorowe widowisko. Mozna wtedy kupic wszystko, takze najesc sie do syta, z czego skwapliwie korzystam. Do Djenné juz tylko 20 km prosta szutrowka, to przezornie decyduje sie spedzic noc przed dotarciem do miasta, tak lepiej, bo przed poludniem na szukanie hotelu mam czas i sily, i oszczedzam na noclegu. Jednak w miare zblizania sie do miasta o zaciszne miejsce jest coraz trudniej, a do zachodu slonca tuz tuz. W koncu odbijam pierwsza sciezka w prawo na puste pole, gdzies musze w koncu dojechac. I dojezdzam - do rzeki. Czyzby to byla Bani nad ktora lezy Djenné? Nie wiem, nie wazne, wazne, zeby sie wykapac. Do nurtu dzieli mnie jednak spory kawalek grzezawiska. Klade rower na trawie, podwijam nogawki, zaciskam mocniej rzepy moich sandalow i ostroznie posuwam sie naprzod. Nie, robi sie za gleboko. Sprobuje kawalek dalej, po prawej stronie. Tez nie. Nic z tego, po pol godzinie szukania drogi do wody poddaje sie. I tym razem kapieli nie bedzie.

Rankiem, zgodnie z planem, docieram do Djenné. Urzeka mnie natychmiast Miasto lezy na polwyspie, niemal z kazdej strony okala je rzeka Bani. Okazuje sie, ze nie tylko meczet, ale i cale Djenné zbudowane jest w jednolitym charakterystycznym stylu, ktory kojarzy mi sie z bajka o Barbapapie czy jakos tak… Miasto jest niewielkie, wszedzie blisko, ale w labiryncie waskich uliczek latwo sie zgubic. Gubie sie bez przerwy, ale to niewazne, korzystaja na tym zdjecia. Pierwszego wieczoru poznaje dwoch Hiszpanow, w zasadzie Baskow – Luis’a i Victora. Przyjechali ze swoimi rowerami do Senegalu, ale przyznaja, ze wiekszosc trasy pokonali lokalnymi srodkami transportu – brak czasu i wysokie temperatury. Jakos z Hiszpanami zawsze rozmowa mi sie klei. Najpierw rozmawiamy o afrykanskiej rzeczywistosci, ze smutkiem diagnozujemy lokalne problemy, zgodnie stwierdzamy, ze zadne srodki finansowe nie pomoga rozwojowi tego kontynentu. Pomoc Afryce to temat rzeka, nikt nie ma gotowej recepty, przepasc mentalna jaka nas dzieli od mieszkancow Czarnego Ladu pochlonie i zmarnotrawi kazde pieniadze. Edukacja i jeszcze raz edukacja – tylko to ma sens – znow jestesmy zgodni. Pozniej rozmowa przenosi sie na Stary Kontynent, do Polski, do Hiszpanii, poznajemy siebie, okazuje sie, ze mamy podone gusta, zainteresowania. Luis jest architektem wnetrz, obecnie projektuje nowy image hiszpanskiej sieci ksiegarni. Z kolei Victor jest artsta-malarzem, na duzych plaszczyznach sciennych tworzy niezwykle realistyczne obrazy, bedace iluzja rzeczywistosci. Oto link do jego strony : http://www.victorgoikoetxea.com/

Bamako (27 stycznia 2009)

2009-01-22T10:25:00.000-08:00

Spiecie
Jeszcze tego samego wieczoru, po fantastycznym doznaniu jakie moze sprawic prysznic po czterech dniach jazdy rowerem, wychodze sie rozejrzec. Spokojnie, z planem miasta, lokalizuje droge do Mission Catholique, trafiam bez wiekszego problemu. Tak, jutro tu sie przeprowadze. Naprzeciwko tego miejsca sa dwa malutkie bary, lokalne chlopaki po luzacku ubrene, pozdrawiaja, jeden z nich probuje nawiazac rozmowe. Niespecjalnie mam ochote na lokalne towarzystwo, ale ostatecznie ulegam, idziemy sie przejsc, pokazuje mi co gdzie jest, tak w ogolnym zarysie. A jakies dobre lokalne miejsca gdzie by mozna siasc przy piwku? Tak, owszem, w tamta strone. Ostroznie sie przed nim odkrywam, bo wystarczylo, ze wspomnialem, ze robie zdjecia, a juz byl gotow organizowac mi modelki: bo wiesz, ja tu znam troche ladnych dziewczyn, nie wszystkie chca pozowac, trzeba umiec sie obrocic. Dobra, nie brnijmy dalej w ten temat, bo takie posrednictwo to spore zagrozenie dla mojego portfela. Idziemy dalej. Trzebac przedostac sie na druga strone rzeki, przez dlugi most. Omar proponuje podjechac busem, ile kosztuje? Taniutko, 100 CFA. No to zatrzymujemy jeden z malych zielonych busikow. Mam monete 200 CFA, pobierajacy oplate po wymianie porozumiewawcego spojrzenia z Omarem nie decyduje sie wydac reszty. No trudno, mysle sobie, ale to pierwsza i ostatnia rzecz jaka place za niego. Wysiadamy, przechodzimy na druga strone ulicy, mijamy jakas duza nowoczesna knajpe z napisem Patisserie, a je nie zwyklem przechodzic obojetnie obok takich miejsc. To Amandine, miejsce prowadzone przez Libanczykow – wyjasnia Omar, przy czym jego ton glosu zdradza pewna pogarde wzgledem knajpy. Ale nie ma wyjscia, jesli nadal chce mi towarzyszyc. Mowie mu jasno, ze jesli nie chce, to nie musi, nie poradze sobie. Nie nie, ok, jesli chcesz tu cos zjesc, to nie ma problemu. Chce. Po dlugim namysle nad szklana lada, wybieram ostatecznie dwa ciacha, po czym siadamy przy stoliku. Otlumaniajaco pyszne! Podchodzi kelner, ja juz nic wiecej nie chce. Z Omarem rozmawiaja chwilke w ich jezyku, po czym kelner po chwili przynosi mu szklanke zimnej wody. Nie proponuje mojemu przewodnikowi nic do picia ani jedzenia, chce od samego poczatku zaznaczyc jakie sa zasady jego towarzyszenia. Wystarczy, ze zaplacilem za busa. Nie zamierzam byc sponsorem jego wieczoru. Gadka powoli przestaje sie kleic, nie zalezy mi na tym specjalnie. Omar po chwili milczenia:

- Mam prosbe, pozyczylbys mi do jutra 2000 CFA?

- Wybacz, ale nie pozyczam. Omar nieco zaklopotany, ale brnie dalej:

- Wiesz, to tylko pozyczka, jutro rano Ci oddam, nie obawiaj sie. Po prostu nie wzialem z domu wystarczajacej ilosci pieniedzy, nie planowalem wyjscia.

- Tak, rozumiem, ale to nie jest kwestia zaufania, tylko zasad. Dobrze Ci z oczu patrzy, milo nam sie rozmawia, ale to nie powod, zeby pozyczac pieniadze. Nie tak zaczynam znajomosci.

- Dobrze, to w takim razie zaplac mi za moj transport z powrotem, do domu.

Powiedzial to powaznym spokojnym glosem, bez najmniejszych skrupolow. Tego juz za wiele, burze sie w sobie, ale staram sie byc rownie spokojny:

- A niby z jakiej racji??? Wystarczy, ze zaplacilem za ciebie za autobus w ta strone.

- Masz, wez sobie – kladzie na stol stu-frankowa monete. Odsuwam ja z powrotem w jego strone:

- Nie, ok, przyprowadziles mnie tutaj, nie ma problemu, zatrzymaj je.

Moneta robi kilka kursow po blacie stolika.

- Moj koszt transportu do domu to 1000 CFA. Dasz mi i sobie ide, jestesmy kwita. Co za spokoj w jego glosie! Irytujacy!

- Stary, nie umawialismy sie, ze to bedzie wieczor sponsorowany. Jezeli oczekiwales pieniedzy za swoje towarzystwo, to trzeba bylo uprzedzic na poczatku.

- Tak, tak, uprzedzic - (...) – tu pada slowo rymujace sie z francuskim „uprzedzic”, ktorego niestety nie rozumiem, ale ewidentnie stanowi jakies powiedzonko.

- Tak, uprzedzic, takie sa zasady – jestem juz wsciekly nie na zarty, trace przyjemnosc z jedzenia pysznych ciastek.

- Jakie zasady? Jestesmy w Afryce, tu zasady sa inne. Dla mnie od poczatku to bylo oczywiste, ze jak idziemy razem, to za mnie pacisz. Jestem Twoim przewodnikiem.

- A niby skad ja mialbym o tym wiedziec???

- To sie przeciez czuje, mam do czynienia z bialymi od lat, zawsze to sie tak odbywa, dla nich to jest oczywiste. Takie sa tu zasady.

- Oj, to chyba nie mamy takich samych zasad. Ale prawo zdaje sie ze stoi po mojej stronie. - Nie, tutaj prawo stoi po mojej stronie. Dajesz mi 1000 frankow i dowidzenia.

- Czyzby?! To moze policja niech rozstrzygnie ten spor? – uderzam z ciezkiego dziala.

- Nie ma problemu, posterunek jest tu, niedaleko. To ci dopiero mila pogawedka, zepsul mi caly wieczor! Jak mam sie od niego uwolnic... Po chwili namyslu:

- Dobra, zaprowadz mnie do tej Twojej ulubionej knajpy, proponuje wspolne piwo.

- Dobra, chodzmy – szybko przystaje na propozycje, po czym wstajac dyskretnie bierze ze stolu swoja stufrankowa monete. Ten pomysl okazal sie najlepszym rozwiazaniem konfliktu. Faktycznie, zaprowadzil mnie do niezlego miejsca. Bawia sie tu Malijczycy, piwo jest niedrogie, jestesmy kwita.

Miasto

Bamako to prawdziwe duze miasto, przynajmniej w zestawieniu z Nouakchott. Jest tu swoisty klimat, troche pokolonialnej architektury, skwery, wielkie drzewa. No i chodniki sa. Musze przyznac, ze uklad ulic w centrum w ogole nie ulatwia poruszania sie po tym miescie. Pod katem prostym krzyzuja sie tylko mniejsze uliczki, a te glowne, czyli asfaltowe, tna je po skosie. Gubie sie za kazdym razem gdy probuje skrocic sobie droge. A majac na uwadze moja „legendarna” orientacja w terenie, na temat ktorej po Poznaniu kraza liczne anegdoty, trace sporo czasu na odnajdywaniu wlasciwej ulicy. Co prawda udaje mi sie dzieki temu odkrywac ciekawe miejsca, ale coz z tego, skoro pozniej nie jestem w stanie do nich trafic. Staram sie wiec poruszac wylacznie glownymi asfaltowkami.
Na ulicach Bamako oczywiscie jest brudno i czesto smierdzi. Ale gdyby zalezalo mi przede wszystkim na czystosci, to pojechalbym do Szwajcarii.

Ruch uliczny
w Bamako to osobne zagadnienie. Dla nowoprzybylego turysty, pierwszym wrazeniem moze byc ogolny chaos, brak respektowania jakichkolwiek przepisow ruchu drogowego, smiertelne zagrozenie dla pieszego. Ale jesli zaakceptujemy pewna zasade, zgodnie z ktora pieszy tu nigdy nie ma pierszenstwa, to z czasem bedziemy mogli calkiem sprawnie i bezstresowo poruszac sie po tej afrykanskiej stolicy. Wcale nie jest tak, ze tutejsi kierowcy sa mniej ostrozni, ze jezdza jak szaleni. Przeciwnie, wieksza „swoboda” na drodze, wymusza u kierowcow aut i niezwykle licznych motocykli i skuterow, kierowanie sie zasada ograniczonego zaufania. Kazdy ma oczy dookola glowy, kierowcy tylko pozornie sa nieuwazni, tak naprawde mysle ze maja swietnie rozwiniete wyczucie odleglosci, predkosci, czasu hamowania. To samo dotyczy pieszych. Czasem trzeba przejsc na druga strone ruchliwej dwupasmowki, nie zawsze jest przejscie. Taka operacja wymaga swego rodzaju wyczucia odleglosci, predkosci nadjezdzajacych aut, a jesli z tymi szacunkami nie przeginamy, to nikt na ruchliwej szosie nas nie obtrabi. Klaksonu tu sie uzywa w innym celu, to powszechne narzedzie komunikacji na drodze. Kierowcy zoltych taksowek trabiac na pieszych, zadaja im tym samym pytanie, czy nie zechcieliby skorzystac z ich uslug. Z kolei skutery trabia na okraglo, chcac tym samym zaznaczyc swoja obecnosc na drodze.

Do przemieszczania sie po miescie chetnie korzystam z niewielkich zielonych busow. Jest ich tu cale mnostwo, jezdza na stalych trasach, to najtanszy transport. Oprocz kierowcy, kazdy bus ma swojego „kierownika”, ktory pelni funkcje naganiacza i kasjera zarazem. Stojac na krawedzi otwartych bocznych drzwi, glosno nawoluje przechodniow, wykrzykujac nazwe dzielnicy, do ktorej jedzie. Wystarczy lekko uniesc reke w jego kierunku, zeby bus sie zatrzymal. Kierownik dba o to, aby do busu mogla wejsc mozliwie jaknajwieksza liczba osob. W tym celu kaze przesuwac sie pasazerom siedzacym na laweczkach ustawionych w prostokat przy czterech sciankach busa. Bus jest pelen dopiero wtedy, gdy scisk miedzy pasazerami jest taki, ze nie wcisnie sie nawet male dziecko. Ale za to nikt nie stoi, kazdy ma miejsce siedzace. W pewnej chwili kierownik zaczyna zbierac pieniadze od pasazerow. Kazdy pokolei daje monete lub banknot, reszta wyplacana jest kazdemu z osobna, ale dopiero po zebraniu pieniedzy od wszystkich. W ten sposob kierownik ma czym wydawac. W zgielku panujacym na ulicach Bamako, najlepszym sposobem na komunikowanie sie pomiedzy kierownikiem a kierowca jest walenie otwarta dlonia w karoserie busa. Sa miejsca, gdzie busy rozpoczynaja swoja trase, takie mini-dworce. To tam panuje najwiekszy halas, i pozorny balagan. Naganiacze busow przekrzykuja sie wzajemnie zachecajac ludzi do wsiadania, a gdy rusza kilka busow jednoczesnie, rozlega sie jednen wielki huk uderzen naganiaczy, ktorzy wskakuja do sych busow dopiero niemal w ich pelnym biegu.

Busy kursuja od wczesnego ranka do polnocy. Potem skazany jestem na zolte taksowki. W Nouakchott z taksowkami bylo zabawnie, bo nie mialy zadnych oznaczen. Ale wystarczylo przyjac, ze taksowkami sa wszystkie pieciodrzwiowe auta osobowe, z wyjatkiem tych zupelnie nowych. Rundka po miescie kosztowala 3-4 zl, ale gdy jezdzilem z Fadelem, ten twierdzil, ze to zdzierstwo, ze to cena dla bialego, wiec gdy jezdzilismy razem, wyklocal sie zawsze do skutku, przez co placilismy 2-3 zl. Tu ceny taksowek sa istotnie wyzsze, zaczynaja sie od ok. 7 zl, a za kurs noca z odleglej knajpy do hotelu trzeba zaplacic i 15 zl. Przy czym dla bialego na dzien dobry cena jest ok. 30% wyzsza, wiec kazde skorzystanie z taksowki poprzedzone jest krotkimi negocjacjami. Czesto mi sie zdarza, ze kierowca, kiedy slyszy nazwe miejsca dokad chce jechac przytakuje glowa, a potem okazuje sie, ze nie wie gdzie to jest i tracimy czas na pytanie sie przechodniow o droge. Zdarza sie takze, ze gdy bladzimy zbyt dlugo, kierowca na koniec zada wiekszej sumy, niz to bylo ustalone na poczatku, ot, w ramach rekompensaty za stracony czas...

Egzotyka
W Bamako zewszad otacza mnie inny swiat. Wszystko co zwraca tu moja uwage, co intryguje, co mnie pociaga, to egzotyka, czyli innosc, to, czego u nas nie ma, co jest inne, odmienne, a na pierwszy rzut oka odmienne jest tu wszystko. To inny swiat. Egzotyczny. Pojecie to jest bardzo wzgledne, dla nich, dla mieszkancow Afryki, dla setek milionow ludzi, to zwykla codziennosc, nic szczegolnego.
Ale dla mnie spacer uliczka handlowa, przejzdzka busem w godzinach szczytu, czy sniadanie w ulicznej gar-kuchni, to zrodla niezwykle silnych doznan estetycznych. Niemal kazda twarz swietnie nadaje sie do zdjecia. W busie siedza ciasno obok siebie ludzie egzotycznie poubierani, doskonale typy, kazdy rozny, kazdy doskonale afrykanski. Patrze na nich, zachwycam sie rysami twarzy, kolorami strojow, roznorodnoscia okryc glowy. W takich chwilach chcialbym natychmiast wszystkich sfotografowac, uwiecznic, podzielic sie z „moim” swiatem tym co tu widze. Nie robie tego, nie umiem, cierpie, probuje sie z tym pogodzic, czerpac przyjemnosc z samej obserwacji. Zrobie piekne zdjecia baobabom.
Zazdroszcze ciemnoskorym tego, ze moga ubierac sie w stroje o pieknych soczystych barwach, zawsze do nich pasuja. Gdybym ja zalozyl krwiscie czerwony t-shirt, to bym po prostu w nim zniknal.

Jedzenie
Jem czesto na ulicy, takich miejsc gdzie mozna zjesc tani i szybko jest bardzo duze, a koncentruja sie na przystankach i dworcach autobusowych. Mam takie ulubione miejsce na sniadanie, przy skrzyzowaniu, w okolicy targu. Siadam na drewnianej laweczce bez oparcia, zamawiam i czekam. Miejsce jest popularne wsrod miejscowych, wiec kucharz i szef garkuchni w jednej osobie musi dzialac szybko i sprawnie. Wszystko odbywa sie na moich oczach. Prawie wszystkie naczynia sa plastykowe lub metalowe, w ten sposob nic sie nie zbije. Wrzatkiem z termosu polewane sa kolorowe kubki, juz sa czyste, juz mozna je ponownie uzyc. Na sniadanie je sie tu najczesciej omlet, czyli jajecznice z cebula, na talezu, lub wlozona w bagietke. Z majonezem. Ta sama dlon wrzuca cebule na goracy olej jak i wydajereszte. Pije sie kawe z mlekiem. Ale troche inna: w wysokiej szklance laduje maciupenka lyzeczka rozpuszczalnej Nescafe, ktora zalewa sie wrzatkiem z termosu do ok. 2/3 szklanki. Nastepnie do szklanki wlewa sie gesty i bardzo slodki koncentrat mleczny, do pelna. Teraz juz tylko kilkadziesiat energicznych ruchow lyzeczka i kawa gotowa. Lubie ja, choc czesto prosze o wiecej kawy w kawie.
Najpopularniejszym tutejszym daniem jest ryz z sosem z kawalkami miesa lub ryby. Miejscowi jedza to reka, ale na zyczenie zawsze znajdzie sie lyzka lub widelec. Chleb w Bamako to bagietki-giganty, sa bardzo lekkie, srednio mi smakuja. Zajadam sie za to owocami mango, maja w sobie cos narkotycznego...

Oazy luksusu
Tu w duzym miescie, sa takze miejsca luksusowe, to prowadzone glownie przez Libanczykow rastauracje, nocne kluby, supermarkety z artykulami z Europy. Mam takie jedno ulubione miejsce, to wspomniana juz wczesniej Amandine – dziajajaca cala dobe rerestauracjo-kawiarnia – przychodze tu niemal codziennie na pyszne patisserie – rozne wariacje na bazie francuskiego ciasta. Mozna tu zjesc takze popularne dania europejskie, chocby pizze. Nie jest tu tanio, ale tez nie koszmarnie drogo, ceny sa zblizone do tych w Polsce. Klientela to bogaci czarni oraz biali, ktorzy jednak nie wygladaja na turystow. To raczej Ci, ktorzy tu mieszkaja, pracuja, dyplomaci itd. Kelner rozsciela na stole arkusze papieru z menu, sluzace jednoczesnie za obrus. W naglowku reklamowy slogan: Odkryc Amandine to odkryc dobry smak. A pod spodem: NO STRESS .
Zeby sie dodatkowo odstresowac, postanawiam poluzowac ramy budzetowe na czas pobytu w Bamako.

Spotkania
W Bamako zmuszony jestem zostac troche dluzej, niz planowalem. Czekam na opony, ktore rodzice mi wyslali z Polski. Przez Mission Catholique przewijaja sie najrozniejsi ludzie.
Do Mission Catholique ktoregos dnia przyjechala Yvette, fajna babka w srednim wieku, Holenderka, cyklistka. Rowerem zwiedzila Senegal i Gambie, wlasnie wrocila z rundki po Mali. Za kilka dni wraca samolotem do domu. Jest artystka, bierze udzial w przedsiewzieciach teatralnych, zajmuje sie takze rzezba. Spedzamy razem troche czasu, zwiedzamy Musée National, „odkrywam” dla niej dobry smak Amandine. Ktoregos razu w Mission pojawil sie Richard, pewien rozmowny Amerykanin kolo 50-tki. Na poczatku myslalem, ze to jakis zakonnik, nosil bowiem taka marokanska tunike z kapturem, jak sie okazalo, kupiona w Marrakeszu. Richard mowi chetnie i duzo, znakomicie porusza sie w tematyce swiatowej kultury, historii, geografii, a nade wszystko zna sie na kuchni. Pracuje jako kucharz na statkach.

Siedzimy w kilkuosobowym towarzystwie na ganku, Richard saczy drinka z jak sie wyrazil „podlej jakosci” ginem, ktorym czestuje Yvette dolewajac go do jej szklanki z cola. Ta chetnie na to przystaje, za chwile ma zamiar sie polozyc i przespac ze dwie godzinki przed podroza, po polnocy rusza na lotnisko. Mloda Greczynka zajada sie mango. Richard twierdzi, ze jest ok 5 gatunkow tego owocu, a jemu najbardziej smakuja (tu pada zapomniana przeze mnie nazwa), czyli te male czerwone, co rosna na Madakaskarze.
Opuszczam towarzystwo, jade na koncert plenerowy nad rzeka. To festival de marionettes, oprocz dwoch scen z malijska muzyka na zywo, sa takze kramy z rekodzielem i innymi pamiatkami. Sporo malijskiej mlodziezy, zywo reaguja na znane sobie rytmy. Jest tez sporo bialych turystow. Przy kramie prowadzonym przez wyluzowanych rastow dostrzegam znajoma twarz. To Nejad! Co za niespodzianka! Witamy sie serdecznie, okazuje sie, ze sa razem z Tony'm i Valerie w pobliskiej Auberge, idziemy sie z nimi przywitac. Wszyscy jestesmy zachwyceni ponownym spotkaniem, opowiadamy sobie co i jak. Tony i Valerie jutro wracaja do domu, sprzedali swoje auto, kupili bilet lotniczy z Bmako, Nejad zostaje tu jeszcze kilka dni i rusza do Segou. Spedzamy przmily wieczor, przed polnoca wracam do siebie. Przy stoliku siedzi juz tylko Ivette i Richard.
- I jak, przespalas sie?
- A wiesz, nie za bardzo, caly czas myslalam, czy wszystko spakowalam, czy aby o czyms nie zapomnialam. Za pol godziny przyjezda taksowka.
- Zaczekasz ze mna, zeby pomoc zaladowac moj rower na samochod?
- Pewnie.
Richard, ktory do tej pory milczal, w tym momencie uniosl glowe i oswiadczyl:
- Wizy sa bardzo drogie!
Dopiero teraz spostrzeglem, jak bardzo jest pijany. Wobec braku zainteresowania z naszej strony tematem wiz, w koncu przechodzi na inny. Ze Stany zjednoczone nigdy nie kolonizowaly zadnego kraju. Nigdy. Swoje slowa podresla teatralna mimika, stasujac dlugie pauzy, akcentujac koncowki fraz stanowczym, nieznoszacym sprzeciwu spojrzeniem. Protestujemy, bo przeciez Amerykanie kolonizowali Indian...
- Mowicie o Indiach....?! To przeciez Anglicy! Patrzy chwile bez slowa na Ivette, ta powtarza, zechodzi o Indian, a nie Hindusow, co w angielskim nie jest latwe do rozroznienia. Tym bardziej dla pijanego w trabe Richarda.
- Nigdy nikogo nie kolonizowalismy, nigdy.
Znow spoglada na Yvette i triumfalnie sylabizuje:
- H o l l a n d, N e t h e r l a n d....
Z trudem powstrzymuje smiech, opuszczam glowe, Ivette robi to samo. Richard wstaje, idzie do kuchni, po chwili wraca z pelna szklanka swojego ginu z tonikiem. Siada. Jego mocno zmeczone oczy odmawiaja posluszenstwa, Richard walczy z zamykajacymi sie powiekami rozpaczliwie unoszac brwi. W koncu kapituluje i opuszcza glowe nad swoja szklanke.
Chwila wytchnienia, kontynuujemy rozmowe z Yvette, ze za parenascie godzin znajdzie sie w innym swiecie, gdzie jest zimno, ze wpadnie w rytm codziennych zajec itd. W pewnym momencie Richard zywo unosi glowe, widac, ze ma cos nowego do powiedzenia:
- Mialem plan, zeby zwiedzic Afryke Zachodnia, pojezdzic tu i tam. Ale cos wam powiem. Mam jeszcze taki maly sekretny plan. Pojade do Sierra Leone, pojdenad rzeke, i poszukam diamentow.
Ten temat juz dobrze znamy, o diamentach i w ogole o kamieniach szlachetnych Richard mowil cale popoludnie. Ale ten wyraznie jest przekonany, ze mowi nam o tym pierwszy raz. Unosi w gore wskazujacy palec:
- Byc moze, byyyyyc moze.... znajde piekny blyszczacy kamien, 100-karatowy diament...
Nie wytrzymuje, parskam smiechem, Yvette za mna.
- Nie wierzycie mi?! Pamietajcie, wiem co mowie. Rozmawiacie z dyplomowanym geologiem. G e o l o g i e m – powtarza powoli, co przy jego amerykanskim akcencie to slowo brzmi szczegolnie przeciagle.
- Sierra Leone to jedyne miejsce na ziemi gdzie diamenty czekaja, zeby je podniesc, tak...
Nie podnosze glowy, ze wszystkich sil staram sie zachowac powage, wiem, ze jezeli spojrzena Ivette, oboje znow parskniemy smiechem. Richard bierze w dlonie lezacy przed nim talez z obierkami mango i wykonujac nim zamaszysty ruch kontynuuje:
- Zwyczajnie pojde nad rzeke, i o tak, myjac talerz po sniadaniu, wyciagne z wody prawdziwy klejnot...
Oboje z Ivette placzemy ze smiechu.

Na ostatnie trzy noce przeprowadzam sie do auberge Nejada, zaluje, ze wczesniej tu nie trafilem. Lepiej i taniej niz w Mission Catholique. Nawet cieply prysznic mozna wziac (!). W niedziele spedzam niezapomniany wieczor, towarzystwo znakomite:
Kilkoro mlodych francuzow grajacych na gitarze i bebenkach, Andrianne i Melanie - dwie dziewczyny z Quebec'u, ktore poznalem kilka dni temu na jakims koncercie, dwoch Malijczykow, pracujacych w oberzy, Dmitrij - Rosjanin, ktory wlasnie przyjechal (przed wyjazdem z Europy zarezerwowal tu pokoj, ale na miejscu okazalo sie, ze nie ma juz wolnych pokoi, jest z lekka poirytowany), no i zgadnijcie kto? Cristian! Ten Cristian, z ktorym jechalismy razem w weglarce pociagiem w Mauretanii...! Wlasnie zakonczyl swoja podroz po Afryce, przejechal wszystkie te kraje do ktorych i ja sie wybieram, tyle, ze w odwrotnej kolejnosci. Zladowal w sasiednim hoteliku, wpadl tutaj sprawdzic, czy mozna cos zjesc i natknal sie na moj rower. Niezle, co?

Francuzi maja kilka litrow wina, przywiezli je w specjalnym zbiorniku, takim termoforze gumowym, smiejemy sie charakterystycznego akcentu z Quebec'u, kazdy starasie nasladowac Andrianne i Melanie, bawimy sie do poznej nocy.
Nazajutrz leniwe przedpoludnie na tarasie, robie wszystkim zdjecia portretowka.

La route de l'espoir (21-01-2009)

2009-01-17T03:03:00.000-08:00

czyli „droga nadzei” – tak nazywa sie 1200 km odcinek trasy laczacej Nouakchott ze stolica Mali – Bamako. Mam zamiar ja przebyc mozliwie jak najszybciej, chcialbym juz znalezc sie w innym kraju. Wyekwipowany wyruszam kolo dziewiatej, przedmiescia ciagna sie dosc dlugo, ale w koncu zabudowania sie koncza i otacza mnie pomaranczowa pustynia. Ten kolor wydm po obu stronach drogi jest niezwykly. Ale nie zatrzymuje sie na zdjecia, nie czuje sie najlepiej, to z powodu kilkudniowego przejedzenia. Mam nadzieje, ze w koncu zaczne spalac bezsensownie nagromadzony nadmiar pokarmu.

Droga temu sprzyja, choc daleki jestem od zachwytu. Gorka za gorka, stromy podjazd, stromy zjazd i znow podjazd. Za kazdym razem ludze sie nadzieja, ze to ostatni, ale gdzie tam, ciagna sie w nieskonczonosc. Ruch na tej trasie jest spory, najgorsze sa wielkie ciezarowki jadace z naprzeciwka – za kazdym razem funduja mi cios w postaci silnego podmuchu wiatru, chyba tak dla wzmocnienia „przyjemnosci”, bo wiatr i tak mi nie sprzyja. Jestem oslabiony, sam nie wiem, czy to z powodu obecnego wysilku, czy moze z przejedzenia. Ale cisne na pedaly, nie mam wyjscia, chce zrealizowac dzisiejszy plan i zrobic jakies 130 km.

Po poludniu przerwa, zatrzymuje sie po drodze w malej wiosce, przy sklepiku. Kupuje cos zimnego do picia, korzystam z plastikowej maty rozlozonej pod duza akacja. Po posilku mam ochote sie polozyc, moze nawet zdrzemnac. Nie wyspalem sie tej nocy, przepelniony brzuch nie dal mi tej przyjemnosci. Przykrywam sie polarem pomimo upalu, mam lekkie dreszcze. Po krotkim czasie, obok mnie zatrzymuje sie samochod, wysiada z niego dwoch miejscowych, podchodza do maty. Udaje, ze spie, nie mam ochoty z nikim rozmawiac. Obmywaja nogi woda z kanistra, wchodza na mate i zaczynaja modlitwe. No tak, to 14:30, czyli jedna z pieciu por modlitwy muzulmanow. Mata jest duza, a ja leze na jej brzegu, wiec nikt nikomu nie przeszkadza, leze wiec dalej. Musze przyznac, ze mieszkancy Mauretanii sa bardzo pobozni, przynajmniej w znaczeniu praktykujacy. Modla sie publicznie, traktujac modlitwe jako zwyczajne codzienne zajecie, a nie szczegolnie intymny obrzed. Czesto mozna zobaczyc, jak np. wlasciciel malego sklepiku rozsciela przed drzwiami maly dywanik i rozpoczyna modlitwe. Albo na poboczu drogi zatrzymuje sie samochod, wysiadaja z niego wszyscy pasazerowie, obmywaja stopy wada, a jak jej brak, to symbolicznie piaskiem i wspolnie zmawiaja modlitwe, kleczac przy tym, klaniajac sie i powstajac na przemian.

Modlitwa trwa niedlugo, dwojka mezczyzn wsiada do samochodu odjezdza. Ale natychmiast pojawia sie kolejny samochod, wysiada z niego pieciu ludzi, wszyscy na dywanik do modlitwy. Nie czuje sie komfortowa, ale wciaz udaje ze spie, moze przetrzymam ich wszystkich i potem bede mial spokoj. Ale po chwili zatrzymuje sie maly bus, z ktorego wysiada kilkanascie osob – kapituluje, zwijam sie z tad, jade dalej.

Znowu walka z podjazdami, jestem rozdrazniony, zly, ze wloke sie tak powoli, ze na pewno nie zrealizuje dzisiejszego planu. Trudno. Na domiar zlego dopada mnie tegie rozwolnienie. Tuz po zachodzie slonca mam juz serdecznie dosc, po 93 km rozbijam namiot przy drodze, na pomaranczowych wydmach. Nawet sie nie przebieram, nie czytam, nie robie notatek, zasypiam natychmiast. Biegunkowa noc, rano Dominik slabiutki, oby do Boutilimit, jeszcze ze 60 km. Niestety serii zjazdow i podjazdow ciag dalszy. Co ja tu robie? Po co mi to wszystko, nie chce mi sie. Nic mnie nie cieszy, wszystko drazni. Podejmuje decyzje o zabraniu sie lokalnym transportem, chocby do Kiffy, czyli jakies 450 km.

Decyzja nie jest latwa, bo w koncu jest to pewna istotna niekonsekwencja, wyprawa rowerem to rowerem. Ale z drugiej strony nie jestem tu przeciez za kare, nie musze nic nikomu udowadniac, i tak przez niecale dwa miesiace przejechalem 3700 km. Ta wyprawa ma mi sprawiac przyjemnosc, satysfakcje, a powoli staje sie meka. Juz od jakiegos czasu trace poczucie sensu tej przygody, nie mam z niej frajdy. Musze cos zmienic, przestac tak gonic, zrobic cos dla siebie. Prawda jest taka, ze mam juz dosc tego kraju, gdzie ani wyjsc nigdzie wieczorem nie za bardzo mozna, ani piwa zimnego sie napic. A mentalnosc mieszkancow krajow spod znaku polksiezyca juz dawno mi sie sprzykrzyla. Z kolei Sahara jest urokliwa, ale z nia troche zawalilem, trzeba bylo zaplanowac dluzszy pobyt w Tirjit, zamiast tluc sie do Ouedane, ale skad mialem wiedziec... eh... W kazdym razie musze cos zmienic w tej podrozy, bo przestala spelniac moje oczekiwania. Pierwszym krokiem niech bedzie podwozka.

W Boutilimit siadam na materacu pod daszkiem w przydroznej jadlodajni. Co za przyjemnosc, odpoczac, juz dalej nie jade. Waham sie, czy cos zjesc, w koncu zamawiam sam ryz, bez miesa. Jeden z tutejszych daje mi garsc herbaty, mowi, ze jak to zjem i popije woda, to mi przejdzie. Zobaczymy. O transport nietrudno, troche targowania i juz po chwili moj rower i sakwy laduja na dachu leciwego kombi, ktore stanowia tu podstawe lokalnego transportu. W bagazniku zamontowane sa dodatkowe siedzenia, wiec maksymalnie do auta wchodzi 10 osob (+kierowca). Siedze na przednim siedzeniu i tylko raz po raz musze je dzielic z innym pasazerem zabranym po drodze, wiec jak na afrykanskie warunki podroz iscie komfortowa. Odpoczywam, prostuje nogi w kolanach, przyjemne kolysanie auta upewnia mnie w slusznosci podjetej decyzji.

O ironio, za miastem koncza sie zjazdy i podjazdy, koncza sie wydmy, zmienia sie krajobraz. Pojawia sie bladozielona trawa, a wraz z nia stada krow. Patrze na to wszystko z niedowierzaniem. Wyglada na to, ze przejechalem najgorszy odcinek, a w Boutilimit konczy sie Sahara, a zaczyna sawanna...

Robi sie wieczor, w koncu noc, spedzamy pol godziny na punkcie kontrolnym, najwidoczniej cos nie tak z papierami kierowcy. Ten po krotkiej klotni z zandarmami, rozklada na ziemi kocyk i wykorzystuje czas na modlitwe. Wszyscy pasazerowie przesiadaja sie do innego auta, ja zostaje, nie chce mi sie przeladowywac mojego bagazu. W koncu odjezdzamy, ale dojechawzsy do najblizszej miejscowosci, kierowca mi komunikuje, ze on dalej nie jedzie, bo mu sie nie oplaca, bo jestem jedynym pasazerem. Ewidentnie chce mnie naciagnac na kase. Ale mi sie nie spieszy, mowie, ze nie ma sprawy, przeczekam noc w jego aucie i rano jak zbiezemy pasazerow, pojedziemy dalej. Skapitulowal, pojechalismy dalej. Kaze sie wysadzic 10 km przed miastem, zanocuje w namiocie, rano bede w miescie, zrobie zakupy i pojade dalej.

Z Kiffy do Ayoune mam 210 km, a potem droga odbija na poludnie prosto do Mali, w sumie ok. 450 km Nioro - pierwszego malijskiego miasteczka. Nie wiem ile mi to zajmie, nie przejmuje sie tym juz tak bardzo, mam spory zapas czasu. A droga prowadzi przez calkiem ciekawa okolice, i co wazne, jest dosc plaska. Wioska za wioska, z zaopatrzeniem nie ma problemu. Gdy tylko sie zatrzymuje, zbiagaja sie wszystkie dzieciaki z wioski, otaczaja mnie, ida ze mna od sklepiku do sklepiku. Ale w zamian za atrakcje, jaka im dostarczam swoim pojawieniem sie, kaze sobie napelnic swieza woda ze studni moje butelki i kanister. Z realizacja zamowienia nie ma najmniejszego problemu. Tego dnia dostrzegam drzewo o charakterystycznych kzstaltach – to baobab – moj pierwszy w zyciu zobaczony na wlasne oczy baobab! Juz wiem, ze drzewo to stanie sie obiektem moich najblizszych fotograficznych fascynacji...

Nie posuwam sie zbyt szybko, bo wiatr mi na to nie pozwala. Poza tym szosa na tym odcinku jest mocno popekana. Ale co mi tam, mam czas. Popoludniu robie sobie przerwe w jednej z mijanych wiosek. Nie jest to pora szczegolnej aktywnosci mieszkancow, ale znajduje jeden sklepik i siadam w garkuchni naprzeciwko niego, przy ktorej na macie, w cieniu odpoczywa gospodarz. Do jedzenia o tej porze nie ma nic, korzystam z wlasnego prowiantu. Pytam o herbate – tak prosze – podaje mi wszystko co trzeba, czyli czajniczek, paczke herbaty, cukier, wode, piecyk z weglami. Czyli mam sobie sam przyrzadzic. Zwazywszy na fakt, ze w miedzyczasie dosiadlo sie jeszcze dwoch innych tutejszych, zaintrygowanych moim przybyciem, zadanie robi sie lekko stresujace. No ale nic, biore sie za zaparzanie na tutejszy sposob, przelewam, mieszam itd. Gospodarz zacheca mnie, zebym wsypal wiecej herbaty, bo bedzie za slaba. Jest upal, z malego radyjka arabska muzyka, a raczej cos miedzy muzyka a melodeklamacja, byc moze modlitwa. Najadlem sie, napilem herbaty, odpoczalem. Chce zaplacic za herbate – nie, nie trzeba, bon voyage! To ci dopiero... Jednak nie wszyscy mnie tu traktuja jak worek z pieniedzmi.

Tuz za wioska podjazd, a na przeleczy ladne skalki. Mozna by wjechac miedzy nie, zanocowac w swietnym miejscu! Patrze na zegarek - jest jeszcze przed 16-a, kilometrow 70 raptem, jade dalej... ale nie przestaje myslec, co z moimi postanowieniami? lepszego miejsca na nocleg dzis moge nie znalezc. Zawracam, wbijam sie miedzy skaly, spod nog uciekaja jaszczurki, do szczelin skalnych czmychaja liczne swistaki, przestraszone moim przybyciem. Faktycznie miejsce znakomite, niedaleko drogi, a odizolowane, nikt mnie tu nie widzi. Piekny widok z gory na cala okolice, spokoj. Zostaje. Rozbijam namiot, latam detke.

Tak, niestety niemal kazdy zjazd z szosy konczy sie przebiciem detki, takie male kuleczki z kolcami, pelno ich w trawie na sawannie, niesposob uniknac. Jednak trzeba bedzie zamowic te opony z warstwa antybrzebiciowa, bo sie zamecze na tej sawannie. Tymczasem latek i kleju mam dosc, tak jak i czasu. Od Fadela dostalem taki specjalny gumowy worek na wode z wezykiem, co to sie go wklada do plecaka i sie pije przez gumowy wezyk. Na rowerze sprawdza sie srednio, ale teraz zawieszam go na drzewku i urzadzam sobie z niego prysznic – funkcjonuje znakomicie. Wieczor jest cieply, bezwietrzny, siedze sobie na karimacie przy skalce, syce sie barwami chmur jakie tworzy zachod slonca, odpoczywam, zdrowieje.

Kolejny dzien jest podobny, okolica calkiem ladna, duzo wiosek, pomiedzy nimi liczne drzewa akacji, pomiedzy nimi pasace sie krowy, kozy, owce, osly, nie brakuje takze wielbladow. Pod koniec dnia docieram do Tintane, nieco wiekszej miejscowosci, przejezdzam przez gwarne centrum. Asfalt Route do l'espoir zamienia sie tu w ceglasty piach, ledwie kola grzezna, musze kawalek popchac.

Tuz za miasteczkiem po lewej stronie drogi – jezioro! Spora niecka wodna, rozlewisko, dawno niewidziany przeze mnie widok. Stada bialych ptakow kraza dookola. Od wschodu rozlewisko ogranicza piekna, pomaranczowo-czarna skala. I znow zaswitala mi smiala mysl w glowie, czyz to nie swietne miejsce na nocleg? tylko ze dostac sie bezposrednio pod skale nie bedzie latwo, dzieli mnie kilkaset metrow niepewnego terenu, troche piachu, krzewow, ale sprobuje sie przedrzec. Nie jest latwo, pcham rower, ale w koncu docieram pod sama gore. O tak, polka skalna, niewysoko, wspinam sie, niezle miejsce, ale polke wienczy mala grota, skad dobiegaja glosne piski - zapewne nietoperzy, pewnie ich tu sporo, sprawdze sasiednia polke. O tak, tu jest spokojnie. Laduje sie na gore z calym dobytkiem, rozbijam namiot na skale niczym alpinista. Jest tu dosyc miejsca nawet na rozpalenie malego ogniska, bedzie kolacja na cieplo, a conajmniej herbata.

Rankiem, „pode mna” przechodza cale stada wielbladow, krow, owiec, gnane przez pasterzy w turbanach w strone zagrody z drugiej strony skaly. Jeden z pasterzy, bodaj najstarszy, lekko zgarbiony, podchodzi do mojej polki. Dzien dobry, zapraszam do nas na herbate, do zagrody – tu obok. Chetnie korzystam z zaproszenia. Okazuje sie, ze z drugiej strony skaly jest wielki ogrodzony teren, to pastwisko dla bydla, ktorego wlascicielem jest ten starszy tuareg, ktory mnie zaprosil. Oprowadza mnie po terenie, pokazuje zmarnowale drzewka palm daktylowych, to przez wode, ktorej poziom latem latem podniosl sie znacznie, wyrzadzajac liczne szkody. Siadamy w towarzystwie jeszcze kilku pasterzy-pomocnikow, pijemy herbate, klaruje im kim jestem i co tutaj robie. Porozumiewamy sie calkiem niezle, pomimo bariery jezykowej. Stary mowi, zebym wspial sie potem na skale i z gory zrobil zdjecia jego pastwiska, zeby je potem zamiescic w internecie. Niech sie ludzie na swiecie dowiedza o tym kawalku ziemi. Po powrocie ze skaly czestuja mnie mlekiem ze swiezo wydojonej owcy. Alez pyszne!

Ruszam w droge z nowymi silami. Z tad do Ayoune juz niedaleko, dojede jeszcze tego wieczoru, ale postanawiam zanocowac przed miastem, ta strategia sprawdza sie najlepiej. Moze uda sie znalezc jakas kafejke internetowa i poswiecic kilka godzin na napisanie posta. Jeszcze przed zachodem slonca, na przeleczy tuz przd miastem znow udaje mi sie znalezc swiete miejsce na nocleg. Tym razem to spore skupisko pieknych stromych skal i zaciszna dolina pomiedzy nimi. Nawet kawalek piasku, w sam raz na rozbicie namiotu. Alez mam szczescie do tych ostatnich noclegow, zdaje sie, ze Mauretania nie chce pozostawic zlego wrazenia po sobie i chce mnie na koniec troche dopiescic. Niech piesci.

Ksiezyc tej nocy pieknie oswietla cala moja dolinke, poprubuje troche z nocnymi zdjeciami. Chodze ze statywem to tu to tam, wspinam sie na wielki glaz niedaleko mojego namiotu. Tak, z tad widok jest swietny, do dziela! Zdjecia wychodza niezle, szkoda, ze moj Olympus ma ograniczenie czasu naswietlania do 1 min. Gwiazdy moglyby byc dlugimi krechami, a tak – wygladaja na lekko poruszone. Wyciagam Mamyie, tu niestety ograniczeniem jest brak wezyka, musze trzymac przycisk. Wytrzymuje 15 min, he, he... Potem, przed zasnieciem, ledwie daje rade cos napisac w notatniku - reka mi zesztywniala. A i tak nie wiem, czy cos wyjdzie z tego zdjecia, film 100 ISO, przeslona 16, to by trzeba ze dwie godziny naswietlac.

O poranku piekne slonce, kolor skal powalajacy. Zdjecia robia sie same. Troche mi zal opuszczac to miejsce. W Ayoune rozczarowanie - internet kiepski i skandalicznie drogi. Choc zajmuje mi to sporo czasu, to zalatwiam tylko najpilniejsza korespondencje. Po zrobieniu zapasow spozywczych ruszam w droge, na skrzyzowaniu upragnioniony drogowskaz z napisem „Kobeni - granica Mali”. Cieszy mnie to skrzyzowanie takze dlatego, ze od teraz jade prosto na poludnie, a to oznacza, ze koniec wiatru w twarz, powinien mi teraz lekko sprzyjac. I rzeczywiscie, totalna odmiana, ça change tout, jak mawial Thomas w takich chwilach. Mkne z usmiechem na twarzy po prostej szosie z naddzwiekowa predkoscia 25 km/h. Po obu stronach drogi coraz gesciejsza trawa, oczywiscie nie soczysto-zielona, lecz blado-zolta, ale to i tak spora odmiana jak dla mnie. Coraz wiecej drzew, liczne stada krow i owiec. Na nocleg decyduje sie zaszyc w sawannie, wjezdzam w busz, swiadomy niebezpieczenstwa jakie ten smialy czyn niesie ze soba dla moich detek. I tak musze przelozyc opony, bo ta tylna, ktora kupilem w Nouadhibou, jest juz bliska przetarcia sie. Trzeba ja dac na przod, do Bamako jakos powinna wytrzymac.

Grubo po zachodzie slonca, przy blasku ksiazyca, przygotowuje kolacje, ryz gotuje sie w menazce na rozrzarzonych kawalkach drewna. Coraz wyrazniej dobiegaja mnie dzwieki czyjejs rozmowy i pobekiwania owiec. Staralem sie wybrac miejsce mozliwie intymne, zdala od licznych zagrod, ale wyglada na to, ze nie do konca mi sie to udalo. Dzwieki staja sie coraz wyrazniejsze, slysze pogwizdywanie pasterza, a po chwili z pomiedzy drzew i krzewow wylania sie wielkie stado owiec, pedzone tylariera na szerokosci conajmniej 100 m. Oczywiscie moj obozik jest dokladnie na ich drodze. Owce na moj widok staja jak wryte, w koncu omijaja mnie z obu stron, z zaskoczonym pastezem na osiolku wymieniamy sie przyjaznym machnieciem reki oraz salemualeykum, i moge spokojnie dokonczyc krojenie cebuli.

Rano, gnam w strone granicy, to juz tylko 50 km. To ci dopiero granica – szlaban na beczkach, budka z gliny. Stempel w paszporcie i podjezdzam do podobnego szlabanu, tyle, ze z Malijska flaga powiewajaca na maszcie, no i budynek sluzby granicznej nieco bardziej okazaly. Przy wypelnianiu formularza przekroczenia granicy, celnik kaze mi wpisac numer seryjny ramy roweru. Dacie wiare?!

Potem pogawedka:
- Moze masz jakis drobny prezencik?
- Nie, nie mam, podrozuje rowerem, wszystko co mam jest mi potrzebne. Poza tym Polska to nie jest bogaty kraj...
- No ale chyba nie jest biedniejszy od Mali, prawda?
No tak, Mali figuruje na ostatnich miejscach listy najbiedniejszych panstw Swiata, trudno odmowic mu racji.
- Nie, ale tak jak wszedzie, sa ludzie bardziej zamozni i mniej, i calkiem biedni - kombinuje, jak tu wyjsc z sytuacji.
- Wiesz co, jak bym mial mozliwosc zamiany z toba na obywatelstwa, to nie zastanawialbym sie ani chwili.

Po tym stwierdzeniu nie pozostaje mi juz nic innego, jak tylko usmiechnac sie i pokiwac glowa ze zrozumieniem. Na koniec celnicy czestuja mnie zimna woda pakowana w foliowe woreczki, zdaje sie, ze u nas za komuny sprzedawano tak oranzade.

Dzis zamierzam dotrzec do Nioro – pierwszej wiekszej miejscowosci w tym kraju. Mijam pierwsze wioski, zaskakuje mnie oryginalny styl zabudowy. W Mauretanii wszystkie budynki w wioskach sprawialy wrazenie totalnej prowizorki, najczesciej namioty na masztach z galezi lub klockowate budyneczki, czesto pokryte falista blacha, a ogrodzenie stanowily galezie powbijane na sztorc w ziemie. Tu wszystko wyglada zupelnie inaczej – zarowno ogrodzenia jak i zabudowania mieszkalne zbudowane sa z ciemnej gliny, a wlasciwie z gliniastych cegiel pokrytych nastepnie gruba warstwa tej gliny, tworzac zaokraglone ksztalty. Cale wioski buduje sie tu w ten sposob, nadajac im bardzo ciekawy, niezwykle egzotyczny charakter.

Przy drodze raz po raz pojawiaja sie sadzawki, a w okol nich ludzie, najczesciej kolorowo poubierane kobiety z dziecmi, piora ubrania, ktore nastepnie wieszaja na okolicznych krzewach do wyschniecia. Na moj widok - tak jak i w Mauretanii – dzieciaki wybiegaja za mna na droge krzyczac bonjour, donnez moi cadeau (dzien dobry, daj mi prezent), a najczesciej w odwrotnej kolejnosci. Niestety takie sytuacje towarzysza mi od samego poczatku podrozy, czesto kilkadziesiat razy dziennie. Pol biedy, jezeli dzieci mowia to z usmiechem na ustach, traktowac to mozna jako zwyczajne pozdrowienie. Ale bardzo czesto dzieci takie sa agresywne, dra sie za mna w nieskonczonosc ze zloscia z glosie krzyczac cadeau! cadeau! cadeau! Gdy zdazalo mi sie czasem zatrzymac w mauretanskiej wiosce, otaczajace mnie dzieciaki mowily donnez moi i wskazywaly palcem a to na moj aparat, a to na rower, a to na polar przewieszony przez sakwe. Nie dotyczy to wylacznie dzieci. W Ayoune mialem jedna z wielu podobnych sytuacji. Zagadujacy mnie czlowiek, serdecznie witaja sie ze mna, pyta o samopoczucie, o moja podroz, po czym gdy widzi, ze juz chce odjezdzac, szybko proponuje, zebym mu cos dal. I to bez cienia skrupolow! Probuje go zawstydzic, tlumaczac, ze nie rozumiem, z jakiej racji mialbym mu cos dac, ot tak po prostu. On z kolei dziwi mi sie, ze widze w tej sytuacji cos niestosownego. To oczywiste, jestes bialy, z Europy, czyli jestes bogaty, no a jak jestes bogaty, to Cie nie ubedzie, jezeli cos mi dasz. No przeciez jestem mily dla Ciebie, rozmawia sie nam dobrze, jakis prezencik sie nalezy, moze byc np. telefon komorkowy, bo widzisz te nasze to chinszczyzna, beterie slabo trzymaja, przydalby mi sie jakis lepszy, wy w Europie macie telefony dobrej jakosci. Nie wiem skad bierze sie az taka roznica mentalna miedzy nami a nimi, ale jestem pewien, ze sa turysci, ktorzy po prostu rozdaja drobne prezenty psujac tym samym tych ludzi. Wsciekly jestem na nich. Przeciez tu nikt nie gloduje, kazdy ma co jesc, to nie nedzarze. Rozdawanie cukierkow dzieciom na ulicy to najgorsza rzecz jaka mozna zrobic. Postawa roszczeniowa wobec bialych staje sie przez to powszechna.

Ja dzieciakom na ich zaczepy odpowiadam jak echo – cadeau! cadeau! starajac sie uzywac identycznego tonu, z jakim oni to wypowiadaja. Czasem wiec wsciekle sie na nich wydre, to pomaga.

Popoludniu docieram wreszcie do Nioro, przejezdzam przez gwarne centrum, kolorowo, wesolo, podoba mi sie. Znajduje jedyny w miare niedrogi hotel, wszystko jest jak nalezy, ale cene mocno negocjuje, przesadaja troche. Przy hotelu bar z...... PIWEM!!! Ale spokojnie, spokojnie Dominiku, piwko nie zajac, najpierw inna przyjemnosc - prysznic. Uuuuuaaaaaa.... No, teraz na piwo. Ostatni raz to bylo jeszcze w Dakhli, w Saharze Zachodniej, czyli dobry miesiac temu. Po jednym malym ide do centrum. Na miekkich nogach. Obwachuje klimaty, ostroznie zagladam to tu, to tam, pytam o ceny, w koncu siadam w taniej jadlodajni, ryz z sosem i miesem, tanio i dosc smacznie, jem z plastikozej miseczki. Tak, nawet widelec dostalem na zyczenie. Tak jak i w innych punktach w miasteczku, wszyscy ogladaja transmisje meczu ligi hiszpanskiej. Ogladam i ja.

Po powrocie do hotelu spotykam trojke nowoprzybylych francuzow: pare Valerie i Tony'ego oraz Nejad'a, ktory podrozuje z nimi od jakiegos czasu, z pochodzenia jest Iranczykiem. Spedzamy wspolnie przyjemny wieczor, dzielac sie wrazeniami z podrozy. Valerie i Tony choc przyjechali tu samochodem, na codzien takze sa cyklistami. Jezdza tzw. velo-couchez. To taki „Harley” wsrod rowerow, siedzi sie bardzo nisko, w zasadzie niemal lezy. Pedaluje sie z nogami wyciagnietymi do przodu. Podobno swietnie sie sprawdza na dlugich trasach, bez podjazdow, jedzie sie szybciej i wygodniej niz klasycznym rowerem. Gorzej w miescie i w terenie.

Tony jest fotografem, robi swietne cz/b portrety. Fotografuje bardzo szerokim katem z bliska, na malej glebi ostrosci. Osiaga przez to obrazy bardzo dynamiczne, z ostroscia skupiona wylacznie na oczach, z pieknie rozmytym tlem. Do tych zdjec uzywa legendarnego Nikona FM2 ze szklem 20 mm/1.8, do portretow przymyka do 2.8-4.0. Ale wyciaga go niezbyt czesto, podczas podrozy trzaska wszystko jak leci malym kopaktowym cyfrakiem. Oto link do jego strony: http://www.tonymilani.com/.

Z Nioro do Bamako zostalo mi jeszcze kilka dobrych dni drogi. Z kazdym dniem jest coraz bardziej zielono, coraz wiecej drzew, rozne gatunki, pierwsze soczysto-zielone liscie, pojawiaja sie takze palmy kokosowe. Noce postanawiam spedzac pod baobabami. Mam slabosc do tych drzew, to milosc od pierwszego wejrzenia. Od kiedy pamietam, zawsze pociagaly mnie wielkie drzewa. Maja w sobie jakas tajemnicza moc, ktora mnie do nich przyciaga. Zima, nagie, samotnie stojace deby, tworza natychmiast majestatyczny pejzaz. Te baobaby, ktore tu widze, nieco mi te deby przypominaja. Nie maja lisci, nie wiem, moze sa w takim okresie wlasnie cyklu wegetacyjnego. W koncu jest zima. Ich pnie wydaja sie byc nieproporcjonalnie masywne w stosunku do swych krotkich konarow, ale to nadaje im pewien szczegolny urok. Przypominaja mi ilustracje w bajkach dla dzieci, na ktorych noca wielkie drzewa maja swoje twarze wmalowane w grube pnie. Gdy podchodze calkiem blisko, kora tego ombrzyma okazuje sie niezwykle gladka i delikatna, dosc jasna, pokryta delikatnymi plamkami. Mozna sie do niej np. przytulic... Podczas drogi do Bamako udaje mi sie spedzic dwie niezapomniane noce pod tymi czarodziejskimi drzewami.

(te dwa powyzej to juz nie baobaby)

Droga nadziei tu w Mali stanowi obwodnice dla wiosek, dlatego dobrze ich nie widac, a chcac zrobic zakupy, musze zjechac z drogi i... no wlasnie, troche sie obawiam, nie znam tych wiosek malijskich, nie wiem co w ni mnie czeka. Ale ryzyk-fizyk – zjezdzam do jednej z nich. Wjezdzam pomiedzy zabudowania, wszystkie zabudowania w konsekwentnym kolorze blota. Pytam o centrum - w prawo, tam jest rynek. Coz to za miejsce! Oszolamia mnie egzotyczna rzeczywistosc w ktorej sie znalazlem. Rynek to kolorowe targowisko, stragany przykryte dachem, tworza jedna calosc, platanine uliczek, dookola garkuchnie. Siadam w jednej z nich, zamawiam danie – ryz z sosem i kawalkiem ryby. Lyzka specjalnie dla mnie, inni jedza rekoma. Siedze i przygladam sie twarzom - istny tygiel. Rozne typy etniczne, mozna rozroznic ich conajmniej kilka. Niektorzy ubrani bardzo tradycyjnie, niczym z zupelnie innej epoki! Niedowiary... Czuje sie niepewnie, ale nikt mnie nie zaczepia, zerkaja ciekawsko tak jak i ja na nich. Smielej witaja sie ze mna i mnie pozdrawiaja ci ubrani nowoczesniej. Przechadzam sie po targu, jest tu wszystko, od sprzedawcow warzyw i owocow, po mini-zaklady szewskie, stare singerki pracuja tu naokraglo. Mozna tu kupic nawet opony do mojego roweru, zestawy latek do dentek. Tak, bo tu, motocykle i rowery sa bardzo popularne, nie mam pojecia dlaczego w Mauretanii w ogole ich nie bylo.

Do Bamako 160 km. Daleko, spokojnie mozna podzielic to na dwa dni, ale cos mnie ciagnie, zeby dotrzec tam jeszcze dzis. Jedzie sie niezle, chyba dam rade. Wieczorem krajobraz sie zmienia, czuc bliskosc wielkiego miasta. Robi sie ciemno, zakladam lampke na tyl. Jeszcze 30 km, jeszcze 20... Jade w ogluszajacym ciagu aut i motocykli, ale niewiele wolniej od nich, bo droga prowadzi caly czas w dol, czesto musze hamowac. Co chwile asfaltowe „spowalniacze”, musze uwazac, bo nie wszystkie jestem w stanie dostrzec. Gdy wjezdzam do miasta jest juz calkiem ciemno. Wiem, ze musze jechac prosto do pewnegoduzego rozwidlenia, a potem w prawo i pierwsza w lewo, a potem musze... zerknac na plan miasta w moim przewodniku, ktory jest na dnie tylnej sakwy... W prawo krecam bez problemu, ale potem w lewo nie ma szans, to jednokierunkowa, dziki ciag pojazdow porywa mnie ze soba. Zatrzymuje sie przy skwarze, pytam ludzi o Mission Catholique, tak brzmi nazwa miejsca mojego dzisiejszego noclegu. Kieruja mnie jedni w prawo, inni w lewo, w koncu dojezdzam pod jakis kosciol. Mam zatrzymuje sie, mam zamiar wyciagnac przwodnik, ale wlasnie parkuje samochod z jakimis francuskimi turystami, tak to tu, tu jest hotelik przy katedrze, a tam o. Le Blanc, dobry wieczor, zapraszam. W recepcji kanapa, piwko z lodowki, czekamy z francuzami na przydzial pokoi. Dostaje kluczyk - pokoj nr 7, a ile kosztuje? 6500 CFA??? Mialo byc 4000, to chyba jednak nie tu, ale juz trudno, jutro sie przeprowadze, dzis nie mam juz na nic sil...

Nouakchott

2009-01-16T09:45:00.000-08:00

Czas jechac do stolicy. Droga z Tirjit do Nouakchott to jakies 410 km gladkiej asfaltowej szosy, w dodatku z wiatrem w plecy. Chce dostac sie tam jak najszybciej, moze uda mi sie zdazyc przed pierwszym stycznia, bo potem jest weekend i juz nic nie zalatwie przez kolejne trzy dni. Najwazniejsza sprawa to wiza do Mali.

Przed poludniem jedzie sie bardzo dobrze. Po obu stronach szosy plaska przestrzen, podobnie jak na Saharze Zachodniej, z tym, ze po lewej stronie, jakies 500 m od drogi ciagnie sie pasmo jasnych wydm. Raz po raz mijam stado wielbladow, ktore na moj widok odrywaja sie od skubania suchych kepek krzewow i z zaciekawieniem podnosza glowy w moja strone, nieprzestajac przezuwac pokarmu. Z czasem kepki traw sa coraz rzadsze, tak jak i stada wielbladow. Jest plasko, sucho, ziemie pokrywaja juz tylko kamienie. I tu, na tej szczerej pustyni, odludziu zupelnym - spotkanie z rowerzysta. Wygladem w niczym nie przypomina twardego obiezyswiata - rozpieta biala koszula z kolnierzykiem, jasne szorty, zolto-niebieskie tenisowki, a calosc imagu wienczy beztroski slomkowy kapelusz. Jedzie tandemem, przyozdobionym roznymi maskotkami – na przednim blotniku kaczka ogrodowa, z tylu jakies pajaki i inne cuda. Oryginal do bolu. To przesympatyczny Francois, jedzie z Nouakchott do Ataru. Byl na konferencji naukowej, korzystajac z okazji zaplanowal 9-dniowy wypad wglab kraju. Polecam mu bardzo Tirjit.

Kolo jedenastej temperatura rozkreca sie na dobre, jest 32°C w cieniu. Pije wiecej wody, znacznie wiecej. Tego dnia wypilem niemal 6 litrow. Choc pedalujac do 18.00 udalo mi sie przejechac 160 km, to nastepnego dnia postanawiam zmienic taktyke jazdy. Kolo poludnia zrobie sobie przerwe i przeczekam najgorsze godziny upalu, za to od 16-ej pociagne do poznego wieczora. Ruszam z samego rana, jeszcze przed osma. Kolo 13-ej docieram do malej wioski, melinuje sie na stacji benzynowej. Pracownik sklepiku pozwala mi rozlozyc karimate w przedsionku, ale wkrotce cala ekipa stacji zaprasza mnie na herbate do wielkiej naczepy stojacej obok nieopodal. Wszyscy sa mocno rozleniwieni upalem, jedynie pewien mlody czarnoskory, ubrany inaczej niz wszyscy, zdradza oznaki zniecierpliwienia. Zagaduje mnie zywo, zaczynamy rozmawiac.

- Po co tu w ogole przyjezdzac, do tego afrykanskiego g...? Tu nic nie idzie zarobic, tyrasz na okraglo i masz tyle, co na jedzenie.

Sada jest imigrantem z Senegalu, juz od 9.00 czeka na pomoc ze swojej firmy transportowej z Nouakchott, jego ciezarowka sie zapsula sie i stoi niedaleko stad. Porozumiewa sie z towarzystwem ze stacji mieszanka francuskiego i lokalnego hassaniya. Raz po raz rzuca zartem w moja strone, ze problem z tymi ludzmi tutaj jest taki, ze nie idzie ich zrozumiec. Rozmawiamy o zyciu w Mauretanii. Takich jak on - emigrantow z Senegalu – jest tutaj wielu. Sa lepiej wyksztalceni od Mauretanczykow, a przynajmniej maja fach w reku. Dlatego stosunkowo latwo jest im znalezc prace. Pod stacje podjezdza luksusowe auto terenowe, przez uchylone okno nobliwy jegomosc zalatwia tankowanie z jednym z chlopakow na stacji.

– Kim sa ci bogaci ludzie tutaj? Skad maja pieniadze na takie auta? – pytam prowokacyjnie.

– To aparat wladzy, policja, wojskowi, urzednicy. To oni maja pieniadze w tym kraju, dziela je miedzy siebie.

I tak sobie gawedzimy, popijamy herbatke, upal powoli mija. W koncu czas na mnie. Dzis na pewno nie dojade do Nouakchott, ale byloby dobrze prwejechac tyle, zeby jutro zostalo nie wiecej jak godzina drogi. Wtedy zdaze przed poludniem pozalatwiac wzsystkie sprawy, czyli znalezc oberze, wybrac pieniadze z bankomatu i zlozyc wniosek wizowy w ambasadzie Mali.

Jade i jade, po dwoch godzinach jestem juz niezle zmeczony. Ale nic to, zostalo jeszcze z 50 km. Wiatr niestety przestaje pomagac, zmienia sie na boczny. Robi sie calkiem ciemno, zakladam lampke na tyl i moja czolowke, bez ktorej nic bym nie widzial przed soba. Odliczam kilometr za kilometrem. Po kolejnej godzinie mam juz serdecznie dosyc. Ale jechac trzeba, zaciskam zeby, jeszcze troszke, jeszcze godzinka, dasz rade. Daje rade, ale przestaje panowac nad rowerem, drza mi nogi, jade ostatkiem sil. Zmieniam cel, na jutro zostawiam sobie 35 a nie 25 km, nie jestem w stanie dalej jechac. Zjezdzam z szosy, wdrapuje sie na jasna wydme tuz przy drodze, tu rozbije namiot. Tego dnia przejechalem lacznie 215 km. To moj absolutny rekord...

Rankiem, zmeczony, docieram do miasta kolo 10-ej. Troche stresu z szukaniem bankomatu, mastercard nie przyjmuja, do mojej vizy niepamietam pinu. Dzwonie, zalatwiam, jest, pieniadze wybrane. Teraz oberza, Auberge des Amis, miala byc gdzies w poblizu Grand Mosquet, pytam, nie wiedza. Jeden starszy gosc chyba wie, ale nie ta nazwa, prowadzi mnie pod drzwi Auberge des Jeunes. No tak, to tu, pomylilem nazwy. Z otwartymi ramionami wita mnie Fadel, ten sam, ktory w Nouadhibou towarzyszyl ekipie filmowej, a ktory polecil mi to miejsce. Nareszcie jestes! wzsyscy juz tu byli, i Gregor i Jean Luc, i Daniel z Benjaminem (Bulgari i Anglik, mlode chopaki, spotkalismy ich w Chinguitti). Tylko Ciebie nie moglem sie doczekac. Zostawiam rower, biore taksowke do ambasady, wize odbieram niemal na poczekaniu. Ufff! Nareszcie moge odsapnac, odpoczac, zjesc cos po ludzku, stres szybko zamienia sie w blogostan.

Wieczorem Fadel zaprasza mnie do swojego pokoju, ktory dzieli z jednym z pracownikow oberzy, maja telewizor. Siadam wygodnie na materacu, osuwam sie coraz nizej, w reku puszka zimnej coli. Patrze w ekran jak zaczarowany. W TV5 oredzie noworoczne Sarkozy'ego. Jest mi cudownie, wsluchuje sie w kazde slowo, analizuje starannie wyrezyserowana mowe ciala prezydenta. Niemoge sie sam sobie nadziwic, jak mi teraz dobrze, tak po prostu lezec i patrzec w telewizor, nic nie musze, nic...

O samej stolicy Mauretanii trudno powiedziec cos interesujacego. Miasto nie ma jakiegokolwiek charakteru, stylu. Samo centrum jest przedziwne, budynki instytucji panstwowych oraz siedziby duzych firm sasiaduja z niska, nijaka zabudowa handlowa. Za to na kazdym kroku kafejka internetowa. Poza tym nieskonczona ilosc punktow ksero z artykulami biurowymi. Calkowity brak chodnikow, a gleboki piach po obu stronach wszystkich asfaltowych drog w miescie utrudnia kazdy spacer. Balagan i smieci az tak mi nie przeszkadzaja, to przeciez Afryka, ale nawet nie ma co fotografowac, totez zdjec nie robie prawie wcale.

Dnie spedzam na pisaniu posta, w przerwach jem. Duzo jem, za duzo. Pewnie troche z rozpedu, z przyzwyczajenia, bo pedalujac calymi dniami ma sie wilczy apetyt i kazdy posilek konczy sie dopiero wowczas, gdy czuje, ze juz wiecej w siebie nie zmieszcze. Trudno mi sie wyzwolic z tego przyzwyczajenia. Dodatkowo, przy braku innych rozrywek, jedzenie staje sie jedyna przyjemnoscia, tu w miescie jest bardziej roznorodne i latwiej dostepne niz na trasie. Chodze zatem z wiecznie wydetym brzuchem, zasypiam dziko nazarty, przez to zle sypiam. Ciagle sobie obiecuje, ze musze sie ograniczyc, ale slabo mi to wychodzi. To nalog.

Potrzebuje zrobic kilka drobnych zakupow, Fadel proponuje mi swoja pomoc, jest bezinteresowny, swietnie sie dogadujemy. Jedziemy do Cinquième („Piata”), to dzielnica imigrantow z Sengalu i Mali. Jest inaczej, gwarno, wesolo, jedno wielkie targowisko. Potrzebuje kupic jakies lekkie spodnie na przebranie. Fadel prowadzi mnie do tutejszych lumpeksow, gdzie sam zaopatruje sie w zachodnie ciuchy, rozsmakowal sie w skromnym i nietandetnym stylu, w jakim ubieraja sie mlodzi podroznicy z Europy, odwiedzajacy jego oberze. Bez trudu znajdujemy to co trzeba, nawet spodenki rowerowe z wkladka... Przy okazji i Fadel kupuje sobie jakis ciuch. Przyjemnie jest w tej Cinquième, jakos tak swojsko. Szczegolnie wieczorem, miejsce to tetni zyciem. Bardzo smakuje mi sprzedawana tu na ulicy café tuba – czarna kawa z cukrem i z pewna przyprawa – specjal senegalski.

W oberzy na stale mieszka dwoch studentow z Tunezji, a w dzien po moim przyjezdzie przybywa dwie osoby – pewien Iranczyk niepozorny typ kolo 50-tki, wraz ze swoim nieco mlodszym, senegalskim kolega. Od poczatku stanowia nieco zagadkowa, dziwna pare, nie bardzo wiadomo, jaki jest ich cel pobytu w miescie. Iranczyk przedstawia sie jako Amadou, ale nie jest to jego prawdziwe imie, lecz, jak sam przyznaje, pseudonim na uzytek pobytu na afrykanskim kontynencie. Na poczatku jest malomowny i nieufny, ale z czasem, podczas wieczornych rozmow dowiaduje sie, ze Amadou jest w Afryce od wielu lat. Mieszkal w Gambii, o ktorej sporo opowiada. Zdaje sie, ze kreci tam jakies interesy. A czesniej mieszkal w Szwecji, potem w Norwegii, troche to pokrecone dla mnie.

Kierujac sie lektura Lonely Planet, targ rybny przy plazy to jedyne miejsce warte odwiedzenia w Nouakchott. Wybieramy sie tam ktoregos dnia z Fadelem, zabierajac ze soba Amadou i jego senegalskiego towarzysza. Targ jest faktycznie barwny i ciekawy, ale jeszcze bardziej sasiadujaca z nim plaza. Jest piatek, to tutaj dzien wolny, na waskiej ale przyjemnej plazy o jasnym i mialkim piasku jest sporo ludzi. Niektorzy sie kapia, glownie dzieci. Sprawdzam wode – zimna. Nie lubie zimnej wody, ale teraz kusi mnie ona jak nigdy dotad. Moze dlatego, ze mam za soba tyle tych suchych dni na saharze, nie wiem. Wskakuje do wody. Jej chlod nie przeszkadza mi az tak bardzo. Jak zwykl mawiac Wojtas, kapiel w takiej wodzie to swoista wymiana energii. Wymieniam ja z zimnym Atlantykiem.

Wracajac, postanawiamy kupic na targu rybnym cos na kolacje, decydujemy sie na osmiornice. Troche bylo z nia zabawy, bo trzeba ja obrac, pokroic, a kuchnia w oberzy w remoncie, moj szwajcarski scyzoryk staje sie nieodzowny. Fadel swietnie gotuje, kolacja byla znakomita. Potem dolaczyl do nas jeden z tunezyjskich studentow – Farid – studiuje tu anglistyke, popoludniami dorabia sobie uczac angielskiego w jakiejs prywatnej szkole. Zaczelismy rozmawiac o miescie, o kraju, o ludziach. Farid nie ma zludzen, Mauretanczykom nie chce sie pracowac, nie sa do tego stworzeni. Ulatwia to im gleboko zakorzeniony system kastowy. Niewolnictwo w tym kraju oficjalnie zniesiono dopiero w 1980 roku. To rzesze imigrantow z sasiednich krajow tworza wykwalifikowana klase robotnicza. Jako spolecznosc miejska, sa duzo lepiej zorganizowani. Zyja zgodnie z zasadami, bardziej dbaja o higiene. Farid nie pozostawia suchej nitki na swych braciach z Mauretanii. Tylko Arabowie zalatwiaja sie na ulicy, wraz z przeprowadzka do miasta przeniesli i swoje pustynne zwyczaje. Nie budowali wczesniej miast, nie maja zadnych tradycji pod tym wzgledem. Rozpuszczeni pieniedzmi pochodzacymi z rudy zelaza, gubia takze zasady moralne, nie odnajduja sie w tej wielkomiejskiej rzeczywistosci. Jak na tak duzy kraj (3 razy wiekszy od Polski) mieszka ich tu bardzo niewielu, raptem 3 miliony. Miejsca zatem starcza dla wszystkich, nie ma powazniejszych konfliktow z emigrantami.

Fadel i jego towarzystwo z Cinquième

Swieta w Adrar

2009-01-01T04:19:00.000-08:00

Do Chinguitti pod wiatr

Atar – stolica regionu Adrar – nie jest szczegolnie atrakcyjna miejscowoscia, to raczej baza wypadowa do okolicznych wiosek-oaz. Noc spedzam w domu rodzinnym Woujouka – miejscowego przewodnika, ktory „zwerbowal” mnie w centrum miejscowosci. To calkiem ciekawe doswiadczenie, mam okazje zobaczyc jak zyje typowa tutejsza rodzina.

Mieszka tu liczne rodzenstwo Woujouka, jego siostry wraz ze swoimi dziecmi, mlodsi bracia oraz leciwy juz ojciec. Mezowie siostr nieobecni, na co dzien pracuja w Nhouadibou lub w Nouakchott. Dziele spory pokoj z dwoma bracmi Woujouka, do ktorego zagladaja z podworka zaintrygowane dzieci. Wieczorem w centrum spotkalem jednego z braci Woujouka – 14-letniego Mohhammeda Saleka, razem wrocilismy domu. Po francusku mowi naprawde niezle, na co dzien uczy sie w liceum, w wolnym czasie dorabia w sklepiku spozywczym przy glownym rondzie, gdzie czesto zatrzymuja sie zagraniczni turysci. Aktywnie sprzedaje lokalny specjal – dzem daktylowy. Po drodze wypytuje mnie o najrozniejsze rzeczy, jest ciekawy zarowno mnie jak i calego swiata, ktory reprezentuje w jego oczach. Sam tez chetnie opowiada o swoim, lokalnym swiecie.

Po drodze wpadlismy z wizyta do Woujouka, ktory mieszka nieopodal, jednak osobno, wraz ze swoja zona i dwuletnia coreczka. Siedzimy na materacach przy swieczce, w malutkim, kwadratowym pomieszczeniu, stanowiacym jednoczesnie pokoj dzienny, kuchnie jak i sypialnie. Popijamy herbate, rozmawiamy o regionie, o mojej jutrzejszej trasie, coreczka przyglada mi sie z zaciekawieniem, zachecana przez ojca podchodzi do mnie na chwile, jednak proba przytrzymania jej na dluzej sie nie udaje. Mohammed, pelen szacunku dla starszego brata, w milczniu przysluchuje sie naszej rozmowie. Zona Woujouka zachowuje sie dosc dziwnie, lezy na jednym z lateracy cala przykryta lekkim kolorowym przescieradlem, tak, ze nawet nie mam okazji zobaczyc jak wyglada. Nie spi, odzywa sie tylko incydentalnie, do meza, zdaje sie ze w sprawach czysto technicznych.

Nazajutrz mam jeszcze sporo spraw do zalatwienia przed wyjazdem na pustynie. Mohammed nie odstepuje mnie na krok, pomaga w zakupach, negocjuje mozliwie najkorzystniejsze ceny u lokalnych handlarzy. Na koniec jeszcze wizyta w kafejce internetowej, skad wysylam ostatniego posta o podrozy pociagiem.

Udaje mi sie opuscic miasto dopiero przed 17.00, ruszam w kierunku Chinguitti, scigajac sie z zachodzacym sloncem, a przeciwny wiatr wcale mi w tym nie pomaga. Opuszczam szose, wjezdzam na szutrowy szlak, ktory od tej pory towarzyszyc mi bedzie przez najblizsze dwa tygodnie. Po zachodzie slonca zaczynam sie rozgladac za odpowiednim miescem na nocleg, jednak nie jest z tym najlepiej, okolica robi sie gorzysta, po obu stronach drogi kamienisty plaskowyz, nie ma sie gdzie schowac, ani przed wiatrem, ani przed przejezdzajacymi tedy pickup'ami. Jeden z nich wyprzedza mnie, po czym sie zatrzymuje, a z tylnego siedzenia wyhyla sie Jean-Luc, ktory wlasnie jedzie do Chinguetti i zacheca mnie, zebym sie z nim zabral.

Tu winien jestem pewne sprostowanie, poniewaz w poprzednim poscie pomylilem imiona towarzystwa z oberzy w Nouadhibou. Starszy, dlugowlosy, utykajacy na jedna noge Szwajcar, to Jules, a Jean-Luc'a pominalem w opisie – to Francuz ok. 45 l., ktorego aparycja i luzny sposob bycia wskazuja na duzo mniej. Konkretny, mowi co mysli, nieco cyniczny. To bardzo uprzejme z jego strony, ze proponuje mi podwozke, ale oczywiscie odmawiam. Ten, upewniwszy sie, ze niczego mi nie potrzeba zegna sie ze mna, do zobaczenia w Chinguitti, moze jutro.

Chwile potem droge przecina koryto niewielkiego uedu, ktory kryje sie za niewielkim wzniesieniem wzdloz drogi. Jego piaszczysto-zwirowate dno idealnie nadaje sie na robicie namiotu. Choc raptem kilkanascie metrow od drogi, to pozostaje dobrze ukryty, zarowno przed ludzmi jak i przed wiatrem. Rozbijam namiot i laduje sie z calym bagazem do srodka, jem kolacje, notatki, zasypiam przed 21.00.

W nocy nie spalem najlepiej. Pomimo zacisznego miejsca, wiatr w nocy coraz bardziej potrzasal moim namiotem, musialem przyczepic naciagi tropiku do sporych kamieni. Poranek pochmurny, choc chmur brak. Silny wiatr wzbil w niebo tumany piasku, slonce blade, ledwie widoczne. Spogladam na rower, cos podejrzanie wyglada przednia opona. Okazuje sie, ze przebita. Operacje poszukiwania dziury i jej latania przeprowadzam w namiocie, na zenatrz za mocno wieje. Okazuje sie, ze to sporej wielkosci kolec akacji, ktorych krzaki porastaja pobocze drogi. Ich kolce bywaja tak dlugie, ze z powodzeniem moga sluzyc za wykalaczki. Wystarczylo, ze wczoraj wieczorem przetoczylem rower przez kilka metrow „zagrozonego” odcinka... Po naprawie pakuje sie, sprawdzam kolo, znowu miekkie. Dobrze, ze nie zdazylem zlozyc namiotu. Znajduje druga dziure, znow latam detke, zwijam biwak, rower przenosze w powietrzu nad poboczem drogi, zakladam sakwy, wsiadam i juz chce ruszac. Co?! Znowu ucieka powietrze!!! Wsciekly zdejmuje sakwy, tym razem juz nie bawie sie w szukanie dziury, nie ma na to warunkow, zmieniam detke na inna, nie nowa, ale dobra, wczesniej zalatana.

Wreszcie ruszam. Jedzie sie piekielnie ciezko – prosto pod wiatr. Jade na najnizszym biegu, nie szybciej niz 8 km/h. Silny podmuch wiatru omal mnie nie przewraca, ratuje sie skokiem z roweru. Odpoczywam chwile, znowu wsiadam i walcze z wiatrem. Przejechanie 6 km zajmuje mi dobra godzine. W koncu droga zamienia sie z szutrowej na asfaltowa i na dodatek skreca ostro w prawo! To nic, ze pod gorke, wiatr pcha mnie tak mocno, ze nie musze pedalowac. Tego jeszcze nie grali. Ale szczescie trwa tylko do zakretu, bo ta szosa to serpentyna pnaca sie wysoko w gore az na sama przelecz. Jade wzdoz prawego skalnego zbocza kanionu, wciaz pod wiatr, a zarazem ostro pod gore. Dalsza jazdy przy tak silnych podmuchach wiatru staje sie niemozliwa. Wystarczy lekko skrecic kolo, a wiatr obraca rower w poprzek drogi. Grozi to takze kolizja z przejezdzajacymi terenowkami Tuaregow. Musze zsiasc z roweru i go pchac, stromo pod gore. Nagle, zza zakretu, wybiega wprost na mnie calkiem spore stadko wielbladow. Gnane w dol drogi przez pasterza przebiegaja tuz obok mnie. Za nimi, kierowca i pasazerowie w turbanach, zatrzymuja sie przy mnie, zagaduja, tak, wszystko w porzadku. Powodzenia, dziekuje.

Tak to juz jest, ze w gorach kazdy kolejny podjazd wydaje sie byc ostatnim, ze za zakretem zobacze wreszcie przelecz, a dalej to juz z gorki. Tym czasem takich podjazdow trzeba bedzie pokonac jeszcze wiele. Wciaz pcham rower, odpoczywam co kawalek, pieka mnie uda, wysiadaja stawy lokciowe. To istna batalia. Droga z Choum do Ataru to przy tym beztroska wycieczka. Na przeleczy jestem dopiero przed 13.00, ale to nie czas na swietowanie, to czas na... kolejna naprawe przedniej detki. W huraganowym wietrze zakladam kolejna detke, tym razem „nowke-sztuke”.

Tu konczy sie asfalt, przede mna plaskowyz, plaskie glazy wtopione w piaszczysta ziemie, pomiedzy nimi kepki bladozielonej trawy, male drzewka akacji urozmaicaja krajobraz. Po chwili docieram do posterunku zandarmerii. Nie rozgaduja sie, szybko spisuja dane z paszportu, jade dalej. Po ok. 50 metrach rozjazd – w prawo odbija droga oznaczona tabliczka „Mhaireth-Cinguitti – 35 km”. Nie jestem pewien, nic mi nie wiadomo o tym rozjezdzie, warto by zapytac zandarmerie. Ale trzebaby sie cofnac te 50 m, a potem znow walczyc o kazdy metr pod wiatr, eh, ryzyk-fizyk, jade, po drodze na pewno kogos spotkam, upewnie sie.

Jest fantastycznie, jade z wiatrem, troga dobrze utwardzona, bez wybojow, pedze 25 km/h, oniemialy taka odmiana. Przyjdzie mi jednak slono zaplacic za lekkomyslnosc. Po 10 km pytam napotkanych przy drodze robotnikow, okazuje sie, ze to nie ta droga, trzeba bylo jechac prosto. Rad nie rad, zawracam rower i ostro wkurzony na samego siebie, staczam kolejna nierowna walke z wiatrem. Godziny mijaja, a do Chinguitti jeszcze daleko. Przed skrzyzowaniem przerwa obiadowa, chowam sie przed wiatrem za skalkami. Chleb z oliwa, puszka sardynek, pomidor. Dzem daktylowy na deser. Odpoczynek nie trwa dlugo, musze ruszyc dalej, nadrobic stracony czas. Ale jak to zrobic jadac wciaz pod silny wiatr?! Po kolejnych 10 km podskokow na „tarce” szutrowej drogi mijam pusta niby-chatke, wkomponowana w grote niewielkiej skalki przy drodze. Troche sie waham, bo do zachodu slonca jeszcze prawie 2 godziny, ale miejsce na nocleg idealne, doskonale schronienie przed wiatrem. Poza tym mam jeszcze czas na znalezienie drewna na opal, bede mogl ugotowac sobie makaron. Zostaje. Po drewno ide z aparatem. Choc niebo zamglone, to udaje mi sie znalezc kilka ciekawych kadrow, staram sie uwiecznic charakterystyczne cechy plaskowyzu. Ze znalezieniem drewna nie ma wiekszych problemow – pod niskimi drzewami akacji znajduje suche galezie. Jak widac, nawet najwiekszy wrog rowerzysty czasem sie przydaje, chocby na opal.

Wieczorem w mojej chatce, ukladam galazki pomiedzy dwoma plaskimi kamieniami, rozpalam ogien. Nie ma to jak cieply posilek na koniec tak wyczerpujacego dnia. Pelna menazka makaronu z usmazonymi warzywami wynagradza trud minionego dnia. Robi sie ciemno, chowam sie do namiotu. Bardzo lubie ten moment. Zostawiam buty przed tropikiem, wchodze ostroznie, wlaczam swiatlo mijej czolowki. Zegnam sie z nieprzychylnym juz swiatem zewnetrzym, zasuwam zamek. Jestem w domu, moim malym intymnym swiatku. W czterech rogach namiotu ukladam wszystkie sakwy, rozwijam karimate, wyjmuje spiwor i welniany kocyk. Jest cieplo, przytulnie, bezpiecznie. Pisze, czytam, przegladam mapy, podjadam daktyle. W koncu gasze latarke i ukladam sie do snu. Tego wieczoru podmuchy wiatru na zewnatrz do zludzenia przypominaja mi szum fal oceanu, gdy kilka tygodni temu zasypialem na plazy, w dalekim Maroku. Budze sie jak zwykle przed siodma, na zewnatrz jest bardzo zimno i wciaz wieje. Sniadanie jem w namiocie. Zostawiam sobie na wszelki wypadek ostatni kawalek chleba, nigdy niewiadomo, co sie dzis wydarzy, moze mi sie jeszcze przydac. Szacuje, ze powinienem dotrzec do Chinguitti dzis kolo poludnia. Pakuje sie, zakladam sakwy i ruszam.

Wciaz wieje, ale troszke jakby slobiej. Moge jechac 10, czasem 12 km/h. Jest ciezko, ale nie jest to – tak jak wczoraj – bitwa o kazdy metr. Cieszy mnie kondycja moich kolan, bo na poczatku nie zapowiadalo sie to tak rozowo. Bolalo mnie troche tu, troche tam... Jednak z czasem moje kolana przyjely twarde warunki, w jakich przyszlo im funkcjonowac. Ustalam moc mojej biomaszyny na jakies 80% i zapadam w swego rodzaju trans. Myslami odplywam daleko, tylko raz po raz unosze glowe, aby nie wpasc z jakas wieksza dziure lub pod sporadycznie przejezdzajacy tedy samochod. Przez dwie godziny robie 20 km i jestem szczerze zadowolony z takiego tempa. Jednak wysilek jaki wkladam w pedalowanie jest spory, szybko trace energie, musze odpoczac, zjesc cos. Przydaje sie pozostawiony kawalek chleba. Znow zaczyna mocniej wiac, tak jak wczoraj. Marzne, mimo, ze pod wiatrowke ubralem dzisiaj polar. Dlatego przerwa nie trwa dlugo, gdy jade, jest mi duzo cieplej. Nasilaja sie podmuchy wiatru, znowu walka o kazdy metr, a monotonia krajobrazu nie zdradza zadnych oznak zbizania sie do celu. Juz sam nie wiem, ile mi zostalo kilometrow, gubie sie sie w rachunkach. Znowu robie sie glodny, rozgladam sie za jakims miejscem, gdzie moglbym ugotowac sobie ryz lub kus-kus, ktore mi zostaly, ale na prozno, wszedzie plasko. Mysle sobie, ze bardzo dobrze sie stalo, ze wczoraj dojechalem tylko do tej chatki, bo dalej nigdzie nie znalazlbym miejsca pozwalajacego mi na rozpalenie ognia.

W koncu docieram do skrzyzowania, tak, to jest to miejsce, o ktorym myslalem. Drogowskaz informuje, ze droga w lewo to szlak do Ouedane (120 km), a prosto do Chinguitti – 16 km! Wreszcie jakis pewnik. Poprawia mi sie humor, robie sobie zdjecie przy drogowskazie. Ruszam z nowa energia, nieco szybciej, pomaga mi w tym takze lekka zmiana kierunku drogi, nieco na poludnie. Jednak droga robi sie coraz bardziej piaszczysta, co nie ulatwia mi zadania. Licze, jeszcze tylko 10 km, 8, wiem gdzie jestem, widzialem to miejsce dziesiatki razy na zdjeciach satelitarnych na ekranie komputera. Zaraz po lewej bedzie lotnisko, juz jest, koncowka zapiaszczonego pasa startowego. Za chwile zobacze pustynne miasto na tle wydm...

Gdy po raz pierwszy odkrylem to miejsce, siedzac wygodnie w swoim mieszkaniu przed komputerem, sluchalem jednoczesnie pewnej piosenki zespolu Cranbarries – Linger. Przy dzwiekach tej pieknej muzyki zatapialem sie w marzeniach o podrozy, widzac siebie na rowerze, podazajacego nitka drogi prowadzacej do tego mistycznego miasta na odleglej Saharze. A teraz wlasnie sie tu znalazlem, dotarlem. Jestem piekielnie wyczerpany, glodny, kola grzezna w piasku, zsiadam, resztkami sil pcham rower, dlonie dretwieja mi od zimnych podmuchow wiatru. Ale zatrzymuje sie na chwile, wkladam sluchawki do uszu i nastawiam Linger. Byc moze ta chwila nie jest tak przyjemna, jak to sobie wczesniej wyobrazalem, a obraz wylaniajacego sie z piaszczystej mgly miasta nie jest tak romantyczny, jak wydawal sie na monitorze mojego komputera, jednak z trudem powstrzymuje lzy wzruszenia.

Jeszcze tego samego dnia spotykam Jean-Luc'a i Gregora. Kazdy z nas rezyduje w innej oberzy (auberge, tak nazywaja sie tanie hoteliki w calej Mauretanii), kazdy jako jedny jej gosc. Od blisko roku w kraju panuje kryzys turystyczny. Po zamordowaniu trojki francuskich turystow na polnocy kraju pod granica z Algieria, Francja wstrzymala loty czarterowe z Paryza i Marsylii do Ataru. Tutejsi roznie sie na ten temat wypowiadaja. Jeszcze gdy z Cristianem po dotarciu do Ataru usiedlismy w knajpce przy rondzie, przysiadlo sie do nas dwoch miejscowych handlarzy. Nie, to nie z powodu tej trojki Francuzow. To z powodu kryzysu ekonomicznego na zachodzie turysci przestali do nas przyjezdzac. U nas jest naprawde spokojnie, a wypadki zdarzaja sie w kazdym kraju. Nie wierzcie temu, co sie pisze w internecie, nam tu wszystkim zalezy na spokoju, najlepiej przyjechac i przekonac sie na wlasne oczy. Z kolei Woujouk nie mial zadnych watpliwosci, ze to zeszloroczne zabojstwo jest faktycznym powodem zastoju turystycznego. Tak czy inaczej, wszyscy czekaja na pierwszy samolot, ktory ma przyleciec z Paryza 26 grudnia.

Gregor mieszka dwa kroki ode mnie, Jean-Luc nieco dalej, w starej czesci miasta. Wieczory wszyscy spedzamy u niego, samodzielnie przygotowujemy kolecje. Prym wiedzie Gregor, ja pelnie role pomocnika, Jean-Luc niespecjalnie pali sie do pracy w kuchni, choc w zasadzie nie ma takiej potrzeby. Ogranicza sie wiec do roli doradcy, prekomarzajac sie przy tym z Gregorem. Przez pierwsze dwa wieczory towarzyszy nam zaprzyjazniony wlasciciel oberzy, nieco zadziwiony nasza zaradnoscia. W zamian za kolacje odwzajemnia sie parzeniem herbaty.

Na sniadania zapraszam do siebie Gregora, korzystamy z dogodnego tarasu, z ktorego widac cala okolice. Nasza uwage przykuwa niewidoczny z dolu cmentarzyk sasiadujacy z oberza. Duze, plaskie, nieobrobione kamienie, podparte z tylu mniejszymi, stanowia skromne nagrobki. Calosc idealnie wkomponowuje sie w krajobraz z wydmami w tle, charakter cmentarza daleki jest od kiczu znanego mi z typowych polskich cmentarzy. Sniadanie przeciaga sie, duzo rozmawiamy, poznajemy sie. Gregor ma szerokie zainteresowania, jest oblatany w historii i kulturze roznych krajow. Zawstydza mnie znajomoscia piolskich tworcow. Przedklada Herberta nad Szymborska. Podrozuje od lat, byl w wielu miejscach. Z podrozy czerpie inspiracje do pisania, jest autorem kilku ksiazek dla dzieci. Ma przy sobie jedna z nich, pokazuje mi ja, tlumaczy niektore teksty, rozmawiamy o ilustracjach. Ksiazka jest zbiorem niedlugich wierszy, takich z przeslaniem. Mozna powiedziec, ze to cos w rodzaju Malego Ksiecia.

Wymieniamy sie spostrzezeniami z podrozy, zarowno obecnej jak i poprzednich. Gregor najchetniej wraca do Indii, to jego ulubiony kraj. Widac to takze po jego ubiorze – w Chinguitti nosi lekkie i przewiewne, bladopomaranczowe spodnie, ktore sa popularne wlasnie w Indiach. Jego ogolona na lyso glowa oraz spokoj i opanowanie w ruchach, czynia z Gregora postac przypominajaca buddyjskiego mnicha. Niektorym moj slowenski towarzysz moze sie wydawac oderwany od rzeczywistosci. Faktycznie, czesto zapomina o drobnych, przyziemnych sprawach, gdy np. bedac w transie przedstawiania swoich przemyslen dotyczacych jego relacji z mieszkancami Mauretanii, zupelnie zapomina o swojej kawie, ktora juz dawno zdazyla wystygnac. Mi jego zimna kawa nie przeszkadza zupelnie. Cenie sobie za to wskazowki dotyczace pisania, jakich mi udzielil przy sniadaniu.

Rozmawiamy o wrazliwosci na piekno, o pracy nad wyobraznia. Gregor zastanawia sie, dlaczego dzieci maja wyobraznie tak rozwinieta i niczym nieskrepowana, a gdy dorastaja, cecha ta u nich zanika? Jakis czas temu postanowil nad soba popracowac, aby na nowo rowinac utracony dar. Przypominaja mi slowa Zaby (Magdy) o tym, ze warto pielegnowac w sobie dziecko.

Kolo poludnia rozchodzimy sie. Idziemy na pustynie. Kazdy na swoja.

Z tylu, za miastem, od poludniowej strony, rozposciera sie ocean piasku, wydma na wydmie, az po horyzont. To swietny temat fotograficzny, postanawiam poswiecic niemu jedno popoludnie. Okazuje sie jednak, ze wydmy zalamuja sie „w zla strone”, tzn. w kierunku slonca, bo tak je ksztaltuje wschodni wiatr. Przez to brakuje im charakterystycznych cieni, nie tak to sobie wyobrazalem. A co gorsze, porasta je wszedobylska roslina, tutejszy chwast, ktory francuzi nazywaja jablkiem sodomy. Mimo swych duzych i soczystych lisci, jest tu calkowicie bezpieczna, nic jej nie zje, jest trujaca. Mi zatruwa piaszczysty pejzaz.

Nie ma slonca w Ouedane

Po dotarciu do Chinguitti postanowilem, ze dalej na wschod, do oddalonego o 130 km Ouedane, juz nie pojade, a przynajmniej nie rowerem. Jazda pod tak silny wiatr to katorga, a przeciez nie jestem tu za kare. Poza tym, droga prowadzi przez plaskowyz, ten sam, ktory mialem okazje poznac az nadto. Do Ouedane prowadzi jeszcze jeden, nieco krotszy, poludniowy szlak, jednak ten wiedzie przez tak piaszczyste tereny, dostepne tylko dla wielbladow i samochodow terenowych. Juz rozwazalem wiec zabranie sie lokalnym transportem, jednak w trakcie pobytu w Chinguitti pogoda sie stopniowo zmieniala, a ostatniego dnia wiatr byl juz wyraznie lzejszy. Postanowilem wiec sprobowac, w razie trudnosci zawsze moge lapac okazje na drodze.

Poszlo mi nadspodziewanie dobrze, choc faktycznie, droga byla nieco nuzaca. Krajobraz urozmaicaly beztrosko pasace sie wielblady.

Drugiego dnia podrozy o godzinie 15.00 przywitaly mnie rogatki miasta. Jednak to, co mialo mnie olsnic swoim blaskiem, czyli pnace sie po przeciwnym zboczu plaskowyzu ruiny starego miasta, byly ledwie widoczne. Przyczyna tego stanu rzeczy byla pogoda – niebo wciaz zasnute chmurami, powietrze zamglone saharyjskim pylem. Trudno, moze jutro sie przejasni. Jeszcze tego samego dnia, spacerujac po nowej czesci miasta, poznaje Mohameda Lemine Ketabu, lokalnego licencjonowanego przewodnika. Jest on lokalna szycha, znaja go tu wszyscy, ze wszystkimi sie wita, wszystkich pozdrawia, dowcipkuje. Jest to typ ruchliwy, gadatliwy i wiecznie usmiechniety. Wstepujemy do jednego z butikow, jak nazywaja sie tutejsze male sklepiki spozywcze, zdejmujemy buty i siadamy wygodnie na dywanie. Zaprzyjazniona wlascicielka czestuje nas herbata.

Parzenie herbaty w krajach saharyjskich to swoisty rytual. Pije sie wylacznie herbate zielona, czesto z dodatkiem miety. Przygotowanie odbywa sie na oczach gosci, przy rozmowie. Woda zaparzana jest w malym blaszanym czajniczku, ktory stawia sie na podrecznym palniku gazowym na butli. Gotowy wrzatek wlewa sie do drugiego, podobnego czajniczka, tyle ze z herbata i spora iloscia cukru wewnatrz. Po chwili herbate rozlewa sie do malutkich szklaneczek, ale do konca rytualu jeszcze daleko. Teraz zaczyna sie niekonczacy proces przelewania harbaty ze szklaneczek z do czajniczka i z powrotem, przy czym wykonujacy ta czynnosc leje herbate z duzej wysokosci, a wprawa jego ruchow nie pozwala upasc na dywan ani jednej kropli. Dopiero gdy pianka wypelniajaca polowe szklaneczki jest odpowiednio sztywna, gospodarz uznaje herbate za gotowa i podaje szklaneczki swoim gosciom. Tak przygotowana herbata jest bardzo mocna, ale jej smak lagodzi duza ilosc cukru. Pelni ona zatem role mocnej malej kawy espresso, szybko rozbudza i stawia na nogi. Zwyczajowo gosc wypija trzy takie szklaneczki. Po trzecim rozdaniu gospodarz zaczyna plukac literatki oraz tace, co jest sygnalem do zakonczenia wizyty.

Umawiamy sie z Mohammedem na drugi dzien na wspolne zwiedzanie starego miasta. Niestety nazajutrz pogoda jest podobna, slonce chowa sie za chmurami, ale wciaz mam nadzieje, ze to sie zmieni w ciagu dnia. Mohammed oprowadza mnie po ruinach, fahowo objasniajac co i jak. Zapamietuje miejsca, do ktorych warto wrocic, zeby na spokojnie popracowac z aparatem przy lepszym sloncu. Zwiedzamy takze stara biblioteke, gdzie przechowywane sa sredniowieczne manuskrypty. Nadal nie ma slonca, kozystam wiec z propozycji wspolnego rajdu po butikach, gdzie oczywiscie wszyscy goszcza nas herbata. W butikach czesto przygrywa muzyka, z niezwykle popularnych tutaj telefonow komorkowych.

W koncu postanawiam samemu przejsc sie po miescie, takie mydlane swiatlo najlepiej nadaje sie do fotografowania ludzi. Oczywiscie tutaj, to zadanie nielatwe, jedynie z dziecmi nie mam problemow. Potem wracam do starego miasta, postanawiam zaczekac na slonce w jakims przyjemnym miejscu. Usadawiam sie wygodnie na pewnym tarasie, skad rozposciera sie piekny widok na rozlegla doline uedu, cala usiana palmami daktlowymi. Takie miejsca sa bardzo kojace dla wzroku, patrzac w dal – odpoczywam. Nie musi to byc wcale tak egzotyczne miejsce. Pamietam, gdy mieszkalem kiedys na os. Lecha w Poznaniu, w typowym wielkim bloku z lat 80-tych, nazywanym tu deska. Widok z siodmego pietra byl nieprzysloniety zadnym innym budynkiem, za szosa dolina Warty, a za nia Chwaliszewo i Stary Rynek, wszystko jak na dloni. Mozna bylo obserwowac zachodzace slonce przecinajace wieze ratusza. Chcialbym kiedys mieszkac wysoko.

Nie doczekalem sie slonca, robie dwa zdjecia „dokumentujace” i schodze w dol. Mam jeszcze jedno zadanie fotograficzne do wykonania. Jeszcze wczoraj wieczorem zauwazylem pewna piekna kobiete. Jest jedna z kilku sprzedawczyn pamiatek okupujacych punkt informacji turystycznej. Tak jak podejrzewalem, w zamian za zdjecie musze cos od niej kupic. Targi trwaja dlugo, jest twarda i nieustepliwa. Ostatecznie staje sie posiadaczem malej czarnej bransoletki z koziej skory. Dopiero wowczas dziewczyna pozwala mi zrobic sobie zdjecie, ale tylko jedno.

Wieczorem w mojej oberzy muzyka na zywo – a to z okazji przyjazdu 8-osobowej grupy Francuzow. Korzystam z zaproszenia. Okazuje sie, ze to zjazd rodzinny, spedzaja Swieta w Mauretanii. Wszyscy sa bardzo mili, wypytuja mnie o szczegoly mojej eskapady. Mimo wszystko czuje sie troche nieswojo, atmosfera jest daleka od luzackiej. Po kolacji wszyscy siadamy w duzym namiocie, na miejsce przybywa takze grupa lokalna „grupa animacyjna”, w skladzie kilku arabskich dziewczat. Jedna wystukuje rytm na bebnie, pozostale klaszcza, zaczynaja niepewnie nucic cos pod nosem. Francuzi w milczeniu blyskaja fleszami swoich aparatow, wszyscy czekamy, az sie rozkreci. Stopniowo przybywa coraz wiecej gosci w postaci lokalnych przewodnikow, w tym takze i dobrze mi juz znany Mohammed. Wsrod nowoprzybylych jest takze inna znana postac lokalnej spolecznosci – wlascicielka sasiedniej oberzy. Choc jest Mauretanka, to jej tryb zycia i zachowanie w niczym nie przypomina lokalnych kobiet. Oprocz oberzy, prowadzi takze niezle zaopatrzony butik, do ktorego codziennie kursuje, osobiscie prowadzac swoj terenowy woz. Jest wesola i energiczna, podczas imprezy siedzi wsrod przewodnikow, zartuje z nimi, pali papierosy. Impreza sie rozkreca, przewodnicy jeden po drugim wychodza na srodek i zaczynaja tanczyc, probuja wyciagnac do tanca Francuzow, ze zmiennym szczesciem. Ogolnie slabo jest to zorganizowane. Przydalaby sie jakas wspolna nauka lokalnych krokow tanecznych, a tym czasem pelna prowizorka. Puszczam tutaj oko do zespolu Antiquo More z Miedzyrzecza, powinni przyjechac do Was na przeszkolenie. Miejscowi jednak bawia sie coraz lepiej, a francuzi stopniowo sie wykruszaja. Wraz z ostatnimi zwijam sie i ja. Po tym wieczorek nie trwa juz zbyt dlugo, wszyscy grzecznie rozjaezdzaja sie do swych rodzin.

Kolejny dzien poswiecam na wycieczke wzdloz uedu do pobliskiej oazy. Laduje caly sprzet do fotografowania do plecaczka i ruszam pieszo. Pogoda bez zmian, ale znajduje nienajgorszy temat motyw fotograficzny. Robie serie cz/b zdjec samotnym drzewom akcji porastajacych okolice. Potem wspinam sie na plateau, docieram do oazy, wracam druga strona uedu, ale juz nic szczegolnie interesujacego fotograficznie nie odkryam. Przynajmniej nie w takim swietle. Szkoda, nie bedzie soczystych pocztowek z Ouedane, tak jak nie bylo ascetycznych zdjec wydm z Chinguitti.

Wracajac, juz niezle zmeczony po calym dniu wloczegi, przechodze obok ruin starego miasta, zrozpaczony, ze nici ze zdjec tego pieknego miejsca. Wtem, miedzy chmurami tworzy sie niewielka luka, a w niej pojawia sie slonce. Co prawda nie swiecie czysto i solidnie, ale i tak w pospiechu wspinam sie po ruinach, aby dostac sie na punkt widokowy. Gdy wreszcie tam docieram, slonce nieco slabnie, ale robie kilka zdjec w resztkach jego promieni. To na tyle, lepszych warunkow juz nie bedzie.

Rajska oaza

Droga powrotna do Ataru to 180 km, tej samej, dobrze znanej mi juz drogi przez plaskowyz. Tym razem powinno byc duzo lzej, bo z wiatrem. Ale w dniu wyjazdu wiatru nie ma, cisza kompletna. Tak czy inaczej, postanawiam przejechac tego dnia mozliwie jak najwiecej, zeby drugiego dnia dotrzec do samego Ataru.

Droga na wielu odcinkach to niekonczaca sie „tarka”, jest kilka sposobow na jej pokonywanie. Najczesciej szukam przy krawedzi drogi rowniejszego fragmentu, a gdy i ten tez zamieni sie w tarke, przejezdzam na druga strone. Jednak czesto pobocza sa takze nierowne badz zapiaszczone, dlatego czasam calkowicie zjezdzam z drogi i jade po w miare rownej powierzchni, rownolegle do drogi. Niestety kamienie przy drodze nie zawsze na to pozwalaja, wiec wowczas pozostaje juz tylko przykre anglezowanie.

Mimo wszystko, tego dnia udaje mi sie przejechac 96 km, choc po blisko osmiu godzinach takiej jazdy jestem kompletnie wyczerpany. Rozkladam namiot powloczac nogami, ruszam sie niczym przyslowiowa mucha w smole. Wieczor jest cieply i zupelnie bezwietrzny. Rozkladam karimate przed namiotem, klade sie na wznak i rozkoszuje sie kompletna cisza pustyni. Zaluje tylko, ze chmury przyslonily gwiazdy.

Drugiego dnia jazdy licze juz kazdy kilometr. Mijaja mnie pedzace w przeciwna strone cale kolumny pick-up'ow wiozacych turystow z Europy. No tak, to wlasnie dzisiaj mial przyleciec ten samolot z Paryza. Ciesze sie, ze juz wracam, na szose, do miasta. Szczerze mowiac mam juz troche dosc tej Mauretanii. Najchetniej znalazlbym sie juz w Mali, w jakims gwarnym barze w Bamako, popijajac chlodne piwko w dobrym towarzystwie.

Arabskie kraje mialem okazje poznac juz wczesniej, wiec wiedzialem, ze tutejsza kultura i mentalnosc mieszkancow nie do konca mi odpowiadaja. Jednak przyjechalem tu glownie z mysla o skapanych w sloncu i blekicie nieba pejzazach, ktorych jednak nie odnalazlem, i wlasnie dlatego jestem nieco zawiedziony.

Wizyta na check-poincie, juz tylko kawalek do szosy. Juz jest, sune stromo w dol, mocno zaciskajac dlonie na hamulcach. Dobra muzyka w sluchawkach, nie trzeba pedalowac, smieje sie sam do siebie. Szkoda ze tak krotko, raptem jedna piosenka, a pod gore zasuwalem dwie godziny. Po dotarciu do Ataru natychmiast uzupelniam braki – w znanym mi juz barze przy rondzie zamawiam zimna cole, wypijam dwie butelki jedna po drugiej. Smakuje mi jak nigdy dotad.

Noc znow spedzam w rodzinnym domu Woujouka, ku wielkiej radosci jego mlodszego brata Mohammeda. Znow nie odstepuje mnie na krok, rano pomaga mi w zakupach spozywczych przeznaczonych na dalsza podroz.

To zadziwiajace, jak wiele czasu i uwagi poswiecam na planowanie prowiantu. Obok wody, jedzenie staje sie moja podstawowa codzienna troska. Spedzajac cale dnie na pedalowaniu jem znacznie wiecej niz zwykle, choc Ci, ktorzy mnie znaja blizej wiedza, ze zwykle jem niemalo (wbrew pozorom). Jezeli planuje podroz na wiecej niz jeden dzien, to musze precyzyjnie zaplanowac zarowno ilosc jak i rodzaj zywnosci. Tutejszy chleb jest bardzo smaczny, ale szybko sie starzeje, poza tym, zajmuje sporo miejsca w sakwie. Lepiej wiec na kolacje przewidziec makaron lub ryz. Jednak nie zawsze sa warunki na zagotowanie wody.

Jezeli chodzi o zaopatrzenie sklepow, to z tym bywa roznie, w miejscowosciach na pustyni jest maly wybor warzyw, wszystko jest troche drozsze. A ceny zywnosci w Mauretanii sa i tak stosunkowo wysokie, niemal wszystko pochodzi z importu.

Przykladowe ceny:

chleb 1 zl

0.5 l mleka (made in Germany) - 2.50 zl,

sloik dzemu (made in Belgium) 3.50 zl,

pudelko trojkatnych serkow topionych (made in Italy) - 3 zl,

kg pomidorow - 3.50 zl,

jajka - 0.50 zl/szt.

Najtansze sa sardynki w oleju – za puszke place 1.50 zl.

Oczywiscie dostepne sa takze soki owocowe, czasem smaczne, znane mi z Maroka pitne jogurty, ale to juz nieco poza moim zasiegiem cenowym. I tak, przykladowo, na dwudniowy wyjazd kupuje 6-8 chlebow, 0.5 kg makaronu, dwie cebule, 4 pomidory, 2 puszki sardynek w oleju, dwa pudelka serkow topionych, sloik dzemu, 4 gotowane jajka. Mam takze przy sobie buteleczke z oliwa z oliwek, sol, cukier i mielony kminek. W Mauretanii taniej jest zywic sie w malutkich lokalnych barach, za proste danie, np. ryz z sosem i kwalkami smazonej ryby, zaplacimy 4 zl. Problem w tym, ze takie bary sa tylko w wiekszych miastach. Na szczescie nie musze placic za wode - kranowka w pustynnych wioskach jest czysta pyszna. Musze jednak zadbac o odpowiednia ilosc butelek, zwykle wyruszam z 6-szescioma, 1.5-litrowymi butelkami. Sa jednak dosc slabe, z czasem trzeba je wymieniac na nowe.

Po drodze do Nouakchott mam w planach odwiedzenie jeszcze jednego znanego miejsca w regionie – oazy Tijrit. Szczerze mowiac najchetniej dalbym sobie juz z tym spokoj i pojechalbym prosto do stolicy, ale pojade tam, chocby dla swietego spokoju, a noz ominie mnie cos interesujacego? Droga z Ataru w kierunku Nouakchott jest bardzo przyjemna, z reszta kazda szosa po tych pustynnych wybojach stanowi dla mnie wyjatkowy komfort. Jade po gladkiej powierzchni, lagodnie w dol, szerokimi serpentynami. Po 35 km skrecam w lewo, na szutrowa droge prowadzaca do Tijrit. Dolina szerokiego uedu wcina sie w wysokie pasmo gor. Brunatno-rdzawe skaly eroduja tu w charakterystyczny sposob, przypominajac swoim ksztaltem te z okolic Kanionu Kolorado. Gdzieniegdzie, u podnoza zboczy, pojawiaja sie nasypy piasku o cieplo-pomaranczowym odcieniu. Szerokie dno uedu porastaja plaskie drzewa akacji. Podoba mi sie tu. Dobrze, ze tu przyjechalem. Nawet slonce swieci coraz smielej. Znow wlaczam sobie Linger.

W krotce docieram do celu. Rozgladam sie na wszystkie strony, robie zdjecia zielonolistnym palmom na tle piaszczystych zboczy doliny, niemal w pelnym sloncu. Wbijam sie w glab oazy, dziekujac po drodze napotkanym wlascicielom oberzy, ktorzy zachecaja mnie do skorzystania z propozycji noclegu. Mam odliczona ilosc pieniedzy, kilka najblizszych nocy mam zamiar spedzic pod namiotem. Wiem, ze na koncu oazy, przy zwienczeniu wawozu, znajduje sie zrodlo i jest tam nawet sadzawka, w ktorej mozna sie zamoczyc. Jednak to, co zastaje na miejscu przekracza moje najsmielsze oczekiwania. Palmy gestnieja coraz bardziej, tworzac ze swych rozlorzystych lisci dach zacieniajacy cala przestrzen pomiedzy stromymi scianami wawozu. Skaly porosniete sa soczysta roslinnoscia, glownie paprociami, z ktorych zewszad skapuja strozki krystalicznie czystej wody. Posrodku tej rajskiej dolinki plynie niewielki strumyk, ktorego zrodlo bije gdzies nieopodal, w gorze wawozu. Aby je odnalezc, mijam zaciszna sadzawke, do ktorej woda wpada lagodnie, pokonujac zaokraglony glaz.

Woda ta jest zaskakujaco ciepla, niczym na krytym basenie. W zasadzie sa tu trzy zrodla: to cieple, wyplywajace ze szczeliny skalnej, drugie, z nieco chlodniejsza woda, dla ktorego stworzono tu niewielki ale za to gleboki betonowy basenik, w ktorym mozna sie calkowicie zanuzyc. Trzecim zrodlem jest strozka zimnej wody, skapujaca z wysokiej skaly do wielkiej misy, przy ktorej czekaja kubeczki na spragnionych podroznych. Chodze, chlone, licze. Licze pieniadze, czy stac mnie, zeby tu zostac na noc. Jest tu cudnie, ale wzsystko kosztuje: bilet wstepu, pobyt krotki - 1 godz., pobyt calodzienny, nocleg w duzym pluciennym namiocie tuz przy strumyku. Niestety nie mam tyle pieniedzy, musialbym zaplacic w euro, ale zostaly mi tylko banknoty po 50. Z pomoca przychodzi mi pewien samotny turysta, choc ma tylko 30 E, to reszte doklada w dolarach i w lokalnej walucie. To naprawde niezwykle uprzejme z jego strony, tym sposobem zostaje tu na noc!!!

Ta niezwykla wilgoc w powietrzu, ktorej nie czulem od tak dawna, szum skapujacej zewszad wody, ach, tego mi bylo trzeba! Juz od dobrych kilku dni czuje sie przemeczony, brak mi energii, szybko sie mecze, to idealne miejsce na odpoczynek. Niech to bedzie moj prezent gwiazdkowy. Ide sie wykapac. Zanuzam sie w krystalicznej, letniej wodzie sadzawki, klade sie na dnie, sam nie wierze, ze tu jestem. Teraz jest juz ciemno, jestem tu zupelnie sam, kresle te slowa w moim notatniku, w duzym pluciennym namiocie, pod moskitiera. Zewszad dochodzi mnie przyjemny plusk wody i cykanie swierszczy. Jest przyjemnie, cieplo, wilgotno. Zaraz odloze notatnik, uloze wygodnie pod glowa trzy poduszki i siegne po moja ulubiona lekture, o brodatym przedwojennym rowerzyscie, zakochanym w Afryce...

Ach, coz to byl za wspanialy dzien! Z samego rana zadecydowalem o pozostaniu tu na jeszcze jedna noc. Zbyt tu pieknie, zeby juz wyjezdzac. Nie zamierzam jednak tu lezec caly dzien do gory brzuchem, o nie! Zbyt wiele tu miejsc, ktore czekaja na moje oczy, na moje obiektywy. Po sniadaniu jade na wycieczke po okolicy.

Na rower zakladam tylko jedna sakwe, coz za komfort. Szutrowa droga ostro pnie sie w gore, odkrywajac przede mna coraz to piekniejsze pejzaze. Ogladajac satelitarne zdjecia tej okolicy, dziwilem sie pomaranczowo-czarnej mozaice kolorow. Podejrzewalem, ze cos jest nie tak z tymi zdjeciami, ze sa przejaskrawione, przekontrastowane. Ale to nie pomylka, tak tu po prostu jest. Szczyty otaczajacych mnie gor tworza swego rodzaju plaskowyz czarnych skal zastyglej magmy, a po zboczach osypuja sie jej czesci w postacie roznej wielkosci glazow i kamieni. Tlem dla nich stanowi piasek o cieplo-pomaranczowym odcieniu. Powstaly w ten sposob kontrast wywoluje na mnie niezapomniane wrazenie.

Droga prowadzi dalej w gore, az w koncu docieram na plaskowyz, pokryty czarnymi skalami i piaskiem o wyraznie jasniejszej – ciemnozoltej barwie. Z tad juz niedaleko do Mhaireth, prawdopodobnie kolejnej oazy, o ktorej jednak niewiele slyszalem. Ale skoro juz tu jestem, to dlaczego by nie zapuscic sie w tym kierunku? Po godzinie jazdy trasa miedzy czarnymi glazami, przecinajac raz po raz piaszczyste koryta uedow, docieram w koncu na skraj urwiska i zatrzymuje sie przy trzech malych chatko_namiotach, okupowanych przez miejscowe sprzedawczynie lokalnych pamiatek. Jednak nie one przykuwaja moja uwage, lecz to, co jest dalej, czyli rozposcierajacy sie, wprost bajkowy pejzaz na rozlozysta oaze Mhaireth.

Ta jest inna, niz oazy, ktore do tej pory mialem okazje tu odwiedzic. Zaskakuje architektura tutejszych domow o kopulkowym ksztalcie. Co prawda w innych wioskach tez juz takie widzialem, jednak nie w takiej ilosci. Zazwyczaj stawia sie tu proste i malo ciekawe „klocki”. Tutejsze gliniaste kopulki wprost roja sie jedna przy drugiej. Po przeciwleglej stronie ciagnie sie dlugi pas palm daktylowych, dajacych latem „zlote” plony zapewniajace byt tutejszym mieszkancom. Po krotkiej pogawedce z handlarkami, decyduje sie zjechac, a raczej zejsc po bardzo stromym i wyboistym zjezdzie do oazy. Po drodze napotykam miejscowego chlopaka podazajacego w przeciwna strone. Rozmawiamy chwile, ma na imie Ahmed. Pytam go o lokalizacje jakiegos butiku, gdzie moglbym sobie kupic cos do jedzenia. Z tego miejsca widac cala miejscowosc niczym na mapie trojwymiarowej, wiec chlopak pokazuje mi nie tylko butik, ale i wszystkie inne miejsca na terenie oazy zaslugujace na uwage. Ahmed niesie jedzenie na gore, dla tamtych kobiet, ma takze przy sobie daktyle. Uslyszawszy, ze chce kupic cos do jedzenia, czestuje mnie daktylami. Chce wziac tylko jednego, ale wciska mi cala garsc tych miesistych owocow o ciemnobursztynowym kolorze. Moze napijesz sie ze mna herbaty na gorze? Jestem nieco zaskoczony jego goscinnoscia, przywyklem juz bowiem do tego, ze miejscowi traktuja tu bialych jako chodzace portfele. Przystaje wiec na propozycje, nie spieszy mi sie, w zasadzie do oazy w ogole zjezdzac nie musze.

W namiocie kolejna niespodzianka – zostaje poczestowany jedzeniem – ryz z warzywami i kawalkami miesa, z dodatkiem soczewicy, to bardzo popularne tutaj danie. Jada sie tu wspolnie, z jednego wielkiego talerza, uzywajac jedynie rak, a w zasadzie jenej reki. Lepi sie nia zgrabne kulki ryzu i takie w calosci wklada do buzi. Zaczynam jesc z Ahmedem, szybko skonczyl, ale nalega, zebym zjadl cala reszte. Najadam sie wiec do syta. W miedzyczasie obsiadaja mnie sprzedawczynie z woreczkami daktyli, jako ze juz wczesniej sygnalizowalem, ze bede sklonny kupic niewielka ilosc tych lakoci. Musze przyznac, ze uwielbiam daktyle, rozsmakowalem sie tu w nich na dobre. Nawet teraz, piszac te slowa, podjadam je z woreczka obok.

Mozna rozroznic trzy rodzaje daktyli ze wzgledu na ich konsystencje: suche, polsuche i calkiem wilgotne, bedace swego rodzaju masa daktylowa. W takiej soczystej i, moim zdaniem najlepszej postaci, dostepne sa latem – w porze ich zbiorow. Teraz objadam sie polsuchymi, ktorych koszt zaczyna stanowic calkiem pokazny skladnik mojego skromnego budzetu. Jednak kobiety z rodziny Ahmeda maja tu do sprzedania cos wyjatkowego w tej daktylowej materii. Swiezo zerwane soczyste daktyle mozna przechowywac w takiej postaci nawet kilka miesiecy. W tym celu pakuje sie je do woreczka z koziego pecherza, ktory ma specjalne wlasciwosci izolacyjne. I taki wlasnie woreczek jest tu do kupienia.

Znam juz lokalne ceny, wiem za ile kupuja daktyle turysci, a za ile miejscowi. Ta roznica to 100%. Moja pozycje negocjacyjna oslabia jednak dopiero co skonsumowana goscinnosc towarzystwa. Targi trwaja wiec dlugo, ale w koncu i tak mam ochote kupic daktyle, zarowno te polsuche jak i te w kozim pecherzu. Ostatecznie odjezdzam z mocno dociazona sakwa, ale wydajac rozsadna sume pieniedzy.

Wracam zadowolony w ostatnich promieniach slonca, ktore choc czesto krylo sie w ciagu dnia za chmurami, to jednak pozwolilo mi na zrobienie tego dnia kilku nienajgorszych zdjec. Musze sie pospieszyc, bo jestem umowiony na 17.00 po odbior chleba, ktory zamowilem rano. Przyjezdzam, a tu chleba ni ma. Ktos komus nie przekazal, ze to dla mnie i zjedzono go przed moim przybyciem. Ale nie ma problemu, zaraz bedzie upieczony nowy, dwie zagrody dalej jest piekarnia. Udaje sie tam osobiscie, zeby przy okazji dograc zamowienie na jutro rano. Docieram do „piekarnianej” zagrody i... zaskoczenie! Spodziewalem sie dostac chleb taki, jaki tu wszedzie kupuje, ktory z reszta mi bardzo smakuje. Jednak tutejszy chleb jest inny, tradycyjny, okragly, a wypieka go na moich oczach tutejsza gospodyni. Przy pomocy dwoch patykow, wklada ona swiezo urobione ciasto do malego glinianego piecyka o kopulkowym ksztalcie. Po chwili wrecza mi trzy gorace, aromatyczne chlebowe placki. Coz to bedzie za uczta!

Komentarze

2008-12-26T10:09:00.000-08:00

I jeszcze jedno - dochodza mnie sluchy o problemach ze wstawianiem komentarzy. Moze ktos z Was przegryzl sie przez ten temat i moze podzielic sie doswiadczeniem?
Pozdrawiam raz jeszcze.
d

Notka informacyjna

2008-12-26T09:42:00.000-08:00

Witajcie! Teraz tylko tak na chwile, jestem znow przejazdem w Atar. Obiecuje uzupelnic zaleglosci za kilka dni, jak tylko dotre do stolicy - Nouakchott. A bedzie sporo do czytania. Dziekuje za wszystkie zyczenia swiateczne! Nowy Rok pewnie spedze gdzies na trasie, ale co tam, zabawa z tancami na Sylwestra to przeciez nie obowiazek. Tym niemniej Wam zycze jak najbardziej udanego swietowania powitania Nowego Roku. Do zobaczenia (przeczytania) w 2009!!!
Dominik

Nouadhibou - Choum - Atar

2008-12-15T12:04:00.000-08:00

Przejscia graniczne oddzielone sa kilkukilometrowym odcinkiem ziemi niczyjej. Nie ma tu asfaltu, trzeba przejechac wyboista droga gruntowa. Po drodze mijamy porzucone wraki samochodow. Thomas zadaje pytanie, co by bylo, gdyby wlasnie tutaj sie urodzil? Jakiej narodowosci by byl? A gdyby popelnil tu przestepstwo, to jaki sad by go sadzil? No jaki?

Posterunek graniczny Mauretanii: „Islamska Republika Mauretanii”. Wita nas wojskowy w ciemnozielonym mundurze, na glowie ma szisze (turban) w kolorze piaskowym, spod ktorej wystaja tylko czarne okulary przeciwsloneczne. Nie wyglada na zartownisia. W koncu, po oficjalnych pomrukach, pyta: Rowerem? Przez cala Mauretanie? To meczace. Nie macie samochodow?

Za posterunkiem granicznym wjezdzamy na gladka szose, na ktorej moja terenowa opona (zalozylem zapasowa, bo staruszka-biedaczka pekla mi kilka dni temu) szumi tak glosno, ze odnosze wrazenie, jak bym jechal samolotem po pasie startowym, a po osiagnieciu 30 km/h jestem bliski oderwania sie od ziemi.

O zachodzie slonca docieramy do Nouadhibou. Z poczatku tez sobie lamalem jezyk na tej nazwie, ale z czasem nabralem wprawy, wymawiam ja latwo niczym „Pobiedziska”. Po wjechaniu do miasta od razu czuc, ze to inny swiat. Drewniane wozy zaprzegniete w osly mijaja sie z czarnymi mercedesami, wszedobylskie kozy swobodne przechodza przez glowna arterie miasta. Nieskonczenie dlugi ciag sklepow typu garazowego ciagnie sie po obu stronach ulicy. Kolor skory mieszkancow wyraznie ciemniejszy, natomiast zaskakuje duza liczba kolorowo poubieranych imigrantow z innych krajow afrykanskich, na poludnie od Mauretanii.

Trafiamy do wczesniej upatrzonego w przewodniku Campingu Abba. „Logujemy sie” w przyjemnym pokoju z lazienka. Po drugiej stronie podworka swego rodzaju hol, a raczej stolowko-swietlica, miejsce spotkan mieszkancow hotelu. Camping Abba to jedno z takich specyficznych miejsc, ktore mozna spotkac we wszystkich egzotycznych krajach, w miejscowosciach, gdzie nie ma duzego ruchu turystycznego, a hoteli jest niewiele. Tu laduje wiekszosc „niskobudzetowych” turystow podrozujacych z plecakiem po swiecie, dla ktorych dana miejscowosc jest jednym z etapow podrozy. W takich wlasnie miejscach mozna poznac ciekawe osoby, wymienic sie praktycznymi informacjami, podzielic wrazeniami z podrozy. Mozna tez przegadac z kims nowo-poznanym pol nocy.

Tego samego dnia przyjecho jeszcze kilka osob, tworzacych dosc osobliwe towarzystwo:

1. motocyklista z Luksembugra, ktorego spotkalismy jeszcze na granicy, dosc postawny, wysoki, z dlugimi wlosami po trwalej ondulacji, w wieku ok. 50 l., uprzejmy, mily, na szybce motoru ma przyklejony wycinek z gazety na swoj temat. Podrozuje po swiecie juz od kilku lat, nie ma sprecyzowanego planu, mysli o Chinach.

2. Jean Luc, krepawy Szwajcar, grubo po szesdziesiatce, wlosy a' la Polanski, lekko utykajacy na jedna noge. Pcha swoje dwie walizki na zoltym dwukolowym wozku typu taczkowego, okazuje sie, ze jezdzi z nim po calym swiecie. Zagaduje wszystkich, dowcipkuje, duzo gestykuluje, barwna posatc. Po krotkiej rozmowie okazuje sie, ze zwiedzil tak z tym wozkiem kawal swiata. Rowerem tez planowal, ale kontuzja kolana w mlodym wieku uniemozliwila mu taki sposob podrozowania. Zagaduje motocykliste - Luksemburg?! Wspaniale! Zawsze chcialem pojechac do Luksemburga!!!

3. Gregor - Sloweniec, lat 40, lysy, spoglada spod malych okularow nisko zawieszonych na nosie. Mowi powoli, ale interesujaco, chetnie prezentuje swoje poglady na rozne tematy. Typ z rodzaju tych, ktorzy, gdy znajda w towarzystwie sluchacza, to niesposob sie od nich uwolnic. Chlopaki nazywaja go super-idealista. Faktycznie, ma odjechane pomysly. Gdy wchodzimy na temat lokalnych problemow, to twierdzi np., ze gdyby mial wladze, to w ciagu kilku tygodni, a najwyzej kilku miesiecy stworzylby tu miasto europejskie, bo nie o pieniadze chodzi lecz o organizacje zycia.

4. Tu przybija mu piatke pewien mlody pol-Senegalczyk, pol-Mauretanczyk, rozmowny przewodnik, zaangazowany do pomocy trzem kobietom (dwie Irlandki i Brytyka, z pochodzenia Algierka), krecacych w tych stronach film... artystyczny.

I w takim to oto towarzystwie spedzamy wieczor, przy czym Jean Luc zgarnal Luksemburczyka na kielicha do lokalnego baru o podejrzanej reputacji, gdy tylko dowiedzial sie o istnieniu takowego.

Na drugi dzien przyjezdza mlody rowerzysta podajacy sie za Szwajcara. Poznajemy sie w sklapie, przy robieniu zakupow na droge. Jedzie pociagiem do Choum i dalej rowerem do Ataru, czyli tak jak ja.

Tego popoludnia wybieram sie na wycieczke zwiedziec Cap Blanc, podobno miejsce warte obejrzenia ze wzgledu na rezerwat fok mniszek. Mnie kusi ze wzgledu na wrak wielkiego statku, ktorego wielokrotnie mialem okazje ogladac na zdjeciach satelitarnych na google earth.

Docieram tam po godzinie jazdy szutrowym droga wzdloz drucianej siatki otaczajacej duzy przemyslowy port, gdzie laduje sie na statki rude zelaza przywieziona przez slynny pustynny pociag. Cap blanc przez to wcale nie jest bialy, bowiem caly obszar cyplu pokrywa rdzawy pyl. Docieram w koncu do rezerwatu, fok nie udaje mi sie zobaczyc, natomiast „moj” wrak przedstawia sie w calej okazalosci.

Pociag odjezdza na codziennie ok. 19.30, stawiam sie wraz z Cristianem (szwajcarski rowerzysta) i Gregorem na stacji ok. 18.00. Gregor kupuje miejsce lezace w jedynym wagonie dla pasazerow, a my rowerzysci, zacheceni przez wesola grupe muzykow z Senegalu, decydujemy sie na podroz w zwyklym wagonie towarowym, w tzw. weglarce, za free.

Na malej stacyjce, tuz po zachodzie slonca, jeden z czekajacych Mauretanczykow wychodzi na srodek placyku odzielajacegonas od torow i zaczyna nawolywac pozostalych do modlitwy. Niemal wszyscy mezczyzni ustawiaja sie obok niego w trzech rzedach i wszyscy zaczynaja sie modlic, powtarzajac slowa modlitwy za przewodnikiem. Klecza przy tym i powstaja, oddaja poklony, czynnosc powtarzajac kilkakrotnie. Kobiety siedza w konciku.

Pociag ma opoznienie. Czekamy. Podobno ma przyjechac za godzine. Potem, ze o 22.30. Potem, ze na 100 % o 23.10. W koncu przyjezdza o polnocy. Wrzucamy pospiesznie sakwy i rowery, jestesmy szczesliwi, gotowi stawic czola podrozy. Mamy towarzystwo w postaci mlodego Malijczyka, ktory jedzie do Zouierat do pracy w kopalni. Na poczatku jest fantastycznie, jedziemy sobie powoli, na stojaco przygladajac sie swiatlom miasta. Ale w miare, jak pociag sie rozpedza, robi sie niefajnie, a to za sprawa piasku, ktory wzniecony przez wiatr unosi sie wewnatrz wagonu i wciska sie do oczu. Jestem juz i tak smiertelnie zmeczony i przemarzniety wielogodzinnym czekaniem, wiec szybko rozkladam karimate i wskakuje do spiwora, szczelnie zakrywajac glowe, powietrze dociera kombinowana droga przez sekretny otwor. Troche spalem, troche walczylem z zimnem, troche z piaskiem, ta noc nie nalezala do najprzyjemniejszych. Wychylilem sie ze zapiaszczonego spiwora dopiero gdy promienie slonca zaczely mnie ogrzewac. Wszyscy mielismy zapiaszczone twarze, a oczy wraz z rzesami mielismy doslownie sklejone mieszanka piasku i lez.

Siedzimy oparci o stalowa sciane wagonu pozwalajac sloncu popracowac nad rozgrzaniem naszych skostnialych cial. Nasz malijski kolega zacheca nas do wyjrzenia za burte - oczom naszym ukazuje sie wielka skala o lagodnym oblym ksztalcie, ktora wyrasta wprost z wiekliej plaskiej przestrzeni. Przygladamy sie jej, walczac z wiatrem, ktory urywa nam glowy. W koncu pociag zmienia kierunek i musimy usiasc, bowiem nad wagonami unosza sie tlumany pylu.

Do Choum docieramy po 11.00, okazuje sie, ze Gregor mial niewiele bardziej komfortowa podroz, a to z powodu braku szyb w oknach jego wagonu. Wysiadamy, pakujemy sakwy na rowery i w droge! Jestem wreszcie na prawdziwej Saharze, 400 km od morza, slonce przyjemnie grzeje. Kawalek za posterunkiem zandarmerii krotka przerwa na posilek. Okazuje sie, ze Cristian jest swietnie przygotowany do pokonania tej trasy. Ma ze soba GPS z naniesiona trasa, wie takze kiedy beda podjazdy i gdzie droga moze byc piaszczysta. Czuje sie bezpiecznie. Ale nie rozgaduje sie zbyt duzo, wole podziwiac otoczenie, a jest na co popatrzec. Wreszcie znalazlem sie w miejscu, ktore jest celem, a nie droga do niego.

Niestety nie robie zbyt wielu zdjec, a przynajmniej niezbyt starannie. Nie chce opozniac, dostosowuje sie do - jakby nie bylo - mojego przewodnika. Mamy zamiar pokonac 120 km pustyni w dwa dni. Z poczatku idzie nam niezle, droga jest w miare utwardzona, choc rozgalezia sie wielokrotnie. Trzymamy sie lewej strony, zgodnie ze wskazaniami GPS-a i radami funkcjonariusza zandarmerii. Po dwoch godzinach droga zaczyna byc coraz bardziej piaszczysta, wielokrotnie zmuszeni jestesmy zsiadac z rowerow i je pchac. Ale piaszczyste odcinki po jakims czasie sie koncza i na szutrowej trasie przeszkadza nam juz tylko tzw. tarka, czyli dolki utworzone w poprzek drogi. Trzeba stale byc skoncentrowanym, szukajac jak najlepszego szlaku. Po drodze mijamy stadka koz, kilka wielbladow, czasem namioty nomadow. Zatrzymujemy sie, gdy wychodzi nam naprzeciw cala rodzinka. Dziewczyny ku mojej uciesze pozwalaja robic sobie zdjecia. Postanawiam podzielic sie woda, ale butelki juz mi nie oddaja, glupio mi sie prosic, ale coz, zdjecia prawdziwych ksiezniczek Sachary sa tego warte.

Po 60 km odwiedzamy kolejny posterunek zandarmerii. To mile, ktos sie o nas jednak troszczy, moznazapytac o kondycje dalszej drogi. Kawalek dalej, znajdujemy miejsce na rozbicie namiotow. ristian ma maszynke na benzyne, ktora zagotowuje wode w tempie iscie blyskawicznym. Gotujemy kus-kus.

Po kolacji moj towarzysz ma ochote na dluzsza pogawedke. Ja szczerze mowiac niebardzo. Cristian jest „spoko koles”, uczynny, sympatyczny. Mozecie sie smiac, ale ja przezywam jeszcze swego rodzaju zalobe po rozstaniu z Francuzami, dlatego nie rozgaduje sie specjalnie, i szybko laduje sie do namiotu, skreslam kilka zdan w notatniku i slodko zasypiam.

Na drugi dzien stromy podjazd na przelecz. Spory wysilek rekompensuje malownicza panorama. Ciemnozolty piasek, niemal czarne skaly, blekitne niebo. Odpoczywamy troche, robie zdjecia. Przy zjezdzie lapie gume. Zabiera mi to sporo czasu, bo detka okazuje sie przebita w kilku miejscach. Cristian pomaga mi w kazdej czynnosci, az mi glupio. Bylby juz duzo dalej, gdyby nie ta detka. Czestuje go daktylami. W koncu docieramy do oazy - palmy daktylowe, domki z gliny, dzieci biegnace w naszym kierunku, skandujace donne moi un cadeau (daj mi prezent). Tu zaczyna sie gladka szosa, ktora jedziemy jeszcze 20 km, zanim znajdziemy sie w Atarze.

Atar to stolica regionu Adrar, baza wypadowa do kilku najbardziej interesujacych miejsc - Chinguetti, Ouedane, Tijrit. W ktoryms z tych miejsc przyjdzie mi spedzic Swieta Bozego Narodzenia. Na w oazie, na Sacharze, wsrod wydm i wielbladow.

Mam kilka spraw do zalatwienia, zostaje tu na noc, Cristian ma mniej czasu, rozstajemy sie po obiedzie w knajpce przy glownym rondzie. Nie decyduje sie na nocleg w jednej z tutejszych auberges, korzystam z tanszej i ciekawszej opcji: pewien tutejszy mieszkaniec oferuje mi nocleg w korzystnej cenie w jego domu rodzinnym. To moze byc naprawde ciekawe doswiadczenie!

Najblizsze 2 tygodnie zapowiadaja sie naprawde ciekawie. Odwiedze te wszystkie miejsca,
ktore w tej czesci Sahary sa najatrakcyjniejsze. Bede szczegolowo notowac wszystkie wrzenia, a po powrocie na wybrzeze podziele sie nimi z Wami z najwieksza przyjemnoscia.

Najprawdopodobniej to jest ostatni moj post przed Swietami, nie bede mial w najblizszym czasie dostepu do internetu. Pozwolcie, ze skorzystam z okazji i zloze Wam Wszystkim najlepsze zyczenia z okazji Swiat Bozego Narodzenia, radosci przy wigilijnym stole, odpoczynku od codziennosci i wspanialej atmosfery w gronie najblizszych osob. Bede myslami z Wami Wszystkimi, i w tych myslach podziele sie z Wami oplatkiem, ktory mam ze soba na ta okazje.

Jezeli ktos ma ochote, to moze skontaktowac sie ze mna telefonicznie - moj lokalny nr to +222 4512662.

Wasz (wciaz) brodaty rowerzysta - Dominik